فرق امید واهی با امید واقعیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: آرزو، امید، امید واقعی، سوره نساء، سوره اسراء.

پرسش: آیا در روایات امید واهی داریم؟ و آیا شیطان از راه امید واهی انسان را فریب می‌دهد؟ فرق امید واهی با امید واقعی چیست؟

پاسخ اجمالی: اصل امید و آرزو نقش بسیار مهمی در زندگی و پیشرفت انسان در جنبه‌های مادی و معنوی دارد. اما امید واهی، همان وعده‌های دروغی است که شیطان با وسوسه در دل انسان ایجاد می‌کند. طبق روایات یکی از مصادیق وعده‌های واهی و پوچ شیطان، آرزوهای دراز دنیایی است که باعث فراموشی آخرت می‌شود، انسان را از خدا دور ‌ساخته و به انواع گناهان آلوده می‌کند.


امیدوار

[ویرایش]

نخست باید گفت؛ اصل امید و آرزو نه تنها مذموم و نکوهیده نیست، بلکه نقش بسیار مهمی در زندگی و پیشرفت انسان در جنبه‌های مادی و معنوی بشر دارد. پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرماید: «الْاَمَلُ رَحْمَةٌ لِاُمَّتِی، وَ لَوْ لَا الْاَمَلُ مَا اَرْضَعَتْ اُمٌّ وَلَداً وَ لَا غَرَسَ غَارِسٌ شَجَراً؛ امید و آرزو برای امت من رحمت است، و اگر امید و آرزو نبود، هیچ مادری به فرزندش شیر نمی‌داد، و هیچ باغبانی نهالی نمی‌کاشت.»
بر‌این‌اساس، آرزوها اگر متوجه ارزش‌های والای انسانی باشند و یا جنبه مردمی و اجتماعی پیدا کنند و در مسیر تکامل و پیشرفت واقعی انسان‌ها و درجات کمال قرار گیرند، انسان را به تلاش و کوشش بیشتر در این راه‌ها وا می‌دارند و اصولاً همت انسان به‌ اندازه آرزوهای مثبت او است، هر قدر دامنه آنها گسترده‌تر باشد همت او والاتر است. این همان امید واقعی، مثبت و سازنده است که مانند آب حیات، وجود آدمی را سیراب و پرثمر ‌ساخته و نشاط و معنویت انسان را بیشتر می‌کند.
این امید اگر در مسیر اهداف الهی باشد؛ یعنی تلاش در جهت کسب سعادت و خیر دنیا و آخرت قرار گیرد، و از محدوده تنگ دنیای مادی خارج گردد، امید واقعی است که در احادیث و روایات و علم اخلاق از آن به «رجاء» تعبیر می‌شود.
امام علی (علیه‌السّلام) در این‌باره می‌فرماید: «مَنْ یَکُنِ اللهُ اَمَلَهُ یُدْرِکُ غَایَةَ الْاَمَلِ وَ الرَّجَاءِ؛ هرکس خداوند آرزویش باشد، به نهایت آرزو و امید رسیده است.»

امید واهی

[ویرایش]

در مقابل امیدواری بجا امید واهیاست که همان وعده‌های دروغینی است که شیطان با وسوسه در دل انسان ایجاد می‌کند. قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید:
«یَعِدُهُمْ وَ یُمَنِّیهِمْ وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ اِلاَّ غُرُورا؛ شیطان به آنها وعده‌ها (ی دروغین) می‌دهد و به آرزوها، سرگرم می‌سازد، در حالی‌که جز فریب و نیرنگ، به آنها وعده نمی‌دهد.»
«وَ عِدْهُمْ وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ اِلاَّ غُرُورا؛ و آنان را با وعده‌ها سرگرم کن! ولی شیطان، جز فریب و دروغ، وعده‌ای به آنها نمی‌دهد.»
به عنوان نمونه، شیطان در وعده‌های فریبنده به انسان می‌گوید: اگر این کار خلاف را انجام دهی فردا یا پس فردا فلان سرمایه را به دست می‌آوری یا به فلان موقعیت اجتماعی و شغلی می‌رسی و... ؛ هنگامی که فردا و پس فردا رسید، به فرداهای دیگر وعده می‌دهد، تا عمر انسان به پایان می‌رسد، در حالی‌که هیچ‌گاه او نتوانسته با خدای خود ارتباط برقرار کرده و به آرامش برسد.
یکی از مصادیق وعده‌های واهی و پوچ شیطان، آرزوهای دراز است که از مهم‌ترین رذایل اخلاقی بوده، و انسان را از خدا دور ‌ساخته و به انواع گناهان آلوده می‌کند. امام علی (علیه‌السّلام) در آفات آرزوهای دراز می‌فرماید: «...من از دو چیز بر شما بیم دارم؛ پیروی از هوای نفس و آرزوهای دراز؛ پیروی از هوای نفس شما را از حق دور می‌دارد و آرزوهای دراز باعث فراموشی از آخرت می‌شود». «...اَلَا اِنَّ اَخْوَفَ‌ مَا اَخَافُ عَلَیْکُمْ خَصْلَتَیْنِ‌ اتِّبَاعُ الْهَوَی وَ طُولُ‌ الْاَمَلِ‌ اَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَی فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ طُولُ الْاَمَلِ یُنْسِی الْآخِرَةَ».
بنابراین، امید واهی همان وعده‌های شیطان است که جز مژده‌های بی‌پایه و نویدهای فریبنده چیزی دیگری نیست که انسان را سرگرم و با خیالات لذت‌بخش مغرور می‌کند تا بدین منوال عمر گران‌مایه انسان به هدر رود، و این همان خسران آشکاری است که قرآن کریم می‌فرماید: «...اَلا ذلِکَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبینُ».

پانویس

[ویرایش]
 
۱. حلوانی، حسین بن محمد، نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص۲۱، قم، مدرسة الامام المهدی، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.    
۲. لیثی واسطی، علی، عیون الحکم و المواعظ، ص۴۳۶، محقق، حسنی بیرجندی، حسین، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.    
۳. نساء/سوره۴، آیه۱۲۰.    
۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۶۴.    
۵. ر.ک:سایت ویکی پرسش، مقاله «آینده ‌نگری و تفاوت آن با آرزوهای دراز».    
۶. شیخ صدوق، خصال، ج۱، ص۵۱، محقق، غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.    
۷. زمر/سوره۳۹، آیه۱۵.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «فرق امید واهی با امید واقعی»، تاریخ بازیابی۱۴۰۰/۲/۱۳.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار