چگونگی جمع‌آوری قرآنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: جمع‌آوری قرآن .
پرسش: جمع‌آوری قرآن چگونه انجام شده است؟
پاسخ: طبق تاریخ جمع‌آوری قرآن، جای آیات قرآن را خود پیامبر مشخص نمودند، نه سلیقه اصحاب یعنی هر آیه‌ای که نازل می‌شد خود حضرت می‌فرمودند کجا قرار گیرد و قرآنی که فعلاً در دست ماست، همان قرآنی است که در زمان عثمان جمع‌آوری شد، و به جهت این‌که یک گروه از قاریان و حافظان قرآن در این کار همکاری داشتند و از طرفی مورد تأیید امامان ما هم قرار گرفته است، نمی‌توان گفت به سلیقه خود عثمان بوده تا توانسته باشد آیات را جا‌به‌جا کند.


مراحل جمع‌آوری قرآن

[ویرایش]

جمع‌آوری قرآن در سه مرحله انجام شده است:

← ۱. مرحله اول


مرحله نظم و چینش آیه‌ها در کنار هم که شکل سوره‌ها را پدید آورد. این کار در زمان خود پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و به دستور حضرت بوده و جای هر آیه را خود حضرت مشخص می‌نمودند.

← ۲. مرحله دوم


جمع کردن مصحف‌ها و صفحات جدا‌جدا و یکی کردن آنها و در جلد قرار دادن آن‌که در زمان ابوبکر انجام شد.

← ۳. مرحله سوم


جمع‌آوری تمام قرآن‌هایی که توسط کاتبان وحی نوشته شده بود و یکی کردن آنها برای جلوگیری از اختلاف قرائات که در زمان عثمان انجام شد.
[۱] شاکرین، حمید‌رضا، قرآن‌شناسی، ص ۱۹، دفتر نشر معارف، چاپ هفتم، ۱۳۸۶.


جمع‌آوری قرآن پس از رحلت پیامبر

[ویرایش]

پس از رحلت پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ جمع‌آوری قرآن به‌صورت رسمی به دستور خلیفه اول و به همت «زید بن ثابت» صورت گرفت؛ پیش از آن حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ نیز که از همه به قرآن آشناتر بود، مصحفی را تدوین نمود. با گسترش فتوحات اسلامی در دهه‌ دوم و سوم هجری و گرایش روز‌افزون به اسلام و علاقه زیادی که به کتابت قرآن داشتند، سبب شد تا آنها که سواد کتابت و نگارش داشتند، به اندازه توان و امکانات خویش، به کتابت قرآن همت کرده، از مصحف‌های معروف و موجود در هر منطقه، استنساخ نمایند. در منابع تاریخی مواردی متعدد از وقوع اختلاف میان مسلمانان در قرائت قرآن گزارش شده و گفته‌اند که این اختلافات سبب گردید تا برای حل آن، بعضی به چاره‌جویی بپردازند.
[۲] درسنامه علوم قرآنی، حسین، جوان آراسته، ص ۱۹۸، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم، سال ۱۳۷۸.


یکی کردن قرائات مصاحف

[ویرایش]

پیشنهاد یکی کردن قرائات مصاحف از سوی «حذیفه» بود، عثمان نیز بر ضرورت چنین اقدامی واقف گشته؛ از‌این‌رو صحابه را به مشورت فراخواند و آنها همگی بر ضرورت چنین کاری، با همه دشواری‌های آن نظر مثبت دادند. عثمان کمیته‌ای مرکب از چهار نفر تشکیل داد که عبارت بودند از: زید بن ثابت، عبدالله بین زبیر، سعید بن عاص و عبدالرحمن بن حارث و بعداً مجموع آنها به دوازده نفر رسید و به آنان دستور داد که چون قرآن به زبان قریش نازل شده است، آن را به زبان قریش بنویسند.
گروه یکی کردن قرآن‌ها در سال ۲۵ هجری تشکیل گردید و نخستین اقدام که از سوی گروه به دستور عثمان انجام گرفت جمع‌آوری تمام نوشته‌های قرآنی از اطراف و اکناف کشور پهناور اسلامی آن روز بود.
در این مرحله، قرآن‌های دیگر پس از جمع‌آوری و ارسال به مدینه ، به دستور خلیفه سوم سوزانده یا در آب جوش انداخته می‌شدند و به همین جهت عثمان را «حراق المصاحف» نامیده‌اند.

ارسال قرآن‌ها به مراکز مهم

[ویرایش]

آخرین مرحله، ارسال مصاحف استنساخ شده به مناطق و مراکز مهم بود. با ارسال این مصاحف با هر‌کدام یک قاری نیز از سوی خلیفه اعزام می‌گشت تا قرآن را بر مردم قرائت کند.
[۳] درسنامه علوم قرآنی، حسین، جوان آراسته، ص ۲۰۳، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم، سال ۱۳۷۸.


تعداد مصاحف تهیه شده

[ویرایش]

مورخان در شمار مصحف‌هایی که تهیه شده و به اطراف و اکناف بلاد اسلامی فرستاده شده است اختلاف دارند، «ابن ابی‌داود» آنها را شش جلد برشمرده که به مراکز اسلامی مکه ، کوفه، بصره ، شام، بحرین و یمن فرستاده شد و یک جلد نیز در مدینه نگه داشتند که آن را «اُم» و یا « امام » می‌نامیدند، یعقوبی در تاریخ خود دو جلد دیگر به این تعداد اضافه کرده که به مصر و الجزیره فرستاده شده است. مصحف‌هایی که به مناطق مختلف فرستاده شده بود، در مرکز منطقه حفظ ‌شده و از روی آن نسخه‌های دیگری نوشته ‌می‌شد تا در دسترس مردم قرار گیرد.
[۴] آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمدهادی معرفت، مترجم ابو محمد وکیلی، ج ۱، ص ۴۲۵، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱.


ترتیب مصحف عثمانی

[ویرایش]

ترتیب مصحف عثمانی، همان ترتیبی بود که در مصحف کنونی وجود دارد و نیز با ترتیبی که در مصحف‌های صحابه در آن وقت به کار برده شده بود، به‌خصوص با مصحف «اُبی بن کعب» تطبیق می‌کرد و به مقتضای خطی که در آن وقت بین مردم عرب رایج بود، از هرگونه نقطه و علامت‌گذاری خالی بودند.
[۵] آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمدهادی معرفت، مترجم ابو محمد وکیلی، ج ۱، ص ۴۳۳، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱.


دیدگاه اجماع شیعه

[ویرایش]

اجماع شیعه بر این عقیده است که آنچه امروز در دست ماست، همان قرآن کامل و تمام بوده و مصحف عثمانی همان قرآنی است که هم‌اکنون در دست ماست و عاری از هرگونه تحریف است؛ گرچه قرآنی را که حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ جمع نموده بود، به ترتیب نزول سوره‌ها بوده؛ ولی چون همین قرآن فعلی را ائمه ـ علیهم‌السلام ـ تأیید کرده‌اند، نیازی نیست که ما بخواهیم دوباره آن را به ترتیب نزول چاپ کنیم؛ گرچه بدعت هم نباشد؛ زیرا بدعت عبارت است از: وارد کردن چیزی که در دین وجود ندارد و این کار حرام است. امامان شیعه هم به این مطلب اشاره دارند.

← سخنی از امام صادق


مردی در حضور امام صادق ـ علیه‌السلام ـ حرفی از قرآن برخلاف آنچه مردم قرائت می‌کردند قرائت کرد. امام ـ علیه‌السلام ـ به او فرمود:«دیگر این کلمه را به این نحو قرائت مکن و همان‌طور که همگان قرائت می‌کنند، تو نیز قرائت کن».
[۶] آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمدهادی معرفت، مترجم ابو محمد وکیلی، ج ۱، ص ۴۱۶، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱.


← سخنی از امام علی


حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ رأی موافق خود را با برنامه توحید مصاحف به‌طور اجمالی اظهار کرد. ابن ابی‌داود از سوید بن غفله روایت کرده که حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ فرمود:"سوگند به خدا که عثمان درباره مصاحف هیچ عملی را انجام نداد، مگر این‌که با مشورت ما بود".

← سخنی دیگر از امام علی


و یا در روایت دیگر فرمود:"اگر امر مصحف‌ها به من نیز سپرده می‌شد، من همان می‌کردم که عثمان کرد".
[۸] محمد بن محمود معروف به ابن جزری، النشر فی القرائات العشر، ج ۱، ص ۸، انتشارات دارالکتب العلمیه، چاپ بیروت.


نتیجه بحث

[ویرایش]

طبق تاریخ جمع‌آوری قرآن جای آیات قرآن را خود پیامبر مشخص نمودند، نه سلیقه اصحاب یعنی هر آیه‌ای که نازل می‌شد خود حضرت می‌فرمودند کجا قرار گیرد و قرآنی که فعلاً در دست ماست، همان قرآنی است که در زمان عثمان جمع‌آوری شد و چون یک گروه و کمیته از قاریان و حافظان قرآن در این کار همکاری داشتند، و از طرفی مورد تأیید امامان ما هم قرار گرفته است، نمی‌توان گفت به سلیقه خود عثمان بوده تا توانسته باشد، آیات را جا‌به‌جا کند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. شاکرین، حمید‌رضا، قرآن‌شناسی، ص ۱۹، دفتر نشر معارف، چاپ هفتم، ۱۳۸۶.
۲. درسنامه علوم قرآنی، حسین، جوان آراسته، ص ۱۹۸، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم، سال ۱۳۷۸.
۳. درسنامه علوم قرآنی، حسین، جوان آراسته، ص ۲۰۳، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم، سال ۱۳۷۸.
۴. آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمدهادی معرفت، مترجم ابو محمد وکیلی، ج ۱، ص ۴۲۵، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱.
۵. آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمدهادی معرفت، مترجم ابو محمد وکیلی، ج ۱، ص ۴۳۳، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱.
۶. آموزش علوم قرآن، ترجمه التمهید فی علوم القرآن، محمدهادی معرفت، مترجم ابو محمد وکیلی، ج ۱، ص ۴۱۶، انتشارات مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۷۱.
۷. الاتقان فی علوم القرآن، جلال‌الدین سیوطی، ج ۱، ص ۱۷۰، انتشارات عصریّه، چاپ بیروت، سال ۱۴۰۸ه.    
۸. محمد بن محمود معروف به ابن جزری، النشر فی القرائات العشر، ج ۱، ص ۸، انتشارات دارالکتب العلمیه، چاپ بیروت.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    


رده‌های این صفحه : جمع آوری قرآن | قرآن شناسی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار