مصادیق اهل ذکرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: اهل‌بیت، اهل الذکر.

پرسش: آیا حدیثی داریم که اهل‌بیت (علیه‌السّلام) را مصادیق «اهل الذکر» در سوره نحل، آیه ۴۳ معرفی کرده باشند؟


روایات فریقین

[ویرایش]

«وَ مَا اَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ اِلاَّ رِجَالاً نُّوحِی اِلَیهِمْ فَسْٔلُواْ اَهْلَ الذِّکرِ اِن کنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ؛ و ما پیش از تو، جز مردانی که به آنان وحی می‌کردیم، نفرستادیم. پس اگر نمی‌دانید، از اهل ذکر بپرسید.»

← روایت از پیامبر


در روایات متعدّدی که از شیعه و اهل تسنّن وارد شده است، اهل‌بیت (علیه‌السّلام)، مصادیق «اهل الذکر»، شمرده شده‌اند. برای نمونه، از امام باقر (علیه‌السّلام) نقل شده که در باره (فَسْئَلُوا اَهْلَ الذِّکْرِ اِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ) فرمود:
«قالَ رسولُ اللّهِ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم): الذِّکرُ انا، وَ الاَئِمَّةُ (علیه‌السّلام) اهلُ الذِّکرِ؛
[۳] ر. ک: حلی، حسن بن سلیمان، مختصر بصائر الدرجات، ص۶۲.
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «من، ذکر هستم و امامان (علیه‌السّلام) اهل ذکر هستند.»

← روایت از امام صادق


از امام صادق (علیه‌السّلام) روایت شده که درباره این آیه فرمود:
«الذکرُ محمّد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و نحنُ اهلُه المَسؤولون؛ ذکر، محمّد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است و ما، اهل او (اهل الذکر) و مرجع سؤالات هستیم.»
نیز از ایشان نقل شده که فرمود:
«ذِکر»، دو معنی دارد: قرآن و محمّد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، و به هر دو مفهوم، اهل‌ذکر، ما هستیم. امّا ذکر به‌معنای قرآن، خداوند می‌فرماید: «و انزَلنا الَیکَ الذِّکرَ لِتُبَینَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ الَیهِم؛ بر تو قرآن را نازل کردیم تا آنچه را برای مردم نازل شده است، برایشان بیان کنی» و این سخن پروردگار که «اِنَّهُ لَذِکْرٌ لَّکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْاَلُونَ؛ و قرآن، سبب بلند آوازه‌گشتن تو و قوم توست و زودا که بازخواست شوید.» امّا ذکر به معنای محمّد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در سوره طلاق آمده است: «فَاتَّقُوا اللهَ یا اُولِی الاَلبابِ الَّذینَ آمَنوا قَد انزَلَ اللهُ الَیکُم ذِکرًا رَسولًا یَتلُو عَلَیکُم آیاتِ اللّهِ مُبَیِّناتٍ لِیُخرِجَ الَّذینَ آمَنوا و عَمِلُوا الصّالِحاتِ مِنَ الظُّلُماتِ الَی النّورِ؛ پس‌ای خردمندانی که ایمان آورده‌اید! از خدا بترسید. خدا، قرآن را بر شما نازل فرموده است و پیامبری که آیات روشن خدا را برایتان می‌خواند تا کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند، از تاریکی به روشنایی در آورد.»

← روایت طبری از امام باقر


در بسیاری از تفاسیر و کتاب‌های اهل سنّت نیز روایاتی به همین مضمون می‌خوانیم. از جمله ابن جریر طبری از امام باقر (علیه‌السّلام) نقل کرده که فرمود:
«نحنُ اهلُ الذکر؛ ما اهل ذکر هستیم.»

← روایت طبری از امام علی


ابن جریر، هم‌چنین از جابر بن یزید جعفی نقل کرده که چون این آیه نازل شد، علی بن ابی طالب (علیه‌السّلام) فرمود:
«نَحنُ اهلُ الذِّکرِ؛ ما اهل ذکر هستیم.»
همچنین از علی (علیه‌السّلام) نقل کرده‌اند در پاسخ کسی که در باره این آیه پرسید، فرمود:
«وَ اللّهِ! انّا لَنَحنُ اهلُ الذِّکرِ، نَحنُ اهلُ العِلمِ، وَ نحنُ مَعدِنُ التَّاویلِ وَ التَّنزیلِ، وَ لَقَد سَمِعْتُ رَسولَ اللّهِ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) یَقولُ: ”انا مَدینةُ العِلمِ وَ عَلِیُّ بابُها؛ فَمَنْ ارادَ العِلمَ فَلْیَاتِهِ مِن بابِهِ"؛ به خدا سوگند، ما اهل ذکر هستیم. ما اهل‌دانش هستیم. ما معدن تأویل و تنزیل هستیم. از پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شنیدم که فرمود: «من، شهر دانش هستم و علی، دروازه آن است. هر که خواهان دانش است، باید از درِ آن وارد شود.»

یادآوری

[ویرایش]

تفسیر «اهل ذکر» در این روایات به اهل‌بیت (علیه‌السّلام)، منافاتی با تطبیق آن بر علمای اهل‌کتاب ندارد؛ زیرا پیام آیه در ارجاع جاهل به عالم، ویژه امر خاصّی نیست و به اصطلاح، لسان آیه در این ارجاع جاهل به عالم، تخصیص‌بردار نیست و علمای اهل‌کتاب، تنها مصداقی از این عام هستند، آن‌هم در موردی خاص، یعنی موضوع جنس پیامبران سَلَف و این‌که آنان نیز فرشته نبودند، بلکه مردانی بودند که خداوند سبحان، بر آنان وحی می‌فرستاده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نحل/سوره۱۶، آیه۴۳.    
۲. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۱۰، ح۱.    
۳. ر. ک: حلی، حسن بن سلیمان، مختصر بصائر الدرجات، ص۶۲.
۴. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۱۰، ح۲.    
۵. نحل/سوره۱۶، آیه۴۴.    
۶. زخرف/سوره۴۳، آیه۳۶.    
۷. طلاق/سوره۶۵، آیه۱۰-۱۱.    
۸. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده لذوی القربی، ج۱، ص۳۵۷.    
۹. طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، ج۱۴، ص۲۲۸.    
۱۰. ر. ک:حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۱، ص۴۳۴.    
۱۱. ابن‌کثیر دمشقی‌، اسماعیل بن عمر، تفسیر ابن کثیر، ج۴، ص۴۹۲.    
۱۲. طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری، ج۱۴، ص۲۲۸.    
۱۳. ر. ک:ثعلبی، احمد بن محمد، تفسیر الثعلبی، ج۶، ص۲۷۰.    
۱۴. حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۱، ص۴۳۲.    


منبع

[ویرایش]

حدیث‌نت، برگرفته از مقاله «مصادیق اهل ذکر» تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۴/۲۹.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار