نسل انسانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: نسل انسان، فرزندان آدم ، ازدواج ، حوریان بهشتی.
پرسش: ادامه نسل انسان چگونه بود؟ و فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ با چه کسانی ازدواج کردند؟ و احادیث در این‌باره بر چه چیزی دلالت می‌کنند؟
پاسخ: براساس منابع روایی و دیدگاه گروهی از مفسران، نسل فعلی انسان نه از هابیل است و نه از قابیل؛ بلکه از فرزند دیگر حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ به‌نام شیث است؛ اما درباره ازدواج فرزندان آدم ـ علیه‌السلام ـ در میان دانشمندان اسلامی دیدگاه‌هایی وجود دارد و هر کدام برای خود دلایلی از قرآن کریم و روایات ذکر کرده‌اند که در اینجا به‌طور گذرا اشاره می‌شود: ۱. برادر با خواهر ازدواج کرده است و چون در آن زمان هنوز قانون تحریم ازدواج خواهر و برادر از طرف خداوند قرار داده نشده بود و راهی هم برای بقای نسل بشر غیر از این راه وجود نداشت، از این جهت اشکالی وارد نیست؛ ۲. چون ازدواج فرزندان آدم با یکدیگر ممکن نبوده، آنان با دخترانی از نژاد و نسل دیگر که در روی زمین بودند ازدواج کردند، بعداً که فرزندان آنها با هم پسرعمو شدند، زناشویی میان خود آنان صورت پذیرفت. این نظر را نیز بعضی از روایات تأیید می‌کنند؛ زیرا نسل آدم نخستین انسان روی زمین نبوده؛ بلکه پیش از او نیز انسان‌هایی در زمین زندگی می‌کرده‌اند؛ البته به نظر می‌رسد که نظریه اول با ظاهر قرآن سازگارتر باشد؛ همان‌طور که عده‌ای از مفسران ـ مانند علامه طباطبایی (ره) ـ نیز آن را می‌پذیرد.


استمرار نسل انسان و ازدواج فرزندان آدم

[ویرایش]

در مورد استمرار نسل انسان و ازدواج فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ اختلاف نظر وجود دارد. علت اصلی این اختلافات، وجود روایات مختلف و گاه متناقض است که سبب اختلاف آرا در این موضوع گشته است. در اینجا برای نمونه به ذکر چند روایت بسنده می‌شود.

← ۱. ازدواج فرزندان آدم با حوریان بهشتی و اجنّه


روایتی که می‌فرماید فرزندان آدم در ابتدا با حوریان بهشتی و سپس با اجنّه ازدواج کرده‌اند؛ امام باقر ـ علیه‌السلام ـ فرمود: «برای حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ چهار فرزند پسر به دنیا آمدند. پس خداوند برای هر یک از این چهار پسر، یک حور العین بهشتی فرستاد. اینان با یکدیگر ازدواج کردند و فرزندانی از این ازدواج به وجود آمد. سپس خداوند این حوریه‌ها را گرفت و این چهار فرزند را با چهار تن از جنیان تزویج داد و این‌گونه نسلی در میان آنها پدید آمد. پس هر آنچه از حلم و بردباری در میان فرزندان آدم وجود دارد از حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ است، هر آنچه از جمال و زیبایی در میان بشر است، از جانب حور العین‌ها است و آنچه از افعال قبیح و سوء رفتار در میان بشر یافت می‌شود از جنیان است». همین ازدواج به نحو دیگری نیز ذکر شده که یک فرزند با حور العین ازدواج کرد و دیگری با جن و روایت دیگری در همین موضوع تنها با کمی اختلاف نقل شده‌اند.

← ۲. ازدواج خواهر با برادر


از امام رضا ـ علیه‌السلام ـ پرسیده شد که چگونه نسل مردم از آدم ـ علیه‌السلام ـ به وجود آمد؟ امام ـ علیه‌السلام ـ فرمود: «حوا در یک زایمان هابیل را همراه دختری زایید. سپس در زایمان دوم قابیل را با یک دختر به دنیا آورد. هابیل با دختری که با قابیل به دنیا آمده بود ازدواج کرد و قابیل نیز با دختری که با هابیل به دنیا آمده بود ازدواج کرد و بعد از این ازدواج‌ها بود که ازدواج خواهر و برادر تحریم شد».

← ۳. ازدواج شیث و یافث با حوریان بهشتی


دسته‌ای از احادیث تصریح دارند که فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ هرگز با هم ازدواج نکرده‌اند، ‌بلکه آنها با حوریانی که خداوند از بهشت فرستاد، ازدواج کردند؛ مانند اینکه، از امام صادق ـ علیه‌السلام ـ پرسیدند: پیدایش نسل از فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ چگونه بوده است؟ زیرا بعضی از مردم می‌گویند به حضرت آدم وحی رسید که دختران خود را به پسران خود تزویج نماید و اصل و ریشه تمامی مردم از آن برادرها و خواهران است. امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در پاسخ فرمود: «حق تعالی منزه و برتر از این است که گوینده‌ای درباره حضرتش چنین بگوید، آیا پیامبران، فرستادگان، مؤمنین و مؤمنات و مسلمین و مسلمات را از حرام آفریده و قدرت نداشته آنها را از طریق حلال بیافریند و با اینکه از خود این مردم عهد و پیمان بر حلال و پاک و پاکیزگی گرفته است... سپس حضرت امام صادق ـ علیه‌السلام ـ به شرح و بیان ابتدای نسل از فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ پرداخت تا این‌که فرمود: «وقتی قابیل، هابیل را کشت، حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ از داغ جوانش هابیل فزع و جزع نمود... و خداوند حضرت شیث ـ علیه‌السلام ـ را به‌تنهایی بدون توأم با خواهری به آدم عنایت فرمود و اسم شیث ، هبة اللَّه است و آن‌ حضرت اول کسی است که از آدمیان در زمین وصی و جانشین پیغمبر شد و بعد از حضرت شیث ـ علیه‌السلام ـ خداوند یافث را به آدم مرحمت فرمود و یافث هم بدون همزاد متولد گردید، و چون‌ به حد بلوغ و رشد رسیدند، و اراده نمود خداوند که نسل زیاد شود؛ چنان‌که می‌بینید (زیاد شده‌اند) و تزویج خواهر با برادر حرام بود، از این جهت حق تعالی حوریه‌ای به نام نَزلَه در عصر روز پنجشنبه از بهشت فرستاد و امر فرمود به آدم که او را تزویج و همسر شیث نماید، سپس در عصر روز بعد حوریه‌ دیگری به نام مَنزِلَه فرستاد و به آدم ـ علیه‌السلام ـ امر فرمود که به یافث تزویج نماید پس از آن‌که حضرت آدم آنها را بدو فرزند خود تزویج نمود برای حضرت شیث پسری متولد گردید و برای یافث دختری متولد شد و چون به حد بلوغ و رشد رسیدند خدای تعالی امر فرمود به آدم که دختر یافث را به پسر شیث تزویج کند، و حضرت آدم اطاعت امر کرد و آنها را همسر یکدیگر نمود، و از ایشان، پیامبران و فرستادگان الهی و برگزیدگان و نسل آنها متولد شدند...».
[۵] شیخ صدوق، علل الشرائع، کتاب‌فروشی داوری، قم، چاپ اول، ۱۳۸۵ ش.


← ۴. ازدواج هابیل و قابیل با خواهران همزادشان


امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ در گفت‌وگویی که با مردی قرشی داشته، می‌فرماید: «هابیل با لوزا خواهر همزاد قابیل ازدواج کرد و قابیل با اقلیما، همزاد هابیل»، مرد قرشی پرسید: آیا هابیل و قابیل خواهران خود را حامله کردند؟ امام فرمود: «آری!»، آن مرد عرضه داشت اینکه عمل مجوسیانِ امروز است، آن‌ حضرت فرمود: «مجوسیان اگر این کار را می‌کنند و ما آن را باطل می‌دانیم، برای این است که بعد از تحریم خدا آن را انجام می‌دهند»، آن‌گاه امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ اضافه نمود: «منکر این مطلب نباش برای اینکه درستی این عمل در آن روز و نادرستیش در امروز حکم خداست که چنین جاری شده، مگر خدای تعالی همسر آدم را از خود او خلق نکرد؟ در عین حال می‌بینیم که او را بر وی حلال نمود؛ پس این حکمِ شریعتِ آن روزِ فرزندان آدم ـ علیه‌السلام ـ و خاص آنان بوده و بعدها خدای تعالی حکم حرمتش را نازل فرمود».
[۶] طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج علی أهل اللجاج، محقق و مصحح: خرسان، محمدباقر، ج ۲، ص ۳۱۴ ـ ۳۱۵، نشر مرتضی، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۳ ق.


← ۵. استمرار نسل انسان به‌وسیله شیث


طبق برخی از احادیث، استمرار نسل انسان را از طریق فرزند سوم حضرت آدم که به نام شیث یا هبة الله که وصی آدم و ولی عهد او بوده، می‌دانند؛ چون هابیل به دست قابیل کشته شد و قابیل که در اثر عصیان و گناه مطرود شده بود، به دنبال فسق و فجور رفت و فرزندان و نسل او نیز که دنباله‌رو اعمال و افکار او بودند، در اثر عصیان و طغیان در حادثه طوفان حضرت نوح ـ علیه‌السلام ـ همه از بین رفتند.
خلاصه اینکه، مسئله ازدواج فرزندان آدم ـ علیه‌السلام ـ از مباحثی است که در جوامع روایی، احادیث متعارض و مختلفی را به خود اختصاص داده است.

دیدگاه مفسران درباره استمرار نسل آدم

[ویرایش]


← ۱. ازدواج خواهر با برادر


عده‌ای از مفسران با استفاده از آیه « یا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالاً کَثیراً وَ نِساءً... »؛ «ای مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهیزید! همان کسی که همه شما را از یک انسان آفرید و همسر او را (نیز) از جنس او خلق کرد و از آن دو، مردان و زنان فراوانی (در روی زمین) منتشر ساخت...»، معتقدند که تکثیر نسل فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ تنها از طریق آدم و همسرش صورت گرفته و موجود سومی در آن دخالت نداشته است.
[۹] بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، تحقیق: المرعشلی‌، محمد عبدالرحمن، ج ۲، ص ۵۸، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۸ ق.
[۱۱] فیض کاشانی، ملامحسن، الاصفی فی تفسیر القرآن، تحقیق: درایتی، محمدحسین، نعمتی‌، محمدرضا، ج ۱، ص ۱۹۱، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ ق.
لازمه این سخن آن است که فرزندان آدم علیه‌السلام ـ به‌صورت برادر و خواهر ـ با هم ازدواج کرده باشند؛ زیرا اگر آنها با نژاد و همسران دیگری ازدواج کرده باشند، فرمایش خدا «منهما: از آن دو» صادق نخواهد بود.
این موضوع در احادیث متعددی وارد شده است و زیاد هم جای تعجب نیست؛ چه اینکه طبق استدلالی که در دسته‌ای از احادیث نقل شده، این ازدواج مباح بوده است؛ زیرا هنوز حکم تحریم ازواج خواهر و برادر نازل نشده بود.
بدیهی است ممنوعیت یک کار، بسته به این است که از طرف خداوند تحریم شده باشد. چه مانعی دارد که ضرورت‌ها و مصالحی ایجاب کند که در بعضی زمان‌ها کاری جایز باشد و بعداً تحریم گردد؟ همان‌طور که در حدیثی از امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ (روایت چهارم) بیان شد.

← ۲. ازدواج فرزندان آدم با حوریان بهشتی


ولی در مقابل گروهی از مفسران
[۱۲] طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص ۳۴۲، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.
[۱۳] موسوی سبزواری، سیدعبدالاعلی، مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، ج ۷، ص ۲۴۹ ـ ۲۵۰، مؤسسه اهل بیت (ع)، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ ق.
موافق محتوای این دسته از احادیث هستند که فرزندان حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ هرگز با هم ازدواج نکرده‌اند؛ ‌بلکه آنها با حوریانی که خداوند از بهشت فرستاد، ازدواج کردند؛ مانند حدیثی که از امام صادق ـ علیه‌السلام ـ نقل شد (روایت سوم).

← ۳. ازدواج فرزندان آدم با بازماندگان انسان‌های پیشین


در اینجا احتمال دیگری نیز هست که گفته می‌شود فرزندان آدم ـ علیه‌السلام ـ با بازماندگان انسان‌های پیشین ازدواج کرده‌اند؛ زیرا طبق روایاتی
[۱۴] شیخ صدوق، التوحید، محقق و مصحح: حسینی، هاشم‌، ص ۲۷۷، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۹۸ ق.
آدم اولین انسان روی زمین نبوده و قبل از حضرت آدم ـ علیه‌السلام ـ انسان‌های دیگری روی زمین زندگی می‌کردند. مطالعات علمی امروز نیز نشان می‌دهد که نوع انسان احتمالاً از چند میلیون سال قبل در کره زمین زندگی می‌کرده؛ در‌حالی‌که از تاریخ پیدایش آدم تاکنون زمان زیادی نمی‌گذرد؛ بنابراین باید قبول کنیم که قبل از آدم انسان‌های دیگری در زمین می‌زیسته‌اند که به هنگام پیدایش آدم در حال انقراض بوده‌اند، چه مانعی دارد که فرزندان آدم با باقیمانده یکی از نسل‌های پیشین ازدواج کرده باشد؛ ولی همان‌طور که گفتیم این احتمال با ظاهر آیه فوق چندان سازگار نیست.

نتیجه بحث

[ویرایش]

نتیجه اینکه نظریه اول مفسران با ظاهر قرآن سازگارتر است؛ چنان‌که مفسرانی مانند علامه طباطبایی (ره)، این احتمال اول را تقویت کرده و پذیرفته است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۱، ص ۲۴۴، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۲. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح:غفاری، علی‌اکبر، ج ۳، ص ۳۸۲، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ ق.    
۳. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، محقق و مصحح:رسولی محلاتی، هاشم، ج ۱، ص ۲۱۵، المطبعة العلمیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ ق.    
۴. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۱، ص ۲۲۶، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.    
۵. شیخ صدوق، علل الشرائع، کتاب‌فروشی داوری، قم، چاپ اول، ۱۳۸۵ ش.
۶. طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج علی أهل اللجاج، محقق و مصحح: خرسان، محمدباقر، ج ۲، ص ۳۱۴ ـ ۳۱۵، نشر مرتضی، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۳ ق.
۷. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۱، ص ۲۲۰، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق؛ «قال سالم بن أبی الجعد لما قتل هابیل مکث آدم سنة حزینا لا یضحک ثم أتی فقیل حیاک الله و بیاک أی أضحکک قالوا و لما مضی من عمر آدم مائة و ثلاثون سنة و ذلک بعد قتل هابیل بخمس سنین ولدت له حواء شیثا و تفسیره هبة الله یعنی أنه خلف من هابیل و کان وصی آدم و ولی عهده و أما قابیل فقیل له اذهب طریدا شریدا فزعا مذعورا لا یأمن من یراه و ذهب إلی عدن من الیمن فأتاه إبلیس فقال إنما أکلت النار قربان هابیل لأنه کان یعبدها فانصب أنت أیضا نارا تکون لک و لعقبک فبنی بیت نار و هو أول من نصب النار و عبدها و اتخذ أولاده آلات اللهو من الیراع و الطنبور و المزامیر و العیدان و انهمکوا فی اللهو و شرب الخمر و عبادة النار و الزنا و الفواحش حتی غرقهم الله أیام نوح بالطوفان و بقی نسل شیث»‌.    
۸. نساء (۴)، آیه ۱.    
۹. بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، تحقیق: المرعشلی‌، محمد عبدالرحمن، ج ۲، ص ۵۸، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۸ ق.
۱۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۲۸۰، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ ش.    
۱۱. فیض کاشانی، ملامحسن، الاصفی فی تفسیر القرآن، تحقیق: درایتی، محمدحسین، نعمتی‌، محمدرضا، ج ۱، ص ۱۹۱، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۸ ق.
۱۲. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص ۳۴۲، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.
۱۳. موسوی سبزواری، سیدعبدالاعلی، مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، ج ۷، ص ۲۴۹ ـ ۲۵۰، مؤسسه اهل بیت (ع)، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ ق.
۱۴. شیخ صدوق، التوحید، محقق و مصحح: حسینی، هاشم‌، ص ۲۷۷، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۳۹۸ ق.
۱۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۲۸۲، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ ش.    
۱۶. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص ۱۳۵، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ ق.    


منبع

[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار