فلسفه اخلاقذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: اخلاق، فلسفه اخلاق.

پرسش: فلسفه اخلاق چیست؟


اهمیت اخلاق

[ویرایش]

همه فیلسوفان و مکتب‌داران تاریخ بشر همواره در صدد بوده‌اند که برنامه و دستورالعملی برای رفتار انسان‌ها عرضه کنند، تا آنان را به سرمنزل سعادت و خوشبختی هدایت نمایند. این خود بیانگر این نکته است که اخلاق، همیشه مورد توجه متفکران و‌ اندیشمندان جامعه بشری بوده و هست. اصولاً فلسفه‌ها، افکار و‌ اندیشه‌ها برای این ظهور کرده و می‌کنند که رفتار و کردار آدمیان را تنظیم کنند و نحوه سلوک او را مشخص سازند. لذاست که بسیاری از بزرگان حکمت نظری را مقدمه حکمت عملی دانسته و ارج و مرتبه حکمت عملی را بالاتر از حکمت نظری شمرده‌اند.
اهمیّت اخلاق تا آن جاست که پیامبر اسلام (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله) می‌فرمایند: «انّما بعثتُ لاتمم مکارم الاخلاق؛ بدرستی من مبعوث شده‌ام تا ارزش‌های اخلاقی را به تمام و کمال محقق سازم.»
به همان میزان که اخلاق اهمیّت دارد. فلسفه اخلاق نیز اهمیت دارد. عصر ما عصر چون و چراست. انسان امروز می‌خواهد که در حدّ توان خویش، فلسفه رفتار خود را بداند و با منطق و استدلال و تعقّل تا آن جا که می‌تواند، چرایی اعمال و رفتار اخلاقی خود را درک نماید. انسانی که با تعقّل و‌ اندیشه یک نظام رفتاری را می‌پذیرد و به آن عمل می‌کند، همواره با شوق و انگیزه عمل می‌کند و هیچگاه در رفتار خود، دچار تردید و دودلی نمی‌شود.
از این رو برای ما مسلمانان نیز بسیار مهم و ضروری است که مبانی عقلی و استدلالی نظام اخلاقی خود را بدانیم تا بتوانیم در برابر مکاتب و نظام‌های اخلاقی دیگر که بشریت امروز را به سوی خود دعوت می‌کنند، با برهان و احتجاج استوار و متین از نظام رفتاری خود دفاع کنیم و محاسن و امتیازات آن را نسبت به سایر نظام‌ها بیان نمائیم و این مهم در فلسفه اخلاق تأمین می‌گردد.
علمی که عهده‌دار بحث از مبانی علم اخلاق می‌باشد، فلسفه اخلاق است و اساسی‌ترین و محوری‌ترین مسایل مورد نیاز برای ورود به علم اخلاق و تبیین یک نظام اخلاقی درست، در فلسفه اخلاق مورد بحث و بررسی واقع می‌شود.

← مثال


بطور مثال یکی از مهمترین پرسش‌ها که قبل از پرداختن به مسایل علم اخلاق و پذیرفتن یک نظام اخلاقی خاص مطرح می‌باشد، این است که اساساً چرا باید از یک نظام اخلاقی صحیح، سخن گفت و آیا نمی‌توان اخلاق را نسبی و تابع سلایق فردی یا قراردادهای قومی و اجتماعی دانست و همه نظام‌های اخلاقی را نسبت به افراد و اقوام مختلف با فرهنگ‌های گوناگون، به گونه‌ای درست تلقّی نمود و در امور ارزشی، اصل تساهل را پذیرفت و در صدد مقابله و ردّ مبانی ارزشی دیگران نبود؟ آیا در آن صورت نیازی به بحث‌های علم اخلاق خواهد بود و دفاع از یک نظام ارزشی و اخلاقی در برابر دیگر نظام‌ها مفهومی خواهد داشت؟
[۳] مصباح، مجتبی، فلسفه اخلاق، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه‌الله‌علیه).

بدیهی است تا این‌گونه مسایل حل نگردد و پاسخ صحیحی برای آن‌ها ارائه نشود، نوبت به طرح مسایل علم اخلاق و دفاع از اصول اخلاقی و ارزشی اسلام در برابر نظام‌های اخلاقی و ارزشی دیگر نمی‌رسد؛ چنانکه بدون حلّ این مسایل، امر به معروف و نهی از منکر و گذشتن از جان و مال و آبرو برای دفاع از ارزش‌های والای دین نیز تبیین معقولی نخواهد داشت.
به عبارت دیگر، بدون دریافت پاسخ مناسب از مباحث فلسفه اخلاق، ممکن است هر‌گونه تلاش فکری و نظری در راه اثبات یا ردّ مبانی ارزشی و اخلاقی و نیز هر گونه جهاد عملی در راه حفظ ارزش‌ها و برقراری آن‌ها در جامعه دینی و دفاع در برابر تهاجم فرهنگ‌ها و ارزش‌های معارض، پوچ و بی‌حاصل و موهوم به حساب آیند.
[۴] مصباح، مجتبی، فلسفه اخلاق، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه).


تعریف فلسفه اخلاق

[ویرایش]

به طور کلّی در تعریف فلسفه اخلاق گفته می‌شود که «این علم از مبادی تصوریه و تصدیقیه علم اخلاق بحث می‌کند.»
پس باید دید منظور از مبادی تصوریه و تصدیقیه اخلاق چیست؟

← مبادی تصوریه علم اخلاق


مبادی تصوریه به طور کلّی به مفاهیمی گفته می‌شود که پیش از ورود در یک علم، بایست به صورت تصور ارائه شوند؛ مثلاً مفهوم جسم از مبادی تصوریه علم فیزیک است و مفهوم وجود از مبادی تصوریه فلسفه است.

← مبادی تصدیقیه علم اخلاق


و اما مبادی تصدیقیّه، به طور کلّی به قضایایی گفته می‌شود که پیش از ورود در یک علم می‌بایست، مورد اذعان واقع شوند، تا مسایل آن علم بر آن‌ها مبتنی گردد.
برای علم اخلاق همچون سایر شاخه‌های علمی، یک سری مفاهیم و تعاریف پیشین و یک دسته قضایای قبلی مطرح است که باید پیش از ورود در این علم مورد تصوّر و مورد قبول قرار گیرند.
مفاهیمی مثل سعادت، کمال، مسئولیت، الزام، ضرورت، حسن و قبح، خیر و شر و... از مبادی تصوریه علم اخلاق به شمار می‌روند که در فلسفه اخلاق تبیین می‌شوند.
همین‌طور قضایایی مثل این که: انسان طالب کمال است، انسان دارای مسئولیت است، عقل قادر به درک حسن و قبح اخلاقی می‌باشد و... از مبادی تصدیقیه علم اخلاق، به شمار می‌روند که در فلسفه اخلاق مورد بررسی و اثبات قرار می‌گیرند.
[۵] فلسفه اخلاق از دیدگاه اسلام، انتشارات مؤسسه فرهنگی یمین، ص۱۵.

با توجه به آنچه گفتیم، برخی در تعریف فلسفه اخلاق گفته‌اند: فلسفه اخلاق علمی است که از مبادی تصوریه و تصدیقیه علم اخلاق بحث می‌کند.


منابع جهت مطالعه بیشتر

[ویرایش]

۱. فلسفه اخلاق و دین، مریم صانع پور، مرکز مطالعات و انتشارات آفتاب توسعه.
۲. درآمدی بر فلسفه اخلاق از دیدگاه متفکران مسلمان معاصر ایران، مسعود امید، ناشر: مؤسسه تحقیقاتی علوم اسلامی انسانی دانشگاه تبریز.
۳. فلسفه اخلاق، سید محمدرضا مدرسی، ناشر: سروش.
۴. فلسفه اخلاق، ویلیام کِی فرنکنا، ترجمه‌هادی صادقی، نشر طه.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۱۱، ص۲۰۹.    
۲. غرویان، محسن، فلسفه اخلاق از دیدگاه اسلام، ص۱۷، انتشارات مؤسسه فرهنگی یمین.    
۳. مصباح، مجتبی، فلسفه اخلاق، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه‌الله‌علیه).
۴. مصباح، مجتبی، فلسفه اخلاق، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه).
۵. فلسفه اخلاق از دیدگاه اسلام، انتشارات مؤسسه فرهنگی یمین، ص۱۵.


منبع

[ویرایش]

سایت‌ اندیشه‌ قم، برگرفته از مقاله «فلسفه اخلاق»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۲/۵.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار