گزافه گویی در اسلامذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: بیهوده، اغراق، حدس، گزاف، جزاف، گزافه‌گویی، خراصون.

پرسش: گزافه گویی در‌ اسلام به چه معنا است؟

پاسخ: گزاف در‌ سخن که به معنای سخن گفتن بدون علم و با گمان و حدس است، در‌ آیه‌ای از قرآن افرادی که این روش را در‌ پیش گرفته‌اند، با ملقب شدن به «خراص» نکوهش شده‌اند.


معنای لغوی

[ویرایش]

اصل واژه «گزاف»، به معنای انجام کاری یا گفتن سخنی از روی تخمین و گمان است. مُعَرّب این کلمه فارسی، واژه «جزاف» است که در‌ زبان عربی به همین معنا به کار می‌رود. حرف اول این کلمه هم در‌ عربی و هم در‌ فارسی، هم با فتحه و هم ضمه و هم کسره خوانده می‌شود.
[۱] علی اکبر، دهخدا ، لغت نامه دهخدا، واژه «گزاف».
این واژه به معناهای مبالغه و اغراق
[۲] فرهنگ واژگان مترادف و متضاد، واژه «گزاف».
و نیز بیهوده و عبث
[۳] عمید، حسن، فرهنگ لغت عمید، واژه «گزاف».
به کار می‌رود. معنای آن در‌عربی نیز با توجه به مورد کاربرد متفاوت است. درباره باب سخن گفتن، به معنای بدون تامل و ناسنجیده سخن گفتن، و در‌ باب معامله، به معنای استفاده از تخمین و حدس به جای وزن کردن به کار می‌رود.
[۴] بستانی، فؤاد افرام- مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ص۱۵، تهران، اسلامی‌، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.


گزاف در‌ سخن

[ویرایش]

گزاف در‌ سخن که به معنای سخن گفتن بدون علم و با گمان و حدس است، در‌ آیه‌ای از قرآن افرادی که این روش را در‌ پیش گرفته‌اند، با ملقب شدن به «خراص» نکوهش شده‌اند.این افراد با سخنان بی‌پایه و دور از منطق، درباره قیامت، قضاوت می‌کنند. افراد دیگری نیز همچون کسانی که برای خداوند شریک قائل شده‌اند. نیز اشخاصی که قائل به جبر بوده و مشرک بودن خود و اجداد خود گناهانشان را به خدا نسبت می‌دهند و خود را آنها تبرئه می‌کنند، به گزافه گویی توصیف شده‌اند.

گزاف در‌ عمل

[ویرایش]

برخی از روایات، به گزاف در‌باب معامله اشاره کرده و آن‌ را مذمت کرده است. نقل شده است که عده‌ای از مردم نزد پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شکایت کردند، از این‌که غذاهایشان به سرعت تمام می‌شود. حضرت پرسید: آیا برای فروش مواد غذایی از پیمانه استفاده می‌کنید یا بدون‌اندازه‌گیری معامله می‌کنید؟ آنها گفتند: بدون‌ اندازه‌گیری و از روی جزاف این کار را انجام می‌دهیم. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: به جای این کار، وزن کنید که موجب زیاد شدن برکت می‌شود.
طبق این روایت، گزافه در‌عمل نیز مورد تقبیح و نهی قرار گرفته و عاملی برای کاسته شدن برکت معرفی شده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. علی اکبر، دهخدا ، لغت نامه دهخدا، واژه «گزاف».
۲. فرهنگ واژگان مترادف و متضاد، واژه «گزاف».
۳. عمید، حسن، فرهنگ لغت عمید، واژه «گزاف».
۴. بستانی، فؤاد افرام- مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ص۱۵، تهران، اسلامی‌، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.
۵. ذاریات/سوره۵۱، آیه۱۰.    
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۳۱۶، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    
۷. یونس/سوره۱۰، آیه۶۶.    
۸. انعام/سوره۶، آیه۱۴۸.    
۹. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، علی اکبر غفاری، محمد آخوندی، ج‌۵، ص۱۶۷، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم ۱۴۰۷ق.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «گزافه گویی در اسلام»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۳/۵.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار