ستارخانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: ستارخان، باقرخان، نهضت مشروطه.
پرسش: نقش ستارخان و باقرخان در نهضت مشروطه را بیان کنید؟
پاسخ: ستارخان و باقرخان دو چهره مردمی و آزادخواه در تبریز بودند.


احیای نهضت مشروطیت

[ویرایش]

اینان با ایستادگی و مقاومت در برابر نیروهای دولتی و ایجاد ارتباط با آزادی‌خواهان در شهرهای دیگر ایران و سرانجام با حمله به تهران و سقوط محمدعلی شاه، نهضت مشروطیت را احیا کردند.

← سخن مرحوم علامه قزوینی


به قول مرحوم علامه قزوینی «اگر روز ۱۷ جمادی الاخری ستارخان بیرق‌های سفید را پایین نمی‌آورد، مشروطه تا مدت نامعلوم رخت از ایران بیرون می‌برد؛ زیرا آن روز در تمام نقاط ایران به‌جز تبریز استبداد حکمروا بود.»
[۱] امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۱۲۲.


عضویت در انجمن‌های حقیقت و ایالتی تبریز

[ویرایش]

ستارخان و باقرخان دو مجاهد تربیت شده انجمن تبریز بودند که «ابتدا به عضویت در انجمن حقیقت که یکی از مراکز مشروطه‌خواهان تبریز بود، درآمدند؛ سپس به انجمن ایالتی تبریز رفته‌اند و آمادگی خود را برای خدمت به مشروطه اعلام داشتند.»
[۲] صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، چ محمد حسن علمی، دوم، ۶۲، انتشارات جاویدان، ص ۳۹۱.


شکست رحیم‌خان

[ویرایش]

رحیم‌خان که یکی از خان‌های منطقه و از هواداران محمدعلی شاه بود، با ستارخان درگیر شد و وی، رحیم‌خان را شکست داد. پس از آن محمدعلی شاه، شجاع‌الدوله (صمدخان) را مأمور جنگ با ملیون تبریز نمود و وی با سپاه و تجهیزات به طرف تبریز حرکت کرد «برخی از اعضای آن (انجمن) از ترس جان و دارایی خود، به کنسول‌گری‌های فرانسه و روسیه پناهنده شدند؛ اما ستارخان مانند کوه در برابر نیروهای دولتی مقاومت کرد.»
[۳] شمیم، علی‌اصغر، ایران در دوره سلطنت قاجار، چ مهارت، دوم، ۸۰، انتشارات زریاب، تهران ۷۹، ص ۵۴۱، (با اندکی تلخیص).


بیرون کردن نیروهای داخلی

[ویرایش]

ستارخان با شجاعت همه بیرق‌های سفید که در برخی از محلات تبریز زده شده بود ـ که این علامت در امان بودن مال و جان به شمار می‌رفت ـ را سرنگون کرد و این حرکت هیجان و شور را در مردم ایجاد نمود؛ پس دست به مقاومت زدند و سرانجام نیروهای دولتی را طی جنگ‌هایی بیرون کردند؛ از جمله جنگ‌ها، جنگ قرامک، جنگ الوار، جنگ خطیب و خیابان و جنگ حکم‌آباد بود که در طی آن سلماس، مرند، خوی به تصرفات نیروهای مجاهدین درآمد.
[۴] امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۲۳۴.


ارتباط انجمن تبریز با آزادی‌خواهان

[ویرایش]

انجمن تبریز با ملیون و آزادی‌خواهان سایر شهرستان‌ها ارتباط برقرار می‌کرد و از آنان خواستار شورش و مبارزه می‌شد که طی آن در شهرهای رشت، اصفهان، خراسان، شیراز و استرآباد قیام و شورش برپا شد و اصفهان به تصرفات نیروهای مجاهدین درآمد.

قیام کمیته ستار

[ویرایش]

از مهم‌ترین این قیام‌ها که سرنوشت‌ساز بود، قیام کمیته ستار در رشت بود که شهر را متصرف شدند. برای تصرف قزوین حمله کردند و موفق هم شدند. با فتح قزوین که از هر حیث دارای اهمیت بود، نفس محمدعلی شاه عملاً‌ قطع شد.

اعطای مشروطیت از طرف محمدعلی شاه

[ویرایش]

«در تاریخ ۱۶ یا ۱۷ ربیع‌الثانی و دست‌خط تلگرافی از طرف محمدعلی شاه مبنی بر اعطای مشروطیت و اعلان انتخابات و افتتاح مجلس شورای ملی بر کلیه ایالات و ولایات ایران صدور یافت.»
[۵] امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۳۳۱.


تلگراف ستارخان به محمدعلی شاه

[ویرایش]

«ستارخان نیز تلگرافی به شاه مبنی بر تشکر از موافقت با مقاصد ملی و اعطای مشروطیت مخابره کرد و متذکر شد که مجاهدت فقط راجع به آزادی ملت بود، اکنون که اعلاحضرت همایونی انجام مقاصد ملیه را مورد توجه شاهانه قرار داده‌اند، جان نثارت دست از هرگونه مجاهدت برداشته، از پیکار خود خواهم رفت.»
[۶] امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۳۳۲.


بیان یک نکته

[ویرایش]

البته این نکته را هم باید در نظر گرفت که در این جریانات دولت‌های روس، انگلیس و عثمانی نیز کش و قوس‌هایی داشتند؛ چه در کمک به شاه مانند روس‌ها و چه در کمک به مجاهدین مانند «خبر پیروزی‌های جوانان ترک در عثمانی، اثر نیکویی در اهالی تبریز بخشیده
[۷] م. س. ایوانف، انقلاب مشروطیت در ایران، کاظم انصاری. تهران،۲۵۳۷، چ سوم، سپهر، انتشارات امیرکبیر، تهران.
است.»

نتیجه بحث

[ویرایش]

از آنچه كه گفته شد می‌توان به‌طور خلاصه اين‌گونه اظهار داشت:
ستارخان و باقرخان هر دو قهرمان مبارز نیروهای مجاهدين بودند كه ابتدا در محل اقامت شروع به رشد و نمو و بالندگی كردند؛ يعنی خودی نشان داده و مشهور شدند؛ سپس با دفع نيروهای دولتی و تصرف شهرهای هم‌جوار و ارتباط با مجاهدين ديگر شهرها، راه را برای رسيدن به مقصد هموار كردند. با تصرف رشت و حمله نيروهای مجاهدين به قزوين و تصرف آنجا، اميد شاه قطع گرديد و مشروطيت را قبول كرد.

منابعی برای مطالعه بيشتر

[ویرایش]

۱ . پناهی ماكویی، عباس، حماسه ستارخان، كيخسرو كشاورزی، چ اول، ۵۹، سپهر، تهران، انتشارات اميركبير، تهران، ۵۹.
۲ . پناهی سمنانی، محمداحمد، ستارخان سردار ملی نهضت مشروطه، چ اول، بهار ۷۶، سلمان فارسی،‌انتشارات كتاب نمونه، تهران.
۳ . رحيم رئيس‌نيا، عبدالحسين ناهيد، دو مبارز جنبش مشروطه، چ فاروس ايران، دوم، بهار، ۲۵۳۵، انتشارات آگاه، تهران، ۲۵۳۵.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۱۲۲.
۲. صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، چ محمد حسن علمی، دوم، ۶۲، انتشارات جاویدان، ص ۳۹۱.
۳. شمیم، علی‌اصغر، ایران در دوره سلطنت قاجار، چ مهارت، دوم، ۸۰، انتشارات زریاب، تهران ۷۹، ص ۵۴۱، (با اندکی تلخیص).
۴. امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۲۳۴.
۵. امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۳۳۱.
۶. امیرخیزی، اسماعیل، قیام آذربایجان و ستارخان، چ اول، ۷۹، دیدآور، مؤسسه انتشارات نگاه، تهران، ۷۹، ص ۳۳۲.
۷. م. س. ایوانف، انقلاب مشروطیت در ایران، کاظم انصاری. تهران،۲۵۳۷، چ سوم، سپهر، انتشارات امیرکبیر، تهران.


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم.    



رده‌های این صفحه : قاجاریه | نهضت مشروطه




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار