لیلة القدرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: لیلة القدر.
پرسش: آیا لیلة القدر متعدد است؟ و آیا روز هم جزو شب قدر است؟
پاسخ: قبل از پرداختن به جواب باید تحلیلی نسبت به سؤال صورت گیرد و روشن گردد که منظور از تعدد، در سؤال پرسشگر محترم، چیست؟ آیا مراد این است که همه شب‌هایی که در دهه آخر ماه رمضان تعیین می‌شوند؛ یعنی شب های ۱۹، ۲۱، ۲۳، شب قدرند چون دارای اعمال مخصوصی هستند، یا شب قدر یکی از این شب‌هاست؟
یا منظور از تعدد این است که پرسشگر محترم می‌خواهد بداند، آیا شب قدر فقط یک‌بار بوده و آن‌هم در زمان حیات رسول گرامی اسلام ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و یا اینکه به‌طور متعدد تکرار شده است؟ و اگر مسئله تعدد صحیح است، آیا این تعدد شب قدر در زمان خود حضرت اتفاق می‌افتاده، یا اینکه پس از حیات ایشان هم تحقق پیدا می‌کند؟
یا منظور از تعدد این است که با توجه به اختلاف افق شهرهای مسلمان‌نشین در سراسر جهان و اختلاف ماه‌های قمری در این شهرها به‌طوری که در کشوری، اول رمضان به عنوان مثال روز سه‌شنبه است و در کشوری اول رمضان، روز بعد یعنی چهارشنبه است و به تبع آن، در شب‌های دهه آخر نیز اختلاف به وجود می‌آید. شب بیست و سوم ماه برای کشور اولی یک شب زودتر از دومی خواهد شد. بنابراین، شب قدر نمی‌تواند یک شب معین در سال بوده باشد. به این ترتیب قاعدتاً هر کدام باید برای خود شب قدری داشته باشند و شب قدر متعدد می‌شود.


شب قدر بنا بر نص قرآن کریم

[ویرایش]

پاسخ احتمال اول این است که بنابر نص قرآن کریم شب قدر در ماه رمضان قرار دارد
[۱] از کنار هم قرار دادن این دو آیه:«شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن»و «انا انزلناه فی لیلة القدر»، چنین چیزی استفاده می شود.
، و بیش از یک شب هم نیست؛ چراکه خداوند می فرماید:« إنَّا أَنْزَلْناهُ فی‌ لَیْلَةِ الْقَدْر ». قرآن را در شب قدر نازل کردیم نه در شب‌های قدر؛ اما به جهاتی
[۳] گفته شده است:خداوند چند چیز را در چند چیز مخفی کرده است:شب قدر را در میان شب‌ها، وقت قیامت را در میان اوقات، اسم اعظم را در میان اسماء، ساعات اجابت دعا را در ساعات مختلف، رضای الاهی را در همه طاعات و اولیای خاص را میان همه بندگان، تا مردم همه شب‌ها را محترم شمرده و در همه اوقات از گناه پرهیز کنند، همه انسان ها را احترام کنند و در همه طاعات رضای او را بجویند.
این یک شب برای ما تبیین نشده است و گفته‌اند یکی از این شب‌های ۱۹ و...، شب قدر است و همه این شب‌ها را بیدار باشید و... تا بتوانید فضیلت شب قدر را درک کنید.
[۴] شاید به خاطر همین مطلب باشد که پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و ائمه معصومین ـ علیهم‌السلام ـ دهه آخر ماه مبارک رمضان را به احیا و شب‌زنده‌داری مشغول بودند، البته ممکن است گفته شود:پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و امامان ـ علیهم‌السلام ـ از شب قدر آگاهی داشتند و شب زنده داری آنان در دهه آخر دلیل و سرٌ دیگری داشته است و یا این که برای تعلیم دیگران بوده است که آنان این روش احتیاطی را عملا از معصومین یاد بگیرند.
اگر در روایات سه شب مشخص شده است؛
[۵] کلینی، محمد بن یعقوب، کافی ج ۴، ص ۱۵۹، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۵ش.
برای آن است که کار را برای بندگان خدا آسان کنند.

شب قدر از دیدگاه قرآن و اهل بیت

[ویرایش]

پاسخ احتمال دوم این است که نظر قرآن و اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ بر این است که شب قدر در زمان حضرت رسول اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ بوده و همچنان باقی است.

← شب قدر در سوره‌های قدر و دخان


از آیه:« تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْر » که صیغه مضارع (تنزل در اصل تتنزل بوده)، را به کار برده است، استمرار نزول ملائکه و روح فهمیده می‌شود.
همچنین در سوره دخان آیه ۴ و ۵ در مورد شب قدر آمده است:«فیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکیم‌ أَمْراً مِنْ عِنْدِنا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلینَ » که باز هم صیغه مضارع «فرق» آمده که در زبان عربی نشانه استمرار فعل است.
روایات اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ نیز بر این موضوع تأکید دارند.

← شب قدر از دیدگاه امام جواد


امام جواد ـ علیه‌السلام ـ می فرماید:امام علی ـ علیه‌السلام ـ به حسن بن عباس فرمود:«شب قدر در هر سالی هست و در این شب، امر یک سال نازل می‌شود».


← شب قدر از دیدگاه پیامبر


پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ در جواب ابوذر که در مورد شب قدر سؤال کرده بود، فرمودند:«این شب، تا روز قیامت هست».


← شب قدر از دیدگاه اهل سنت


مفسران ا هل سنت هم بر این نظر هستند که شب قدر همچنان باقی است.

← اهمیت شب قدر


اما نسبت به احتمال سوم، قبل از طرح پاسخ از باب مقدمه می‌گوییم:در فرهنگ اسلام شب قدر به جهت خصوصیات منحصر به فردی که برای او است، از اهمیت زیادی برخوردار است و روایات زیادی در تأکید بر احیای آن و اهمیت دادن به آن وارد شده است.

← روایتی از سید بن طاووس


از آن جمله سید بن طاووس در کتاب شریف اقبال آورده است که، پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ از موسی ـ علیه‌السلام ـ نقل فرموده که گفت:الاهی من قرب تو را می خواهم، فرمود:قرب من از برای کسی است که بیدار باشد در شب قدر، گفت:الاهی رحمت تو را خواهم، فرمود: رحمت من از برای کسی است که رحم کند فقرا را در شب قدر، گفت:خدایا نجات می‌خواهم، نجات از آتش، فرمود:این برای کسی است که استغفار کند در شب قدر، گفت:خدایا رضای تو را می‌خواهم، فرمود:خشنودی من از برای کسی است که دو رکعت نماز بخواند در شب قدر.
[۱۲] سید بن طاوس، اقبال الأعمال، ص ۱۸۶، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۷ش.


ویژگی‌های شب قدر

[ویرایش]

از خصوصیات شب قدر است نزول قرآن، نزول فرشتگان و روح بر ولی خدا، همچنین بالاتر بودن عبادت آن یک شب از هزار ماه. و تدبیر و تقدیر وقایع و خلایق.
[۱۴] برای آگاهی بیشتر رجوع شود:احکام القرآن، ابن عربی، ج ۴، ص ۱۹۶۱ ؟؟؟، دارالمعرفة.


یکی بودن و خاص بودن شب قدر

[ویرایش]

اما سؤال این است که با توجه به اختلاف افق در شهرهای مختلف، آیا تمام این خصوصیات برای همه اهالی شهرها با افق‌های متفاوت تکرار می‌شود؟
آنچه از نص قرآن کریم و ظاهر روایات برمی‌آید، این است که شب قدر یک شب بیشتر نیست و خصوصیاتی که به ولی الله و امام معصوم ـ علیه‌السلام ـ برمی‌گردد، همه در یک شب اتفاق می‌افتد؛ یعنی نزول ملائکه بر امام ـ علیه‌السلام ـ و اندازه‌گیری امور و حوادث و معیشت‌ها، همه در یک شب خاص است.

← سخن خداوند متعال


خداوند می فرماید:« نَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فیها » ملائکه و روح در این شب نازل می‌شوند و نزول قرآن در این شب بوده است:« إنَّا أَنْزَلْناهُ فی‌ لَیْلَةِ الْقَدْر ».

← شب قدر در روایات


یا در روایات آمده است:در این شب امر یک سال نازل می‌شود.


عمل به وظیفه در شب قدر

[ویرایش]

اما از نظر درک همه فضیلت‌هایی که برای شب قدر گفته اند، عمل به وظیفه می‌تواند راه‌گشا باشد؛ یعنی اگر با ادله ثابت شود که روز اول ماه رمضان چه روزی است، طبعاً شب قدر هم مشخص می‌شود و مسلماً اعمال و شب‌زنده‌داری‌ها و احیای آن شب بدون اجر باقی نمی‌ماند و امید است که همان پاداش شب‌زنده‌داران در شب قدر به انسان داده شود، و لو اینکه واقعا آن شب، شب قدر نباشد
[۱۹] روایاتی در باب تسامح در ادله سنن نقل شده که این معنا را می فهماند.
، البته به شب‌زنده‌داری در دهه آخر ماه رمضان توصیه شده است و شاید این سنت اسلامی بدان جهت باشد که اطمینان به درک شب قدر برای ما حاصل شود.

اهمیت روز قدر

[ویرایش]

حال آیا روز قدر هم در شأن و منزلت همانند شب آن است؟ در جواب باید گفت:اگرچه وقایعی همچون نزول ملائکه بر ولی الله ـ علیه‌السلام ـ در شب قدر است، اما روز قدر هم در ارزش و فضیلت همانند شب آن است.
[۲۰] «لیلة القدر فی کل سنة و یومها مثل لیلتها، شب قدر در هر سالی هست و روزش در ارزش همانند شبش است»، شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، به نقل از تفسیر نسیم رحمت، ص ۴۷۳. آنچه در تهذیب آمده مسلما از استنباطات شخصی شیخ طوسی نیست و آن را از امام معصوم ـ علیه‌السلام ـ نقل کرده است.


← سخنی از شیخ قمی


مرحوم شیخ عباس قمی در اعمال شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان می گوید:روزهای این شب‌ها را نیز باید حرمت داشت و به عبادت و تلاوت و دعا به سر‌آورد؛ زیرا که در احادیث معتبره وارد شده است که روز قدر در فضیلت مثل شب قدر است.
[۲۱] شیخ طوسی، التهذیب ج ۴، ص ۳۳۱، ح ۱۰۱، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۵ش.


← روایتی از هشام بن سالم


هشام بن سالم از ابی عبدالله ـ علیه‌السلام ـ نقل می‌کند که حضرت فرمود: اگر کسی بشنود ـ که فلان عمل و یا فلان کار در زمانی خاص ـ دارای
[۲۲] ثواب
است و عمل کند و بعد بفهمد که چنین نبوده و آن روایتی که به او رسیده صحیح نبوده خداوند آن ثواب را به او عطا می کند اگرچه عمل به‌حسب واقع (واقع زمانی یا مکانی) دارای چنین اجر و ثوابی نبوده باشد.
[۲۳] القواعد، سیدمحمدکاظم مصطفوی، جامعه مدرسین، ص ۹۶.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. از کنار هم قرار دادن این دو آیه:«شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن»و «انا انزلناه فی لیلة القدر»، چنین چیزی استفاده می شود.
۲. قدر (۹۷)، آیه ۱.    
۳. گفته شده است:خداوند چند چیز را در چند چیز مخفی کرده است:شب قدر را در میان شب‌ها، وقت قیامت را در میان اوقات، اسم اعظم را در میان اسماء، ساعات اجابت دعا را در ساعات مختلف، رضای الاهی را در همه طاعات و اولیای خاص را میان همه بندگان، تا مردم همه شب‌ها را محترم شمرده و در همه اوقات از گناه پرهیز کنند، همه انسان ها را احترام کنند و در همه طاعات رضای او را بجویند.
۴. شاید به خاطر همین مطلب باشد که پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و ائمه معصومین ـ علیهم‌السلام ـ دهه آخر ماه مبارک رمضان را به احیا و شب‌زنده‌داری مشغول بودند، البته ممکن است گفته شود:پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و امامان ـ علیهم‌السلام ـ از شب قدر آگاهی داشتند و شب زنده داری آنان در دهه آخر دلیل و سرٌ دیگری داشته است و یا این که برای تعلیم دیگران بوده است که آنان این روش احتیاطی را عملا از معصومین یاد بگیرند.
۵. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی ج ۴، ص ۱۵۹، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۵ش.
۶. قدر (۹۷)، آیه ۴.    
۷. ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۲۷، ص ۱۸۵.    
۸. دخان (۴۴)، آیه ۴ و ۵.    
۹. کلینی، کافی ج ۱، ص ۵۳۲، ح ۱۱.    
۱۰. مجلسی، محمدباقر، بحار الإنوار، ج ۲۵، ص ۹۷، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.    
۱۱. فخر رازی، تفسیر رازی (تفسیر کبیر)، ج ۳۲، ص ۲۹، دارالاحیاء، بیروت.    
۱۲. سید بن طاوس، اقبال الأعمال، ص ۱۸۶، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۷ش.
۱۳. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، ج ۲۰، ص ۳۳۲، جامعه مدرسین.    
۱۴. برای آگاهی بیشتر رجوع شود:احکام القرآن، ابن عربی، ج ۴، ص ۱۹۶۱ ؟؟؟، دارالمعرفة.
۱۵. قدر (۹۷)، آیه ۴.    
۱۶. قدر (۹۷)، آیه ۱.    
۱۷. میرزا محمد المشهدی، تفسیر کنزالدقائق، ج ۱۴، ص ۳۵۹.    
۱۸. ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۲۷، ص ۱۹۳. آن‌چنان البته به احتمال سوم پاسخ دیگری هم داده شده است؛ مثلاً در تفسیر نمونه، ج ۲۷، ص ۱۹۳ آمده است:شب همان سایه نیم کره زمین است که بر، نیم کره دیگر می‌افتد، و می‌دانیم این سایه همراه گردش زمین در حرکت است، و یک دوره کامل آن در بیست و چهار ساعت انجام می‌شود، بنابر این ممکن است شب قدر یک دوره کامل شب به دور زمین باشد، یعنی مدت بیست و چهار ساعت تاریکی که تمام نقاط زمین را زیر پوشش خود قرار می‌دهد شب قدر است که آغاز آن از یک نقطه شروع می‌شود و در نقطه دیگر پایان می‌گیرد (دقت کنید)، روی این اساس دیگر تعدد شب قدر به‌خاطر تعدد افق ها از اساس منتفی می‌شود.    
۱۹. روایاتی در باب تسامح در ادله سنن نقل شده که این معنا را می فهماند.
۲۰. «لیلة القدر فی کل سنة و یومها مثل لیلتها، شب قدر در هر سالی هست و روزش در ارزش همانند شبش است»، شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، به نقل از تفسیر نسیم رحمت، ص ۴۷۳. آنچه در تهذیب آمده مسلما از استنباطات شخصی شیخ طوسی نیست و آن را از امام معصوم ـ علیه‌السلام ـ نقل کرده است.
۲۱. شیخ طوسی، التهذیب ج ۴، ص ۳۳۱، ح ۱۰۱، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۶۵ش.
۲۲. ثواب
۲۳. القواعد، سیدمحمدکاظم مصطفوی، جامعه مدرسین، ص ۹۶.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | شب قدر | فضیلت ایام




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار