تفاوت منطق ارسطویی و منطق دیالکتیکذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:منطق ارسطویی، منطق دیالکتیک.
پرسش:می خواستم بدانم منطق ارسطوئی و منطق دیالکتیک چه می گویند و تفاوت هاشان در چیست؟
پاسخ:


تعریف منطق

[ویرایش]

منطق دانان منطق را این گونه تعریف می کنند: منطق عبارت است از مجموعه قوانینی که رعایت آنها ذهن شخص را از خطای در فکر حفظ می کند.
[۱] مظفر، محمدرضا، المنطق، ج ۱، ص ۵، چاپ مؤسسه نشر اسماعیلیان، ۱۴۱۷ هـ ق، چاپ هفتم.
به عبارت دیگر منطق روش درست فکر کردن را به ما یاد می دهد.

اقسام منطق

[ویرایش]

منطق دارای اقسامی است. قسم اول، منطق قدیم، همان منطقی است که ارسطو آن را تدوین نموده و قسم دیگر، منطق جدید است که خود داراری انواعی است، از جمله منطق ریاضی، منطق پراگماتیسم، منطق دیالکتیک.
[۲] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۸، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.


منطق ارسطویی

[ویرایش]

به طور کلی وقتی کلمه منطق و علم منطق بدون قید به کار می رود منظور همان منطق ارسطویی است که همان قوانین درست فکر کردن را به ما می آموزد. منطق صوری ارسطویی از دو بخش تشکیل یافته است، بخش اول منطق صوری، در این بخش محتوای فکر مورد نظر نیست، بلکه آنچه مهم است فقط صورت و قالب فکر است، نقشه یک ساختمان که گزارش از شکل ساختمان به ما می دهد و می گوید اگر می خواهی به خانه ای در خارج دست پیدا کنی باید طبق این صورت و این نقشه عمل کنید و کاری به نوع مصالح استفاده شده در آن ندارد. لذا به این نوع منطق، منطق صوری می گویند یعنی فقط به ما یاد می دهد که اگر می خواهی نتیجه درستی از یک استدلال بگیری، باید شرایطی که دارد رعایت کنی، مثلا اگر شکل اول قیاس بود باید مقدمه اول شما که صغری است موجبه باشد و مقدمه دوم یعنی کبری، کلیه باشد تا بتوانی به یک نتیجه صحیح برسی. بخش دوم منطق قدیم ارسطویی به نام صناعات خمس است که به بررسی مواد قیاس و استدلال پرداخته است.
بنابراین قوانین منطق صوری قوانینی مطلق و کلی و قابل اعمال و تطبیق بر همه مواد است؛ زیرا از طبیعت و ساختمان عقل و خاصیت ذاتی آن سرچشمه گرفته است.
[۳] خوانساری، محمد، منطق صوری، ص ۱۸، چاپ بیست و پنجم، انتشارات آگاه، ۱۳۸۲.

غایت و هدف در این منطق (منطق صوری)، شناخت روش درست فکر کردن و شناختن تصور و تصدیق است.
[۴] ابن سینا، منطق شفا، ج ۱، ص ۱۸، چاپ کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، قم، ۱۴۰۵.


منطق دیالگتیک

[ویرایش]

منطق دیالکتیک، با منطق به معنای عام قبلی تفاوت دارد.
واژه دیالکتیک، مانند بسیاری از اصطلاحات فلسفی و علمی دارای معانی مختلفی است. و در تاریخ فلسفه سیر تحول خاصی داشته است. به طور خلاصه می توان گفت دیالکتیک تا پیش از دوران هگل که یکی از فلاسفه آلمانی در قرن ۱۹ است، به عنوان روشی در بحث و استدلال شناخته می شد که ربطی به عالم عین و خارج نداشت، اما هگل بر اساس اعتقاد خود به وحدت عین و ذهن پرداخت و دیالکتیک را در مورد پدیده های عینی نیز به کار برد، هرچند دیالکتیک هگلی بیش از آنکه جنبه منطقی داشته باشد جنبه فلسفی دارد، اما باید او را پایه گذار منطق دیالکتیک دانست. منطق دیالکتیک نخستین بخش از مجموعه فلسفه هگل است.
[۵] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۸، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.

هگل دیالکتیک را این گونه معرفی می کند: سازش تناقضات در وجود اشیاء و همچنین در ذهن.
[۶] مطهری، مرتضی، مقالات فلسفی، ج ۱، ص ۲۲۴، انتشارات صدرا، قم، چاپ اول.
این روش سه مرحله دارد به نام موضوع، ضد موضوع و ترکیب، به عبارت دیگر اساس منطق دیالکتیکی سه چیز است: تز، آنتی تز و سنتز.
[۷] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۷، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.

یکی از مطالب مهم در منطق دیالکتیک هگل این است که بین فهم و عقل انسان فرق می گذارد و عقل را بالاتر از فهم می داند و می گوید جمع بین ضدین و نقیضین اگرچه برای فهم غیر ممکن است ولی برای عقل نه تنها غیر ممکن نیست، بلکه ضروری است. بر اساس منطق دیالکتیک شناخت ما نسبت به ماهیات اشیاء همواره نسبی و ناپایدار است؛ زیرا همه چیز در حال حرکت و شدن است. بنابراین یکی از اصول منطق دیالکتیک اصل حرکت است، دیالکتیک می گوید اشیاء را در حال حرکت و تحول باید مطالعه نمود.
[۸] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۸، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.

منطق دیالکتیک اشیاء را از درون خویش توجیه می کند و آنها را نیازمند به علت و توجیه کننده بیرونی نمی بیند، به عبارت دیگر این منطق به نظریه محرک اول ارسطویی که همه حرکت ها به آن منتهی می شود پایان می بخشد.
خلاصه این که منطق دیالکتیک، منطقی است که بر اساس آن شناخت ما نسبت به ماهیات اشیاء همواره نسبی و ناپایدار است. زیرا همه چیز در حال حرکت و شدن است و ما نمی توانیم شناخت حقیقی از اشیاء داشته باشیم.

تفاوت منطق اسطویی و دیالکتیک

[ویرایش]

اما فرقی که بین این دو منطق است، این است که در منطق صوری ما با اصول کلی عقلی آشنا می شویم که از جمله آنها این است که اجتماع نقیضین محال است، ولی در منطق دیالکتیک امکان تناقض نه تنها محال نیست بلکه ضروری است.
[۱۱] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۹، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.
نتیجه کلی از این مقدمات این می شود که منطق صوری به ما می گوید چگونه فکر کنیم تا به نتیجه درستی برسیم ولی منطق دیالکتیک روش فکر کردن را به ما نمی آموزد و می گوید شناخت ما نسبی است.
به عبارت دیگر فرق اساسی منطق دیالکتیک با منطق ارسطویی، در این است که منطق ارسطویی بر این باور بنا نهاده شده است که در ورای ذهن ما واقعیت و حقیقت ثابت وجود دارد و انسان اگر مواد صحیح را با روش درست بکار ببرد به طور یقینی به واقعیت می رسد و اولین قضیه یقینی که پایه و سر منشأ تمام قضایای یقینی است قضیه محال بودن اجتماع نقیضین است، اما در منطق دیالکتیک اجتماع نقیضین پذیرفته می شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مظفر، محمدرضا، المنطق، ج ۱، ص ۵، چاپ مؤسسه نشر اسماعیلیان، ۱۴۱۷ هـ ق، چاپ هفتم.
۲. غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۸، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.
۳. خوانساری، محمد، منطق صوری، ص ۱۸، چاپ بیست و پنجم، انتشارات آگاه، ۱۳۸۲.
۴. ابن سینا، منطق شفا، ج ۱، ص ۱۸، چاپ کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، قم، ۱۴۰۵.
۵. غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۸، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.
۶. مطهری، مرتضی، مقالات فلسفی، ج ۱، ص ۲۲۴، انتشارات صدرا، قم، چاپ اول.
۷. غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۷، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.
۸. غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۸، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.
۹. مطهری، مرتضی، نقدی بر مارکیسم، ص ۲۷، انتشارات صدرا، قم، چاپ اول.    
۱۰. مطهری، مرتضی، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج ۱، ص ۵۲، چاپ اول، انتشارات صدرا، قم.    
۱۱. غرویان، محسن، آموزش منطق، ص ۲۹، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، ۱۳۷۸.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار