غناذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: غنا، تجوید، ترتیل، قرائت قرآن.

پرسش: اکثریت فقها شیعه به حرمت غنا فتوا داده و فرموده‌اند قرآن، مرثیه و نوحه را نیز اگر با غنا بخوانند، حرام است؛ حال تفاوت خواندن قرآن با غنا و خواندن قرآن با تجوید و ترتیل چیست؟

پاسخ: غنا، گرداندن صوت است در حلق «ترجیع» به‌گونه‌ای که در انسان طرب و خفت ایجاد کند، آن هم خفتی که انسان را در وادی لهویات و گناه سوق می‌دهد، اما تجوید، زیبا خواندن است که در آن طرب و مطرب بودن وجود ندارد؛ لذا اگر کسی قرآن را به‌صورت غنایی بخواند، حرام است؛ ولی صوت زیبا اشکال ندارد، این حالتی است که هرکس خودش به‌خوبی می‌تواند تشخیص دهد. تجوید و با صدای خوش خواندن ممکن است برای کسی با غنا اشتباه شود؛ ولی چنان‌که گفتیم، غنا طرب‌آور است؛ ولی تجوید طرب‌آور نیست.


معنای لغوی غنا

[ویرایش]

بدون مَدْ به معنای بی‌نیازی ولی با مَدْ همان آواز خواندن است. بعضی هم به معنای آواز و یا کشیدن آواز معنی کرده‌اند. بعضی به معنای نیکو کردن صوت یا نازک نمودن آن معنی نموده‌اند.
[۲] انصاری، محمدامین، مکاسب محرمه، ص ۳۶، چاپ قدیم، خط طاهر خوش‌نویس، ۱۳۷۵ ق.


معنای اصطلاحی

[ویرایش]

غنا در اصطلاح فقها، عبارت است از کشیدن صدا و آواز، با دو شرط یکی این‌که دارای رفت و برگشت و گردانیدن آواز در حلق باشد و دیگری طرب‌آور باشد؛ یعنی در انسان حالت سبکی خاصی به‌ وجود آورد، که باعث شدت حزن یا خوشحالی زیاد می‌شود و بعضی‌ها قید لهوی بودن را نیز اضافه نموده‌اند.
[۳] انصاری، محمدامین، مکاسب محرمه، ص ۳۷، چاپ قدیم، خط طاهر خوش‌نویس، ۱۳۷۵ ق.


معنای لغوی تجوید

[ویرایش]

تجوید در لغت به معنای «تحسین نیکو گردانیدن و تکمیل» آمده است.

غنا در اصطلاح

[ویرایش]

در اصطلاح ادا حرف از مخرجش همراه با مراعات صفات حرف در حالت انفراد، (= اعطای حق حرف). صفات حروف حالاتی است که برای حرف در ترکیب با حروف دیگر و حرکات مخلتف پیش می‌آید؛ مانند: تفخیم، و ترقیق، ادغام، اظهار
[۴] موسوی، سیدمحسن، حلیة القرآن، ص ۲۵ ـ ۲۶، تهران، چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ ۶، ۱۳۶۸، ج ۱.
(= اعطای مستحق حروف) و...

معنای لغوی ترتیل

[ویرایش]

ترتیل در لغت عبارت است از «نظم و ترتیب در کلام» «رتّل الکلام»؛ یعنی سخن را خوب بیان کردن و قواعدش را مراعات نمودن.
[۵] موسوی، سیدمحسن، حلیة القرآن، ج ۱، ص ۲۱، تهران، چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ ۶، ۱۳۶۸.


ترتیل در اصطلاح

[ویرایش]

ترتیل در اصطلاح قرائت، عبارت است از خواندن قرآن به‌طور منظم و با تأنی و شمرده و همراه با تدبر در معانی به‌طوری‌که تمام قواعد رعایت شود.
[۶] موسوی، سیدمحسن، حلیة القرآن، ج ۱، ص ۲۳، تهران، چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ ۶، ۱۳۶۸.


← دیدگاه علامه طباطبایی


مرحوم علامه می‌گوید: «ترتیل، خواندن قرآن است؛ به‌صورتی‌که حروف روشن و پشت سرهم ادا شوند».

← روایتی از امام علی


حضرت علی علیه‌السلام در مورد ترتیل فرموده‌اند: «الترتیل اداء الحروف و حفظ الوقوف‌؛ ترتیل حروف را درست ادا کردن و وقف‌ها را مراعات نمودن است».

← روایتی دیگر


و در جای دیگر فرموده‌اند: «ترتیل یعنی آن را به‌طور روشن بیان کن، نه مانند اشعار سریع و پشت سرهم بخوان و نه مانند دانه‌های شن آن را پراکنده‌ساز و بلکه چنان بخوان که دل‌های سنگین را با آن بکوبی و بیدار کنی، هرگز هدف شما این نباشد که حتماً به آخر سوره برسید».
[۱۰] طبرسی، حسن بن فضل، مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۳۷۸.


← روایتی از امام صادق


امام صادق علیه‌السلام فرمود: «ترتیل آن است که در آیات مکث کنی (در آیات بهشت، بهشت را از خدا بخواهی) و با صدای خوب آن را بخوانی».

حکم غنا

[ویرایش]

غنا ـ با تعریفی که بیان شد ـ را فقها حرام می‌دانند؛
[۱۲] انصاری، محمدامین، مکاسب محرمه، ص ۳۶، چاپ قدیم، خط طاهر خوش‌نویس، ۱۳۷۵ ق.
ولی به تجوید و ترتیل سفارش شده است.
به‌عنوان نمونه برای هر یک روایتی ذکر می‌شود.

← روایتی از پیامبر


درباره تجوید و نیکو خواندن، پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «برای هر چیز زیبایی است و زیبایی قرآن صدای خوش است».

← روایتی دیگر


و در روایت دیگر آمده است که «علی بن الحسین (علیه‌السلام) دارای بهترین و زیباترین صدا در خواندن قرآن بودند».

← سخن خداوند متعال


قرآن نیز دستور داده است که قرآن را با ترتیل، تأمل و مکث بخوانید.

نتیجه بحث

[ویرایش]

بنابراین غنا، گرداندن صوت است در حلق «ترجیع» به‌گونه‌ای که در انسان طرب و خفت ایجاد کند، آن هم خفتی که انسان را در وادی لهویات و گناه سوق می‌دهد، اما تجوید، زیبا خواندن است که در آن طرب و مطرب بودن وجود ندارد؛ لذا اگر کسی قرآن را به‌صورت غنایی بخواند، حرام است؛ ولی صوت زیبا اشکال ندارد، این حالتی است که هرکس خودش به‌خوبی می‌تواند تشخیص دهد. تجوید و با صدای خوش خواندن ممکن است برای کسی با غنا اشتباه شود؛ ولی چنان‌که گفتیم، غنا طرب‌آور است؛ ولی تجوید طرب‌آور نیست.

منابعی برای مطالعه بیش‌تر

[ویرایش]


۱. ساز و آواز، سید مرتضی علم الهدی.
۲. حلیة القرآن، سید محسن موسوی، ص ۵ ـ ۲۷.
۳. تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی و همکاران، ج ۲۵، ص ۱۶۶ ـ ۱۷۳.
۴. ترجمه تفسیر صافی، مرحوم فیض کاشانی، ج ۱، مقدمه ۱۱.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص ۷۶۳، دفتر نشر الکتاب، چ ۲، ۱۴۰۴ ه.    
۲. انصاری، محمدامین، مکاسب محرمه، ص ۳۶، چاپ قدیم، خط طاهر خوش‌نویس، ۱۳۷۵ ق.
۳. انصاری، محمدامین، مکاسب محرمه، ص ۳۷، چاپ قدیم، خط طاهر خوش‌نویس، ۱۳۷۵ ق.
۴. موسوی، سیدمحسن، حلیة القرآن، ص ۲۵ ـ ۲۶، تهران، چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ ۶، ۱۳۶۸، ج ۱.
۵. موسوی، سیدمحسن، حلیة القرآن، ج ۱، ص ۲۱، تهران، چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ ۶، ۱۳۶۸.
۶. موسوی، سیدمحسن، حلیة القرآن، ج ۱، ص ۲۳، تهران، چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ ۶، ۱۳۶۸.
۷. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲۰، ص ۱۳۸، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ۳، ۱۳۹۷ق.    
۸. فیض کاشانی، محمدمحسن، تفسیر الصافی، ج ۱، ص ۷۱، بیروت، منشورات الاعلمی.    
۹. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج ۲۵، ص ۱۷۱، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ۹، ۱۳۷۰.    
۱۰. طبرسی، حسن بن فضل، مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۳۷۸.
۱۱. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج ۲۵، ص ۱۷۱، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ ۹، ۱۳۷۰.    
۱۲. انصاری، محمدامین، مکاسب محرمه، ص ۳۶، چاپ قدیم، خط طاهر خوش‌نویس، ۱۳۷۵ ق.
۱۳. فیض کاشانی، محمدمحسن، تفسیر الصافی، ج ۱، ص ۷۱، بیروت، منشورات الاعلمی.    
۱۴. فیض کاشانی، محمدمحسن، تفسیر الصافی، ج ۱، ص ۷۱، بیروت، منشورات الاعلمی    
۱۵. مزمل (۷۳)، آیه ۴.    
۱۶. ص (۳۸)، آیه ۲۹.    
۱۷. اسراء (۱۷)، آیه ۱۰۶.    


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «غنا»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۷/۲۶.    


رده‌های این صفحه : آداب تلاوت | غنا | فقه | قرآن شناسی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار