مکتب حدیثیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: مکتب حدیثی، محدثان، قم، حدیث‌نگاری، بغداد.
پرسش: تفاوت مکتب حدیثی قم و بغداد در حدیث‌نگاری چیست؟
پاسخ:


دلیل تجمع محدثان علوم شیعی در قم

[ویرایش]

به دلیل استقبال مردم قم از تشیع و روایات فراوانی که از اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ در مورد این شهر و مردم آن نقل شده است، هم‌چنین به جهت حضور امام‌زادگان متعدد که در رأس آنان حضرت فاطمه معصومه ـ علیهاالسلام ـ باشد، این شهر، محل تجمع راویان و محدثان علوم شیعی گردید و صاحب روش و مکتبی خاص دربرابر دیگر مکاتب حدیثی گردید.

مهم‌ترین محدثان حوزه حدیثی قم

[ویرایش]

مهم‌ترین محدثان این حوزه حدیثی، علی‌بن بابویه قمی و فرزندش، شیخ صدوق، محمد‌بن ‌الحسن‌بن ‌الولید، محمد‌بن قولویه و فرزندش جعفر هستند.
حوزه حدیثی قم در دو قرن سوم و چهارم، اوج دوران نشاط و تحرک خود را پشت سر نهاد و سرانجام در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم، مغلوب مکتب عقل‌گرایی بغداد شد.

برخی راویان برجسته شیعه در بغداد

[ویرایش]

در عصر امام کاظم ـ علیه‌السلام ـ که آن‌ حضرت برای چند سال در شهر بغداد، زندانی بودند، تعداد زیادی از راویان برجسته شیعه در بغداد گرد هم آمدند که برای نمونه، می‌توان به محمدبن ابی‌عمیر، عبدالرحمان‌بن حجّاج، یونس‌بن عبدالرحمان، سعید‌بن جناح، سندی‌بن الربیع، عیسی‌بن سری، فضل‌بن یونس، قاسم‌بن عروة، یحیی‌بن حجاج کرخی، قاسم‌بن‌ محمد ‌جوهری، نضر‌بن سوید، یعقوب‌بن‌ یزید و هشام‌بن حکم اشاره کرد.

تفاوت مکتب حدیثی قم و بغداد

[ویرایش]

مکتب حدیثی قم با داشتن مشخصات ذیل، از دیگر مکاتب حدیثی شیعه، از جمله مکتب حدیثی بغداد، متمایز می‌شود:

← ۱. نص‌گرایی و پرهیز از اجتهاد و عقل‌گرایی


یکی از مشخصه‌های اصلی حاکم بر مکتب حدیثی قم، گرایش شدید به عمل بر طبق ظاهر احادیث و پرهیز از دخالت دادن عقل و اجتهاد در فهم و نقّادی معنای احادیث است. محدثان مکتب قم علاقه‌ای به تحلیل ـ به‌ویژه تحلیل مسائل کلامی ـ براساس مبانی برگرفته از عقل نشان نمی‌دادند. به‌عنوان نمونه، شیخ صدوق (ره) که به اعتباری نماینده قدرتمند فکری مکتب قم محسوب می‌شود، یک کتاب کلامی به معنای اصطلاحی ندارد، تنها مجموعه‌ای از احادیث در زمینه اعتقادات را جمع‌آوری نموده است و حتی کتاب‌های فقهی و فتوایی آنان نیز فقهی حدیثی بوده مانند من لا یحضره الفقیه که متن روایت به عنوان فتوا و حکم شرعی بیان می‌شد.
در نص‌گرایی محدثان قمی، روایات، با اصول درست علم رجا ل و علم حدیث نقادی می‌شد. آنان هر روایتی را با هر کیفیت و وضعی نمی‌پذیرفتند و بر روایات وارده در مسائل فقهی احاطه و اطلاع کافی داشتند و چه بسا ضوابط و قواعد اصول فقه را در مورد حالات مختلف ادله و لو به‌صورت ساده آن می‌دانستند، حتی قسمتی از این ضوابط را که در روایات راهنمایی شده است عملاً به‌کار می‌بستند، با این همه به رعایت شیوه محافظه‌کارانه و سنت‌گرای خود هرگز به فکر جدا کردن فقه از حدیث و تدوین و ترتیب کتاب‌های فقهی مستقل برنیامدند.

← ۲. پرهیز از احادیث ضعیف و غلو‌آمیز در شأن امامان


پرهیز از احادیث ضعیف و غلو آمیز در شأن امامان ـ علیهم‌السلام ـ و برخورد با ناقلان آن، ویژگی دیگر مکتب حدیثی قم است. به‌عنوان نمونه می‌توان بیرون کردن احمدبن محمدبن خالد برقی از قم، توسط احمدبن محمدبن عیسی قمی، به جرم نقل اخبار ضعیف و تکیه بر احادیث مرسله را نام برد و یا بیرون کردن حسین‌بن عبیدالله قمی و سهل‌بن زیاد آدمی رازی و ابوسمینه و عده‌ای دیگر از قم به‌دلیل گرایش‌های غلوآمیز و نقل احادیثی در این راستا نمونه‌ای از این گرایش و برخوردهاست.

← ۳. دیدگاه خاص کلامی


مکتب حدیثی قم دارای عقاید خاصی در علم کلام بود؛ مثلاً قائل به سهو نبی و علم غیب نداشتن امامان ـ علیهم‌السلام ـ به احکام و یا قائل به آفریده شدن ارواح در عالم ذر بودند که مکتب بغداد شدیداً مخالف این عقیده بودند.

← ۴. دیدگاه خاص اصولی و رجالی مکتب قم


بزرگان مکتب قم، خبر واحد را حجت می‌دانستند بر آن حتی در اصول دین، اعتماد می‌کردند، برخلاف مکتب بغداد خصوصاً رؤسای آنان مثل شیخ مفید، شیخ طوسی و سید مرتضی که شدیداً مخالف این عقیده بودند.

← ۵. فتوای خاص فقهی دربرابر مکتب بغداد


در مکتب قم ماه رمضان را همیشه ۳۰ روز و ماه شعبان را ۲۹ روز می‌دانستند و می‌گفتند برای شروع و پایان ماه رمضان نیازی به رؤیت هلال نیست؛ درحالی‌که بزرگان مکتب بغداد مخالف این نظریه بودند.
[۱] پاسخ تفصیلی خلاصه‌ای از کتاب: «جباری، محمدرضا، مکتب حدیثی قم، انتشارات زائر، قم» است.



پانویس

[ویرایش]
 
۱. پاسخ تفصیلی خلاصه‌ای از کتاب: «جباری، محمدرضا، مکتب حدیثی قم، انتشارات زائر، قم» است.


منبع

[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : حدیث شناسی | محدثان شیعه




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار