صبر و ربطذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:صبر ، ربط.
پرسش: معنای «اصبروا»، «صابروا» و «رابطوا» در آیه:« یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ »؟ چیست؟
پاسخ: برای روشن شدن معنا و تفسیر آیۀ:« یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ »، لازم است برخی از مفردات آیه، مورد بررسی قرار گیرد.


مفهوم‌شناسی صبر

[ویرایش]


← معنای لغوی صبر


« صبر » در لغت ، یعنی جلوگیری کردن و حبس نمودن نفس ، بر چیزی که عقل یا شرع یا هر دو اقتضا می‌کنند.


← صبر در معنای عام


صبر، واژه عامی است که اگر این حبس نفس در مصیبت باشد، به آن صبر گفته می‌شود.

← متضاد صبر


در مقابل صبر جزع و بی‌تابی است.

← صبر در جنگ


اگر در جنگ باشد، به آن شجاعت گفته می‌شود.

← متضاد شجاعت


در مقابل شجاعت (جبن) ترسویی است.

← صبر در بلا


اگر در بلا و پیشامد باشد، به آن وسعت و فراخی سینه می‌گویند که مقابلش (رحب الصدر) خستگی و آزرده شدن است.

← صبر در خودداری از کلام


اگر صبر در خودداری از کلام باشد، به آن کتمان می‌گویند.

← متضاد کتمان


در مقابل کتمان (مذل) سستی و بی‌خیالی است.

مفهوم‌شناسی ربط

[ویرایش]


← معنای لغوی ربط


«ربط» در لغت به معنای بستن است.
[۴] قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ۳، ص ۴۷، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۱ ش.


← کاربرد ربط


بعداً برای هر کسی که در حصاری پناه گیرد و در آن از دشمنان بیرون حصار دفاع کند، استعمال شده است.
[۶] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۹۱۸ ???، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲ ش.


← معنای رباط


« رباط » مواظبت و مداومت بر چیزی برای انجام کاری.

تفسیر آیه

[ویرایش]

این آیه جامعه اسلامی را به سه خصلت «صبر»، «مصابره» و «مرابطه»، سفارش فرموده، و رستگاری فرد و اجتماع را چه درباره نیازهای زندگی و چه از نظر فضیلت و تأمین سعادت اخروی ، وابسته به اجرای آن سه خصلت نموده است، و با بکار بردن آن، رستگاری آنان امکان‌پذیر است، و با تخلف از آن انتظار نجات و رستگاری ، دور از عقل و خرد، است.
همان‌گونه که مکرر بیان شد،
[۹] ر. ک: پاسخ ۴۹۷۴.
قرآن دارای معنای ظاهری و باطنی است، این آیه نیز از آن قاعده مستثنا نبوده و مفسران آن را، هم بر معنای ظاهری لفظ تفسیر کردند و هم برخی معنای عمیق‌تر و باطنی آن را در نظر گرفتند و تفسیر کردند، بنابراین منافاتی بین دو دیدگاه وجود ندارد.

معنای عمومی و ظاهر آیه

[ویرایش]


← مطلق بودن عبارات


برخی از مفسران می‌گویند: امرهایی که در این آیه آمده است؛ یعنی «اصبروا»، «صابروا»، «رابطوا» و «اتقوا»، همه مطلق و بدون قید است، در نتیجه صبرش، هم شامل صبر بر سختی‌ها و مشکلات می‌شود، و هم شامل صبر در اطاعت خدا، و همچنین صبر بر ترک معصیت . به‌هر‌حال منظور از آن صبر تک‌تک افراد است؛ چون دنبالش همین صبر را به صیغۀ «صابروا» آورده که از باب مفاعله است، و در مواردی استعمال می‌شود که ماده فعل، بین دو طرف تحقق می‌یابد.

← معنای مصابره


«مصابره»، عبارت است از:«اینکه جمعیتی به اتفاق یکدیگر اذیت‌ها را تحمل کنند و هریک صبر خود را به صبر دیگری تکیه دهد و در نتیجه برکاتی که در صفت صبر است دست‌به‌دست هم دهد و تأثیر صبر بیشتر گردد.» این معنا امری است که هم در فرد ـ اگر نسبت به حال شخصی او در نظر گرفته شود ـ محسوس است و هم در اجتماع ـ اگر نسبت به حال اجتماع و تعاون او در نظر گرفته شود-؛ چون باعث می‌شود که تک‌تک افراد نیروی یکدیگر را به هم وصل کنند و همۀ نیروها یکی شود.

← معنای رابطوا


«رابِطُوا»، از مادۀ «ربط»، است‌که به باب مفاعله برده شده و مصدرش مرابطه، از نظر معنا اعم از مصابره است؛ زیرا مصابره عبارت بود از: وصل کردن نیروی مقاومت افراد جامعه در برابر سختی‌ها و مشکلات.

← معنای مرابطه


اما مرابطه عبارت از: همین وصل کردن نیروهاست؛ اما نه‌تنها نیروی مقاومت در برابر شدائد و سختی‌ها، بلکه همه نیروها و کارها، در جمیع شئون زندگی دینی، چه در حال شدت و سختی، چه در حال آسایش و خوشی؛ چون مراد از مرابطه این است که جامعه به سعادت حقیقی دنیا و آخرت خود برسد، نه به برخی از سعادت و خوشبختی ، به همین جهت بعد از سه جمله:«اصْبِرُوا»، «صابِرُوا» وَ «رابِطُوا»، جمله « وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ » را آورده است. البته منظور از این فلاح و رستگاری نیز، فلاح و رستگاری تام حقیقی است.

← دیدگاه برخی مفسران



←← صبر در مقاومت


البته برخی دیگر از مفسران می‌گویند؛ مراد از صبر، در این آیه، صبر در مقاومت در برابر دشمن و مخالف است که از آن، تعبیر به شجاعت و قوت قلب ، می‌شود که این هم دو قسم است:
أ. صبر در برابر خواسته‌ها و هواهای نفسانی و زیبایی‌های دنیوی است که به آن جهاد اکبر گفته می‌شود.
ب. صبر در برابر دشمنان دین از کفار و مشرکان که به آن جهاد اصغر می‌گویند.

←← مفهوم مصابره


«مصابره»، مصدر باب مفاعله است و باب مفاعله بین دو طرف و دو فرد است؛ یعنی شما در جنگ با دشمنان دین شکیبا و بردبار باشید، همچنان‌که آنان در مقابل شما شکیبا و بردبار هستند.

←← مفهوم مرابطه


«مرابطه» یعنی هر قدر و به هر شکل که دشمنان دین برای جنگ با شما لشکر و مرکب آماده می‌کنند شما نیز برای جنگ با ایشان فراهم نمایید.(و از مرزهای خود مواظبت و محافظت کنید).
[۱۱] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۹۱۹ ???، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲ ش.

برخی دیگر می گویند:«رابِطُوا» از ماده «ربط» است که به باب مفاعله رفته؛ اما معنای دو طرف و بین دو نفر را ندارد، بلکه نظیر کلمه:سافر (مسافرت کرد) و «ضاعف»(دو برابر کرد) و امثال آنها است.
[۱۲] نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، ج ۳، ص ۱۱۹، انتشارات اسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۸ ق.
ربط هم به معنای بستن است، پس مرابطه یعنی جمعی از مؤمنان در مرزهای کشورهای اسلامی مرزداری کنند و راه حمله و نفوذ دشمن را ببندند؛ یعنی از راه بستن مرزها از کشور، مواظبت نمایند.
[۱۳] طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۴۷۰، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.


معنای باطنی آیه

[ویرایش]


← بودن و همراهی با ائمه


در روایات زیادی «مرابطه» را در بودن و معیت با امامان معصوم ـ علیهم‌السلام ـ تفسیر کرده‌اند، و در برخی از اخبار، امام منتظر ـ عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف ـ ذکر شده است که
[۱۶] مجلسی، محمدتقی بن مقصود علی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، موسوی کرمانی، حسین، اشتهاردی، علی پناه، ج ۱۲، ص ۷۵،‌ مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۶ ق.
در این فرصت برای نمونه، دو روایت را ذکر می‌کنیم.

←← روایتی از امام باقر


۱. امام باقر ـ علیه‌السلام ـ در معنای:« یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا »، فرمودند: مراد خداوند متعال، از «اصبروا»، شکیبایی بر انجام واجبات و مرادش از «صابروا»، صبر و شکیبایی در برابر دشمنان، و مراد از «رابطوا»، مراقبت و محافظت از امام منتظر است.

←← روایتی از امام صادق


۲. امام صادق ـ علیه‌السلام ـ فرمود‌::«اصبروا و صابروا و رابطوا»، مراد از «اصبروا»، شکیبایی در انجام واجبات و مراد از «صابروا» شکیبایی بر مصیبت‌ها و پیشامدهای ناگوار، و مراد از «رابطوا»، مراقبت و محافظت از امامان معصوم ـ علیهم‌السلام ـ و در تحت فرمان آنان بودن است.

معنای دقیق آیه

[ویرایش]

بنابراین معنای آیه چنین می‌شود: صبر پیشه کنید بر انجام واجبات الاهی و همگی در مقابل دشمنان خود و در مصیبت‌ها شکیبا باشید و همیشه با امامان معصوم ـ علیهم‌السلام ـ و امام زمان خود که در انتظارش هستید باشید و از او مراقبت نمایید؛ یعنی باید از امام ـ علیه‌السلام ـ در برابر دشمنان محافظت نمود و از فرمایشات او اطاعت کرد و از مخالفت با آن پرهیز نمود. اگرچه این هم بیان مصداق است، و در حقیقت، حفظ دین و قرآن، مورد عنایت حضرت حق می‌باشد. چون حفظ امام، حفظ دین اسلام و قرآن است.
[۲۱] طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۴۷۱، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. آل‌عمران (۳)، آیه ۲۰۰؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! (در برابر مشکلات و هوسها،) استقامت کنید! و در برابر دشمنان (نیز)، پایدار باشید و از مرزهای خود، مراقبت کنید و از خدا بپرهیزید، شاید رستگار شوید»    
۲. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص ۴۷۴، دارالعلم الدار الشامیة، دمشق، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق.    
۳. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص ۴۷۴، دارالعلم الدار الشامیة، دمشق، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق.    
۴. قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ۳، ص ۴۷، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۱ ش.
۵. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص ۳۳۸، دارالعلم الدار الشامیة، دمشق، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق.    
۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۹۱۸ ???، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲ ش.
۷. ابن منظور، لسان العرب، ج ۷، ص ۳۰۲، واژه «ربط».    
۸. خلیلی فراهیدی، کتاب العین، ج ۷، ص ۴۲۲ ۴۲۳، واژه «ربط».    
۹. ر. ک: پاسخ ۴۹۷۴.
۱۰. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص ۹۱ و ۹۲، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۷ ق.    
۱۱. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۹۱۹ ???، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲ ش.
۱۲. نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، ج ۳، ص ۱۱۹، انتشارات اسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۸ ق.
۱۳. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۴۷۰، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.
۱۴. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، محقق، مصحح، مؤسسة آل البیت(ع)، ج ۱۵، ص ۲۵۹، مؤسسة آل البیت(ع)، قم‌، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.    
۱۵. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، ج ۲، ص ۸۱، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق.    
۱۶. مجلسی، محمدتقی بن مقصود علی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، موسوی کرمانی، حسین، اشتهاردی، علی پناه، ج ۱۲، ص ۷۵،‌ مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۶ ق.
۱۷. ابن أبی‌زینب، محمد بن ابراهیم‌، الغیبة ( للنعمانی)، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص ۲۷، نشر صدوق، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۷ ق.    
۱۸. ابن أبی‌زینب، محمد بن ابراهیم‌، الغیبة ( للنعمانی)، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص ۲۷، نشر صدوق، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۷ ق؛ «اصبروا علی أداء الفرائض‌ و صابروا عدوکم‌ و رابطوا إمامکم المنتظر».    
۱۹. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، غفاری، علی اکبر و آخوندی، محمد، ج ۲، ص ۸۱، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق؛ «قال اصبروا علی الفرائض و صابروا علی المصائب و رابطوا علی الأئمة(ع)».    
۲۰. حسینی استرآبادی، سیدشرف‌الدین، علی، تأویل الآیات الظاهرة، ص ۱۳۳، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.    
۲۱. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۴۷۱، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ ش.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    +


رده‌های این صفحه : تفسیر | صبر | قرآن شناسی | واژگان قرآنی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار