نماز جماعت در روایاتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نماز جماعت.

پرسش: چند حدیث معتبر و مشوق درباره نماز جماعت بیان کنید.

پاسخ:


فضیلت نماز جماعت

[ویرایش]

دین مقدس اسلام به اتحاد و اجتماع مسلمانان اهمیت زیادی داده است؛ چنان‌که قرآن می‌خواهد مردم اتحاد داشته باشند و از پراکندگی بپرهیزند.

← روایت اول


رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) می‌فرمایند: «یدالله مع الجماعة» دست (= قدرت و عنایت) خداوند با جماعت است.

← روایت دوم


بنا بر بعضی روایات، وقتی عده‌ای جمع شوند و دعا کنند، دعایشان به اجابت می‌رسد.
[۴] کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۴، ص۲۴۱ـ۲۴۲، ترجمه سید‌هاشم رسولی محلاتی، تهران، علمیه اسلامیه، بی‌تا.


← روایت سوم


طبق روایت معتبری، اگر چهل مؤمن بر جنازه مؤمنی حاضر شوند و به خوبی او شهادت دهند، خداوند متعال شهادت آنان را می‌پذیرد و گناهان او را می‌آمرزد.
[۵] قمی، عباس، مفاتیح الجنان، ص۱۰۰۳ـ۱۰۰۴، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۲.


اهمیت نماز جماعت

[ویرایش]

و بالاخره این‌که نماز جماعت از اموری است که فراوان روی آن تأکید شده است و خواندن نمازهای واجب، خصوصاً نمازهای یومیه به صورت جماعت از مستحبات مؤکده (مورد تأکید) می‌باشد و به قدری در فضل آن و در مذمت ترک‌کننده آن تاکید شده است که نزدیک است آن را به واجبات ملحق کند.
[۸] طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.


← استناد به قرآن


در ذیل، بعضی از آموزه‌های دینی در این باره، با استفاده از منابع معتبر ذکر می‌گردد:

←← سخن خداوند متعال


قرآن کریم می‌فرماید: «وَ اَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ ارْکَعُوا مَعَ الرَّاکِعِینَ؛ و نماز را به پا دارید و زکات را بپردازید و همراه رکوع‌کنندگان رکوع کنید و نماز را جماعت بگزارید».
در بعضی از تفاسیر، قسمت پایانی این آیه، ناظر به نماز جماعت دانسته شده است.
[۱۱] طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۱۵، تهران، انتشارات اسلام، چاپ سوم، ۱۳۶۶.
[۱۳] جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، ، ج۴، ص۱۱۱ قم، مرکز نشر اسراء، چاپ اول، ۱۳۸۱.


← دیدگاه جوادی آملی


چنان‌که آیت‌الله جوادی آملی در ذیل این آیه می‌فرماید: «... به اهل ایمان دستور داده شد که اولاً، هر یک اهل نماز و رکوع باشند و ثانیاً، نماز را با هم بخوانند. معیار این معیت همان وحدت نماز است. این وحدت اعتباری تنها در جماعت (اعم از جمعه و غیر آن) متبلور است».
[۱۴] جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، ، ج۴، ص۱۱۱ قم، مرکز نشر اسراء، چاپ اول، ۱۳۸۱.


← استناد به روایات


اکنون به بعضی روایات درباره نماز جماعت اشاره می‌کنیم:

←← روایتی از امام صادق


درباره فضیلت نماز جماعت در روایتی که از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است چنین می‌خوانیم: «الصلاة فی جماعة تفضل علی صلاة الغذ، ‌ای الفرد باربع و عشرین؛ درجه نماز با جماعت بیست و چهار درجه بر نماز فرادی برتری دارد».

این روایت در کتب مختلف با مختصر تفاوتی نقل شده است
[۱۷] طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
[۱۹] موسوی عاملی، سید محمد بن علی، مدارک الاحکام فی شرح شرائع الاسلام، ج۴، ص۳۱۰، تحقیق موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
و بعضی علما به صحیح بودن آن تصریح کرده‌اند،
[۲۲] طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.

در وسائل الشیعه و مدارک الاحکام در ادامه این روایت آمده است که هر یک از این بیست و چهار درجه برابر با بیست و پنج نماز می‌باشد.

←← روایتی از پیامبر


در روایت دیگری، ابوسعید خدری از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) در این باره چنین نقل می‌کند که ایشان فرمودند: «صلاة الجماعة افضل من صلاة الفرد بخمس و عشرین درجة؛ نماز جماعت بیست و پنج درجه برتر از نماز فردی می‌باشد».
شبیه این روایت را امام صادق (علیه‌السلام) نیز از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) نقل فرموده‌اند.

←← روایتی از امام رضا


در کتاب العروة الوثقی، و مدارک الاحکام روایتی به این مضمون نقل شده است که امام رضا (علیه‌السلام) در پاسخ به سؤال محمد بن عماره که پرسیده بود نماز فرادی در مسجد کوفه افضل (برتر) است یا نماز جماعت؟ فرمودند: «الصلاة فی جماعة افضل؛ نماز با جماعت برتر است». و این در حالی است که روایت شده است که نماز در مسجد کوفه برابر با هزار نماز است.
[۳۱] طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.


← روایتی دیگر


در روایتی معروف آمده است، فضایل و ثواب‌های زیادی برای نماز جماعت ذکر شده است. این روایت در کتاب‌های مستدرک الوسائل و العروة الوثقی به صورت مفصل از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) نقل شده است
[۳۴] طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۷، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
که برای رعایت اختصار، آن مقداری که در توضیح المسائل مراجع آمده است، نقل می‌شود:

«در روایتی وارد شده است که اگر یک نفر به امام جماعت اقتدا کند، هر رکعت از نماز آنان، ثواب صد و پنجاه نماز را دارد و اگر دو نفر اقتدا کنند، هر رکعتی ثواب ششصد نماز دارد و هر چه بیش‌تر شوند، ثواب نمازشان بیش‌تر می‌شود تا به ده نفر برسند و عده آنان که از ده گذشت، اگر تمام آسمان‌ها کاغذ و دریاها مرکب و درخت‌ها قلم و جن و انس و ملائکه نویسنده شوند؛ نمی‌توانند ثواب یک رکعت آن را بنویسند».
[۳۶] بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۷۲۲، مسئله ۱۴۰۰، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۶.


ترک نماز جماعت

[ویرایش]

و اما درباره مذمت از ترک نماز جماعت هم روایاتی نقل شده است که بعضی ذکر می‌شوند:

← روایتی از امام علی


از علی (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمودند: «من سمع النداء فَلَمْ یجبه من غیر علة فلا صلاة له؛ هر کس ندا (اذان) را بشنود، ولی بدون عذر پاسخ ندهد (در نماز جماعت حاضر نشود) برای او نمازی نیست». (ظاهراً مراد نفی نماز کامل است).

← روایتی از فیض کاشانی


مرحوم فیض می‌فرماید: در روایت صحیحی از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمودند: پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) فرمودند: «لاصلاة لمن لایصلی فی المسجد مع المسلمین الا من؛ علة؛ برای کسی که در مسجد با مسلمانان (به صورت جماعت) نماز نمی‌خواند، نمازی نیست مگر این‌که از روی عذری باشد.

← روایتی از امام جعفر صادق


از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمودند: «رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) با همسایگان مسجد، شرط کرد که به نماز جماعت حاضر شوند و فرمود: گروهی که حاضر نمی‌شوند، باید از این کار دست بردارند و به نمازها حاضر شوند و گرنه مؤذنی را گویم اذان و اقامه گوید و امر کنم شخصی را که از اهل بیت من است و او علی (علیه‌السلام) است، پشته‌های هیمه (هیزم) فراهم آورد و خانه‌ها را بر آن مردمی که تمرد کرده‌اند، بسوزاند».
[۳۹] صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال،‌ ص۵۲۳ـ۵۲۴، با ترجمه علی‌اکبر غفاری، بی‌جا، چاپ‌خانه رستم خانی، چاپ هفتم، ۱۳۶۳.


روایات دیگری نیز وجود دارد که مضمون این روایت را تأیید می‌کند. در واقع این حدیث بیانگر حکم حکومتی پیامبر اعظم است.

← روایتی از رسول خدا


نماز جماعت به‌ اندازه‌ای اهمیت دارد که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) به نابینایی که نمی‌توانست به مسجد برود و کسی هم نبود که او را به مسجد ببرد، فرمودند: «بین منزل خود و مسجد طنابی نصب کن و با گرفتن آن ریسمان، خود را به مسجد برسان و از فضیلت جماعت محروم نشو».

← روایتی دیگر


و هم‌چنین از آن حضرت نقل شده است که فرمودند: «الصلاة جماعة و لو علی راس زج؛ نماز با جماعت است (باید باشد) هرچند روی نیزه باشد». که این حدیث کنایه از آن است که در هر شرایطی باید سعی شود که نماز به جماعت برگزار شود.

منابع

[ویرایش]

۱. وسائل الشیعه (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۵، صفحه ۳۷۰ – ۳۸۸.
۲. مستدرک الوسائل (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۶، صفحه ۴۴۳ – ۴۵۸.
۳. سفینة البحار، (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۱، صفحه ۶۴۵ – ۶۴۷.
۴. مدارک الاحکام (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۴، صفحه ۳۱۰ – ۳۱۳.
۵. المحجة البیضاء (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۱، صفحه ۳۴۱ – ۳۴۴.
۶. توضیح المسائل مراجع (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۱، صفحه ۷۲۲ – ۷۲۴.(مسائلی در این قسمت ذکر شده که حکایت از اهمیت نماز جماعت دارد.)
۷. العروة الوثقی (مشخصات آن در پاورقی ذکر شد)، ج۱، ‌صفحه ۵۹۶ – ۵۹۸.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل‌عمران/سوره۳، آیه۱۰۳.    
۲. محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمة، ج۲، ص۲۳۶، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ هشتم، ۱۳۶۷.    
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۲، ص۴۸۷، ترجمه سید‌هاشم رسولی محلاتی، تهران، علمیه اسلامیه، بی‌تا.    
۴. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۴، ص۲۴۱ـ۲۴۲، ترجمه سید‌هاشم رسولی محلاتی، تهران، علمیه اسلامیه، بی‌تا.
۵. قمی، عباس، مفاتیح الجنان، ص۱۰۰۳ـ۱۰۰۴، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۲.
۶. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۲۴۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۷. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۳، ص۱۱۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۸. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
۹. بقره/سوره۲، آیه۴۳.    
۱۰. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، ج۱، ص۲۰۹، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ بیست و دوم، ۱۳۶۶.    
۱۱. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۱۵، تهران، انتشارات اسلام، چاپ سوم، ۱۳۶۶.
۱۲. شبر، سید عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، ۱۴۱۰، ص۴۶، بی‌جا، دارالهجرة، چاپ دوم.    
۱۳. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، ، ج۴، ص۱۱۱ قم، مرکز نشر اسراء، چاپ اول، ۱۳۸۱.
۱۴. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، ، ج۴، ص۱۱۱ قم، مرکز نشر اسراء، چاپ اول، ۱۳۸۱.
۱۵. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۲۴۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۱۶. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۳، ص۱۱۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۱۷. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
۱۸. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۱، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۱۹. موسوی عاملی، سید محمد بن علی، مدارک الاحکام فی شرح شرائع الاسلام، ج۴، ص۳۱۰، تحقیق موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
۲۰. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۲۴۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۲۱. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۳، ص۱۱۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۲۲. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
۲۳. موسوی عاملی، سید محمد بن علی، مدارک الاحکام فی شرح شرائع الاسلام، ج۴، ص۳۱۰، تحقیق موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.    
۲۴. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۱، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۲۵. موسوی عاملی، سید محمد بن علی، مدارک الاحکام فی شرح شرائع الاسلام، ج۴، ص۳۱۰، تحقیق موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.    
۲۶. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۴، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۲۷. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۱، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۲۸. موسوی عاملی، سید محمد بن علی، مدارک الاحکام فی شرح شرائع الاسلام، ج۴، ص۳۱۱، تحقیق موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث موسسة آل البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.    
۲۹. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۲۴۲، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۳۰. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۳، ص۱۱۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۳۱. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۶، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
۳۲. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۲۴۲، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۳۳. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۳، ص۱۱۱، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.    
۳۴. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (مع تعلیقات اربعة من العلماء العظام)، ج۱، ص۵۹۷، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۳۷۰.
۳۵. نوری طبرسی، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج۶، ص۴۴۳ ۴۴۴، قم، موسسه آل البیت (علیهم‌السلام)، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.    
۳۶. بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۷۲۲، مسئله ۱۴۰۰، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۶.
۳۷. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۵، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۳۸. فیض کاشانی، ملا محسن، ‌المحجة البیضاء فی تهذیب الحیاء، ج۱، ص۳۴۲، با تصحیح علی‌اکبر غفاری، ‌ قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، بی‌تا.    
۳۹. صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال،‌ ص۵۲۳ـ۵۲۴، با ترجمه علی‌اکبر غفاری، بی‌جا، چاپ‌خانه رستم خانی، چاپ هفتم، ۱۳۶۳.
۴۰. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۶، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۴۱. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۶، ح۴، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۴۲. قمی، عباس، سفینة البحار، ج۱، ص۶۴۶، دارالاسوة للطباعة و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۴.    
۴۳. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۷۷، ح ۹، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ ق.    
۴۴. نوری طبرسی، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج۶، ص۴۴۷، قم، موسسه آل البیت (علیهم‌السلام)، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.    


منبع

[ویرایش]

سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «نماز جماعت در روایات»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۰۴/۲۸.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار