نماز در شریعت پیامبران گذشتهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نماز، شریعت، پیامبران، حضرت عیسی (علیه‌السلام)، حضرت موسی (علیه‌السلام).

پرسش: آیا نماز در شریعت پیامبران گذشته (مثل حضرت عیسی و حضرت موسی (علیهما‌السلام)) هم بوده است؟ کیفیت آن به چه شکلی بوده است؟

پاسخ: اظهار عبودیت با افعال و اذکار خاصی که نماز نامیده می‌شود، در همه امت‌ها بوده؛ اما کیفیت و کمیت آن متفاوت بوده است.


جایگاه نماز در ادیان غیر ابراهیمی

[ویرایش]

از آن‌جایی که خداوند سرشت انسان را خداپرست آفریده و خداشناسی و خداگرایی فطری است، بشر در طول تاریخ همواره به دنبال پرستش و عبادت معبودی بوده که مظهر و نمود عینی آن عبادت در ادیان الهی، در نماز تجلی یافته است؛ اما اگر بیش‌تر درباره این موضوع کنکاش کنیم، درمی‌یابیم که مسئله نیایش ـ به ویژه نماز ـ مخصوص ادیان وحیانی نبوده؛ بلکه در ادیان غیر وحیانی (غیر الهی) هم مطرح بوده است.

جایگاه نماز در آیین یهود

[ویرایش]

در این‌جا نخست از قرآن به عنوان متقن‌ترین منبعی که خبر از گذشتگان داده است، شواهدی را درباره نماز در شریعت حضرت موسی (علیه‌السلام) خواهیم آورد.

← سوره طه آیه ۱۴


وقتی حضرت موسی (علیه‌السلام) در راه رسالت الهی با همسرش از وطن هجرت نمود و سر به بیابان گذاشت و در تاریکی و ظلمت شب، به طوفان و باران برخورد کرد و به خاطر سختی‌ها و مشکلات فراوان، دستخوش اضطراب و ناراحتی گشت. پروردگار مهربان برای آرامش او به او وحی نمود که:

«اِنَّنِی اَنَا اللَّهُ لَا اِلَهَ اِلَّا اَنَا فَاعْبُدْنِی وَاَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِکْرِی »؛ «همانا من اللّه هستم و معبودی جز من نیست؛ پس مرا عبادت کن و نماز را برای یاد من به پا دار».
در این آیه پس از بیان عبادت خدای یکتا، به حضرت موسی (علیه‌السلام)، مسئله نماز یادآوری شده است.

← سوره یونس آیه ۸۷


در آیه‌ای دیگر به موسی (علیه‌السلام) و برادرش‌ هارون دستور داده شده که:

«وَاَوْحَیْنَا اِلَی مُوسَی وَاَخِیهِ اَنْ تَبَوَّآ لِقَوْمِکُمَا بِمِصْرَ بُیُوتًا وَاجْعَلُوا بُیُوتَکُمْ قِبْلَةً وَاَقِیمُوا الصَّلَاةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ»؛ «شما و پیروانتان در مصر منزل گیرید و خانه‌هایتان را قبله و معبد قرار دهید و نماز به پا دارید».
در این آیه هم، خطاب به موسی و‌ هارون (علیهماالسلام) به پا داشتن نماز مطرح گردیده است.

← چگونگی اقامه نماز در میان بنی‌اسرائیل


اما در مورد چگونگی اقامه نماز در میان بنی‌اسرائیل آمده است:

←← کتاب اشعیا


در کتاب اشعیا، فصل چهل و پنجم، آیه ۲۴ چنین معین شده است:
در بنی‌اسرائیل معمول بوده است که رکوع و سجود و تشهد و خم کردن زانویی، نداشته و ندارند و جمیعاً عباداتشان به صورت گروهی است که چهارزانو می‌نشینند و بسیار دو زانو نشستن را بد می‌دانند و از آن اعراض کرده و می‌کنند و بچه‌ها را از ابتدا از نشستن دو زانو منع می‌کنند.
[۳] دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، ص۲۲۷.


←← کتاب گنجینه تلمود


سرانجام در کتاب گنجینه تلمود چنین نتیجه‌گیری شده: «دانشمندان یهود، دعا و نماز را چیزی بزرگ‌تر و والاتر از درخواستی برای رفع احتیاجات مادی می‌دانند؛ درعین‌حال که تقاضای زندگی جسمانی را از یاد نبرد‌ه‌اند.

جایگاه نماز در آیین مسیحیت

[ویرایش]

خداوند در آیات متعددی چندین بار از حضرت عیسی (علیه‌السلام) سخن به میان آورده است.

← سوره مریم آیات ۳۰ و ۳۱


آن‌گاه که حضرت مریم (علیها‌السلام) به معجزه خداوند، بدون داشتن همسر حامله گردید و فرزندش حضرت عیسی (علیه‌السلام) را به دنیا آورد. این وضع حمل موجب شگفتی و حتی باعث تهمت ناروا به او گردید که در این هنگام مریم به فرمان خدا سکوت کرده و تنها کاری که انجام داد این بود که اشاره به نوزادش کرد و افراد ماجراجو را به طرف گهواره عیسی (علیه‌السلام) ارجاع داد؛ اما این کار بیش‌تر تعجب آن‌ها را برانگیخت و برخی آن را حمل بر سخریه گرفته و خشمناک شدند؛ ولی این حال چندان به طول نکشید؛ چراکه آن نوزاد زبان به سخن گشود و گفت:

«اِنِّی عَبْدُاللَّهِ آتَانِیَ الْکِتَابَ وَجَعَلَنِی نَبِیًّا• وَجَعَلَنِی مُبَارَکًا اَیْنَ مَا کُنْتُ وَاَوْصَانِی بِالصَّلَاةِ وَالزَّکَاةِ مَا دُمْتُ حَیًّا»؛ «به درستی که من بنده خدایم به من کتاب (آسمانی) داده و مرا پیامبر قرار داده است، مرا هر کجا باشم، مایه برکت گردانید و تا زنده‌ام به زکات و نماز سفارش کرد».
این آیه دلالت دارد به این‌که نماز و زکات و نیکی به پدر و مادر، بر امت‌های گذشته نیز واجب بوده؛ پس حکمش ثابت است و در هیچ شریعتی امر به آن نسخ نشده.
این آیه به‌خوبی مؤید این مطلب است که در شریعت آسمانی حضرت عیسی (علیه‌السلام)، نماز و اقامه آن، از واجبات مهمی بوده که از طرف خداوند از ابتدای تولد به حضرت توصیه شده بود و مادرش حضرت مریم (علیه‌السلام) هم از سوی فرشتگان امر به اقامه نماز شده بود.

← پند حضرت عیسی در انجیل


چنان‌چه از جمله پندهای حضرت عیسی (علیه‌السلام) در انجیل است: «به حق برایتان می‌گویم، چیزی بالاتر از نماز از نظر شرافت اخروی و یاری‌کننده‌تر بر حوادث دنیوی نیست و چیزی نزدیک‌تر از آن به خداوند رحمان نیست؛ پس مداومت بر آن نمایید و آن را زیاد بشمرید و هر کار شایسته‌ای نزدیک می‌کند (ما را) به خدا، پس نماز به سوی او نزدیک‌کننده‌تر است و برگزیده‌تر، در نزد اوست».

← بلندترین نماز حضرت عیسی


بلندترین نمازی که مسیح به جا می‌آورد و نسبت به سایر نمازها اهمیتش بیش‌تر است، همان نماز آخری است که حضرتش با شاگردان خود به جا آورد که به سه قسم تقسیم می‌شود:
اول، دعا به جهت خودش فی نفسه؛
دوم، دعایی که به جهت محافظت شاگردان خود فرمود؛
سوم، دعا به جهت مؤمنین که از آن وقت تا آخرالزمان ایمان خواهند آورد.
[۷] هاکس، جیمز، قاموس، کتاب مقدس، ص۸۸۹.


چگونگی اقامه نماز پیش از اسلام

[ویرایش]

اما در مورد این‌که قبل از اسلام به چه نحو نماز می‌خواندند، آیا تمام امت‌های گذشته یک جور نماز می‌خواندند یا نمازهای آن‌ها متفاوت بوده است، در چه وقت یا چه تعداد و با چه اذکاری نماز می‌خواندند، چیز زیادی نمی‌دانیم؛ اما بعضی نکاتی را که می‌توان با توجه به آیات و روایات به دست آورد، عبارت است از:

← دارا بودن رکوع و سجود


نماز آن‌ها رکوع و سجود داشته است. آیه ۱۲۵ بقره می‌گوید:

«وَاِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَاَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ اِبْرَاهِیمَ مُصَلًّی وَعَهِدْنَا اِلَی اِبْرَاهِیمَ وَاِسْمَاعِیلَ اَنْ طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ»؛ «ما به ابراهیم و اسماعیل امر کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان و مجاوران و رکوع‌کنندگان و سجده‌کنندگان پاک و منزه کنید».

←← دیدگاه علامه طباطبایی


علامه طباطبایی در این‌جا می‌گوید: «گویا مراد از رکوع‌کنندگان و سجده‌کنندگان نماز‌گزاران می‌باشد».
و به جای این‌که نمازگزار بگوید، گفت «رکوع‌کننده و سجده‌کننده»؛ چون این دو حالت در نماز عبودیت و خضوع بنده را بیش‌تر متجلی می‌کنند و دو حالت شاخص و بارز نمازگزار می‌باشند.

← وجوب پنجاه نماز در پنجاه وقت


بر امت‌های پیشین پنجاه نماز در پنجاه وقت واجب بوده است.

←← حدیثی از امام کاظم


امام موسی بن جعفر (علیهما‌السلام) از پدرانش نقل می‌کند که شب معراج خداوند به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) فرمود: بر امت‌های گذشته پنجاه نماز در پنجاه وقت واجب بود و ... آن‌ها را از امت تو برداشتم».

← یکسان بودن نماز در سفر و حضر


نمازهای آن‌ها در سفر و حضر به یک‌ اندازه بود؛

←← حدیثی از پیامبر


چراکه در حدیثی، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) می‌فرمایند: خدا به من و امت من هدیه‌ای داده است که به سایر امت‌ها نداده است و این کرامتی از جانب خدا نسبت به ما بوده است. سؤال کردند: ‌ای رسول خدا! آن‌چه چیزی می‌باشد، فرمود: «این‌که روزه را در سفر افطار می‌کنید و نماز را کوتاه و شکسته به جای می‌آورید و اگر کسی چنین نکند، هدیه خدای عزوجل را رد کرده و نپذیرفته است».
[۱۰] مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۷، ص۲۸۸، بیروت، مؤسسة الوفاء، ‌۱۴۰۴ق.


← اقامه نماز به جماعت


آن‌ها نیز نمازشان را به جماعت به جا می‌آوردند. طبق روایتی باید تعدادشان به یازده نفر می‌رسید تا بتوانند نماز را به صورت جماعت بخوانند.

←← بیان یک روایت


«در سنت ابراهیم و اسحاق این بود که نماز را به جماعت نمی‌خواندند تا این‌که یازده نفر شوند، یکی امام باشد و ده نفر مأموم»؛ اما در اسلام برای اقامه نماز جماعت دو نفر هم کافی است.

نتیجه

[ویرایش]

خلاصه اظهار عبودیت با افعال و اذکار خاصی که نماز نامیده می‌شود، در همه امت‌ها بوده است؛ اما کیفیت و کمیت آن متفاوت بوده است.

معرفی منابع

[ویرایش]

۱. میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۷، چ ۱، ج۳، ص۱۳ و ۱۴.
۲. شهید سید محمدباقر صدر، کلیاتی پیرامون عبادات اسلامی.
۳. آیت‌الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۳، انتشارات هدف.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۴.    
۲. یونس/سوره۱۰، آیه۸۷.    
۳. دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، ص۲۲۷.
۴. مریم/سوره۱۹، آیه۳۰-۳۱.    
۵. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن (تفسیر قرطبی)، ج۱۱، ص۱۰۳.    
۶. حرانی، ابن‌شعبه، تحف‌العقول، ص۵۰۸.    
۷. هاکس، جیمز، قاموس، کتاب مقدس، ص۸۸۹.
۸. بقره/سوره۲، آیه۱۲۵.    
۹. طباطبایی، سیدمحمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج۱، ص۴۲۳ به بعد، انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ ش.    
۱۰. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۷، ص۲۸۸، بیروت، مؤسسة الوفاء، ‌۱۴۰۴ق.
۱۱. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۲، ص۲۲۴، بیروت، مؤسسة الوفاء، ‌۱۴۰۴ق.    


منبع

[ویرایش]
سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «نماز در شریعت پیامبران گذشته»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۹/۲۳.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار