کلمه طیبه و کلمه خبیثهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: توحید، شرک، کفر، کلمه طیبه، کلمه خبیثه، آیه، سوره ابراهیم.

پرسش: مقصود از «کلمه طیبه» و «کلمه خبیثه» در سوره ابراهیم چیست؟

پاسخ اجمالی: مفسرین کلمه طیبه را به کلمه توحید، ایمان، مؤمن، اعمال صالح و سخن حقّ و پاکیزه و پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و ائمه اطهار (علیه‌السّلام) و کلمه خبیثه را به هر چیز خبیث من جمله: کفر و شرک، گفتار باطل و برنامه‌های گمراه کننده و یا انسان‌های ناپاک و آلوده تفسیر کرده‌اند.


کلمه طیبه

[ویرایش]

«اَ لَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ اَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ؛ آیا ندیدی چگونه خداوند "کلمه طیبه" را به درخت پاکیزه‌ای تشبیه کرده که ریشه آن [در زمین] ثابت، و شاخه آن در آسمان است؟!».
تفاسیر گوناگونی را از «کلمه طیّبه» می‌توان یافت که بسیاری از آنها با یکدیگر همخوان می‌باشند. برخی از این تفاسیر عبارت‌اند از:
۱. کلمه توحید (لا اله الا الله)؛
۲. پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و ائمه اطهار (علیه‌السّلام)؛
۳. اعمال صالح و سخن حقّ و پاکیزه؛
۴. ایمان، که محتوا و مفهوم لا اله الا الله است.
۵. خود شخص «مؤمن».
تمام این تفسیرها قابل پذیرش بوده و می‌توانند از بطون قرآن باشند. به‌عنوان نمونه، با توجه به وسعت مفهوم و محتوای کلمه طیّبه که به درخت پاکیزه‌ای تشبیه شده، می‌توان گفت که این کلمه همان (کلمه توحید) است که اخلاق نیک و عمل صالح از شاخه‌هایش بوده و برای صاحب خود، خیر و برکت به همراه می‌آورد.

ویژگی‌های درخت طیبه

[ویرایش]

برخی ویژگی‌های این درخت از این قرار است:
۱. دارای رشد و نموّ است، نه بی‌روح، و جامد و بی‌حرکت، بلکه پویا و رویا و سازنده دیگران و خویشتن.
۲. منظره‌اش، میوه‌اش، شکوفه و گلش، سایه‌اش، و نسیمی که از آن برمی‌خیزد همگی پاکیزه‌اند.
۳. دارای نظام حساب‌شده‌ای است. ریشه‌ای دارد و شاخه‌ها و هر کدام وظیفه‌ای دارند، اصولاً وجود «اصل» و «فرع» در آن، دلیل بر حاکمیت نظام حساب شده‌ای بر آن است.
۴. اصل و ریشه آن ثابت و مستحکم است به‌طوری که طوفان‌ها و تند بادها نمی‌تواند آن‌را از جا برکند و توانایی آن‌را دارد که شاخه‌های سر به آسمان کشیده‌اش را در فضا در زیر نور آفتاب و در برابر هوای آزاد معلق نگاه دارد و حفظ کند، چرا که شاخه هر چه سرکشیده‌تر باشد باید متکی به ریشه قوی‌تری باشد (اَصْلُها ثابِتٌ).
۵. شاخه‌های این شجره طیبه منحصر به یک محیط پست و محدود نیست، بلکه بلند آسمان جایگاه او است، این شاخه‌ها سینه هوا را شکافته و در آن فرو رفته است (وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ).
روشن است هر قدر شاخه‌ها برافراشته‌تر باشند از آلودگی گرد و غبار زمین دورترند و میوه‌های پاکتری خواهند داشت، و از نور آفتاب و هوای سالم بیشتر بهره می‌گیرند، و آن‌را به میوه‌های پاکیزه خود بهتر منتقل می‌کنند.
این ویژگی‌ها و برکات را مسلّماً در کلمه توحید و محتوای آن، و در یک انسان موحّد و با معرفت، و در یک برنامه سازنده و پاک، می‌توان یافت. اینها همه روینده، پوینده و دارای ریشه‌های استوار و شاخه‌های فراوان و سر به آسمان کشیده بوده و دور از آلودگی‌ها و کثافات جسمانی و همگی پرثمرند.
هرکس به کنار آنها بیاید و دست به شاخسار وجودشان دراز کند در هر زمان که باشد از میوه‌های لذیذ و معطر و نیروبخششان بهره می‌گیرد. تند باد حوادث و طوفان‌های سخت و مشکلات آنها را از جا حرکت نمی‌دهد، و افق فکر آنها محدود به دنیای کوچک نیست، حجاب‌های زمان و مکان را می‌درند، و به سوی ابدیت و بی‌نهایت پیش می‌روند.

کلمه خبیثه

[ویرایش]

«وَ مَثَلُ کَلِمَةٍ خَبِیثَةٍ کَشَجَرَةٍ خَبِیثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْاَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ؛ کلمه ناپاک همانند درخت ناپاک، بی‌ریشه‌ و بی‌ثباتی است که هر روز به گوشه‌ای پرتاب می‌شود.»
کفر و شرک، گفتار باطل، و برنامه‌های گمراه کننده، انسان‌های ناپاک و آلوده، و خلاصه هر چیز خبیث و ناپاک می‌توانند از مصادیق «کلمه خبیثه» باشند.
بدیهی است درخت زشت و شومی که ریشه آن کنده شده، نه نمو و رشد دارد نه ترقی و تکامل، نه گل و میوه، و نه سایه و منظره، و نه ثبات و استقرار، قطعه چوبی است که جز بدرد سوزاندن و آتش زدن نمی‌خورد، بلکه مانع راه است و مزاحم رهروان، و گاه گزنده است مجروح کننده و مردم آزار!

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۴.    
۲. بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل، ج‌۲، ص۴۰۴، تحقیق، شحاته، عبدالله محمود، ج‌۲، ص۴۰۴، بیروت، دار احیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.    
۳. کوفی، فرات بن ابراهیم‌، تفسیر فرات الکوفی، ص۲۱۹ – ۲۲۰، تهران، مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الارشاد الاسلامی‌، چاپ اول‌، ۱۴۱۰ق.    
۴. طنطاوی، سید‌محمد، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، ج‌۷، ص۵۵۰، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.    
۵. اندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، ج‌۶، ص۴۳۱، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۰ق.    
۶. طباطبائی، سید محمد‌حسین‌، المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۲، ص۵۱، قم، دفتر انتشارات اسلامی‌، چاپ پنجم‌، ۱۴۱۷ق.    
۷. ر.ک:طباطبائی، سید محمد‌حسین‌، المیزان فی تفسیر القرآن، ص۵۱-۵۲.    
۸. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج‌۱۰، ص۳۳۲ – ۳۳۳، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    
۹. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۶.    
۱۰. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج‌۶، ص۲۹۳، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.    
۱۱. فیض کاشانی، ملا محسن، الاصفی فی تفسیرالقرآن، ج‌۱، ص۶۱۷، تحقیق، درایتی، محمدحسین، نعمتی‌، محمدرضا، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.    
۱۲. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج‌۱۰، ص۳۳۵.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «کلمه طیبه و کلمه خبیثه» تاریخ بازیابی۱۳۹۹/۱۲/۲۰.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار