مذاهب شیعیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلید واژه: شیعه، فرقه، زیدیه، اسماعیلی
پرسش: ایا اکنون شیعه چه فرقه هایی دارد؟ و غیر از شیعه اثنی عشری کدام یک از مذاهب شیعی پیرو ۱۲ امام دیگر می باشند؟
پاسخ:


انشعابات در مذهب شیعه

[ویرایش]

هر چند فرقه هاي بسياري را براي مذهب شیعه ذكر كرده اند، اما در اصل وجود آن ها ترديد اساسي وجود دارد. از اين رو تعداد فرقه هاي غير قابل ترديد از سه فرقه تجاوز نمي كند كه آنها نيز داراي انشعاباتي شده اند كه به اختصار به آراي هر يك مي پردازيم:

← اثني عشريه "دوازده امامي ها"


مهم ترين و بزرگ ترين گروه شيعه است كه قائل به خلافت بلافصل امام علی(ع) بعد از پیامبر از طريق " نصب " و "نص" است.
نيز امامت امام حسن و امام حسین(ع) و نه فرزند از سلاله ي حضرت سيدالشهدا، كه پیامبر آنان را نام برده و معين كرده، كه آخرين ايشان امام غايب و منجی عالم بشريت حضرت مهدی (عج) است.

← زيديه


منظور از زیدیه كساني هستند كه خود را پيروان زید بن علی بن حسین(ع) مي دانند، پس از شهادت زيد، بين پيروان او دانشمنداني به وجود آمدند كه به تنظيم عقاید و احکام زيديه پرداختند، بدين ترتيب، اين فرقه را پديد آوردند. گرچه دانشمندان زيديه به سيره ي عملي و نوشته هاي زيد توجه داشتند، اما در عقايد از معتزله و در فقه از مكتب ابوحنيفه تاثير پذيرفته اند.
كساني كه به امامت حسین بن علی (ع) معتقد بودند، پس از او پسرش علی بن الحسین(ع) را امام دانستند. پس از رحلت او شيعيان حسني و حسيني درباره ي جانشيني وي اختلاف نمودند.
زيديه گفتند كه: پس از او "زيد" امام است، چون به شمشير رو آورده و جهاد نموده است.
به عقيده ي آنان يكي از شرايط امام ، جهاد علني و مبارزه ي مسلحانه با ستمكاران است. دومين آن فاطمي بودن است، يعني امام از طريق پدر به يكي از حسن و حسين (ع) برسد. به نظر آنان هر فاطمي كه عالم و زاهد و شجاع و سخي باشد و دعوي امامت كند و خروج نمايد، واجب الاطاعه است.
[۱] محمد جواد مشكور، فرهنگ فرق اسلامي، مشهد، ۱۳۷۵، چاپ سوم ، ص ۲۱۴ - ۲۱۸


← اسماعيليه


اسماعیلیه فرقه ايي هستند كه به امامت شش امام اول شيعيان اثني عشري معتقدند، اما پس از امام صادق(ع) بزرگ ترين فرزند او اسماعيل را به امامت مي پذيرند.(۲)
شايد بتوان گفت كه:
علت يا زمينه ي پيدايش شيعه ي اسماعيليه يكي اين باشد كه او پسر بزرگ امام صادق(ع) بود. برخي گمان مي كردند كه حتماً پسر بزرگ مي بايست امام باشد، نيز تلاش برخي از غلات همانند ابي الخطاب و پيروانش كه حاضر نشدند مرگ اسماعيل را در زمان حيات امام صادق(ع) نپذيرند.
و ديگر اين كه اين ها گفتند: اسماعيل نمرده است و زنده است و روزي ظهور مي كند.
[۲] علي رباني گلپايگاني، فرق و مذاهب كلامي، ص ۶۸- ۶۹، درس دهم


انشعاب شیعه در کلام علامه طباطبایی

[ویرایش]

علامه طباطبائی در باره ي شيعه و انشعابات آن مي نويسد:
(مذهب شيعه) در زمان سه پيشواى اول از پيشويان اهل بيت (حضرت اميرالمؤمنين على و حسن بن على و حسين بن على عليهم السلام ) هيچ گونه انشعابى نپذيرفت؛ ولى پس از شهادت امام سوم، اكثريت شیعه به امامت حضرت على بن الحسين (امام سجاد) قائل شدند و اقليتى معروف به ( کیسانیه ) پسر سوم على (ع)، محمد بن حنفيه را امام دانستند و معتقد شدند كه محمد بن حنفیه پيشواى چهارم و همان مهدى موعود است كه در كوه رضوى غايب شده و روزى ظاهر خواهد شد! پس از رحلت امام سجاد (ع) ، اكثريت شيعه به امامت فرزندش امام محمد باقر (ع) معتقد شدند و اقليتى به زيد شهيد- كه پسر ديگر امام سجاد بود- گرويدند و به (زيديه) موسوم شدند.
پس از رحلت امام محمد باقر (ع) ، شيعيان وى به فرزندش امام جعفر صادق (ع) ايمان آوردند و پس از درگذشت آن حضرت، اكثريت، فرزندش امام موسى كاظم (ع) را امام هفتم دانستند و جمعى اسماعيل پسر بزرگ امام ششم را - كه در حال حيات پدر بزرگوار خود در گذشته بود - امام گرفتند و از اكثريت شيعه جدا شده به نام (اسماعيليه) معروف شدند.
و بعضى پسر ديگر آن حضرت، ( عبداللّه افطح ) و بعضى فرزند ديگرش( محمد ) را پيشوا گرفتند و بعضى در خود آن حضرت توقف كرده، آخرين امامش پنداشتند.
پس از شهادت امام موسی کاظم (ع) اكثريت شيعه، فرزندش امام رضا (ع) را امام هشتم دانستند و برخى در امام هفتم توقف كردند كه به(واقفيه ) معروفند.
ديگر پس از امام هشتم تا امام دوازدهم كه پيش اكثريت شيعه(مهدى موعود ) است، انشعاب قابل توجهى به وجود نيامد و اگر وقايعى نيز در شكل انشعاب پيش آمده چند روز بيش نپاييده و خود به خود منحل شده است؛ مانند اين كه(جعفر) فرزند امام دهم پس از رحلت برادر خود(امام يازدهم) دعوى امامت كرد و گروهى به وى گرويدند؛ ولى پس از روزى چند متفرق شدند و ( جعفر ) نيز دعوى خود را تعقيب نكرد و همچنين اختلافات ديگرى در ميان رجال شيعه در مسائل علمى كلامى و فقهى وجود دارد كه آنها را انشعاب مذهبى نبايد شمرد.
فرقه هاى نامبرده كه منشعب شده و در برابر اكثريت شيعه قرار گرفته اند، در اندك زمانى منقرض شدند جز دو فرقه ي:(زيديه و اسماعیلیه ) كه پايدار مانده اند و هم اكنون گروهى از ايشان در مناطق مختلف زمين، مانند: يمن و هند و لبنان و جاهاى ديگر زندگى مى كنند.
در ضمن شيعه اسماعليه داراي انشعبات مي باشد و همچنين بعضي از فرقه هاي شيعي ديگر، مانند، نزاریه و مستعلیه ... نيز وجود دارند.
[۳] محمد حسين طباطبايي، شيعه در اسلام، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ۱۳۸۹ ق ه، ص ۳۲ -۳۸. (با تلخيص)
و غير از شيعه اثني عشري هيچكدام كدام از مذاهب شيعي پيرو ۱۲ امام نمي باشند. مگر برخي فرق صوفیه و شیخیه .

منابع جهت مطالعه

[ویرایش]

در اين باره به كتاب هاي زير مرا جعه فرماييد:
-محمد جواد مشكور، فرهنگ فرق اسلامي
- علي رباني گلپایکانی ، فرق و مذاهب كلامي
- ترجمه فرق شيعه نوبختي
- محمد حسين طباطبايي، شیعه در اسلام

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمد جواد مشكور، فرهنگ فرق اسلامي، مشهد، ۱۳۷۵، چاپ سوم ، ص ۲۱۴ - ۲۱۸
۲. علي رباني گلپايگاني، فرق و مذاهب كلامي، ص ۶۸- ۶۹، درس دهم
۳. محمد حسين طباطبايي، شيعه در اسلام، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ۱۳۸۹ ق ه، ص ۳۲ -۳۸. (با تلخيص)


منبع

[ویرایش]
سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی    


رده‌های این صفحه : شیعه | فرق شیعه | فرق و مذاهب




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار