زنان سالخوردهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: حجاب ، زنان سالخورده، ازدواج ، نامحرم.
پرسش: تفسیر آیۀ " وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِی لا یَرْجُونَ نِکاحاً فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُناحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِینَةٍ "، بنابر نظر اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ چیست؟
پاسخ: با بررسی روایات وارده در ذیل آیۀ مورد سؤال، معنا و مفهوم آیه این است که آن دسته از زنانی که سالخورده شدند، به‌گونه‌ای که میل و رغبتی به ازدواج ندارند و دیگران هم به‌جهت سالخوردگی آنها میل و رغبتی برای ازدواج با آنها پیدا نمی‌کنند، می‌توانند لباس‌های رویی خود را نزد نامحرم بردارند؛ به شرطی که خودآرایی جسمی یا عملی و لفظی نکنند که موجب تحریک و سوء استفادۀ نامحرم گردد؛ اگرچه در این مورد هم احتیاط کنند و همانند دوران جوانی حجاب داشته باشند، برای آنان بهتر است. البته اگر بخواهند به ترخیص و اجازۀ موردی آیه عمل کنند و مثل دوران جوانی، رعایت حجاب نکنند باز بهتر و مستحب این است که آن چیزی را که با آن سر خود را می‌پوشانند؛ مانند روسری، مقنعه و ... بر ندارند، فقط آن لباس رویی؛ مانند چادر، رداء و ... را بردارند.

فهرست مندرجات

۱ - بررسی آیه ۶۰ سوره نور
       ۱.۱ - استثناء در حجاب زنان سالخورده
              ۱.۱.۱ - شرط اول
              ۱.۱.۲ - شرط دوم
       ۱.۲ - علت برداشتن حکم حجاب
       ۱.۳ - مراد از بی‌حجابی
       ۱.۴ - معنای لغوی قواعد
       ۱.۵ - حکم قواعد در روایات
              ۱.۵.۱ - زنان سالخورده
              ۱.۵.۲ - بازنشستگی از ازدواج
       ۱.۶ - حکم قواعد از نظر فقها و مفسران
              ۱.۶.۱ - دیدگاه اول
              ۱.۶.۲ - دیدگاه دوم
              ۱.۶.۳ - دیدگاه سوم
       ۱.۷ - تفسیر ثیاب در روایات
              ۱.۷.۱ - خمار و جلباب
              ۱.۷.۲ - جلباب
              ۱.۷.۳ - جمع بین دو روایت بالا
       ۱.۸ - معنای لغوی جلباب
              ۱.۸.۱ - دیدگاه راغب
              ۱.۸.۲ - سخنی در مجمع البیان
              ۱.۸.۳ - دیدگاهی در صحاح
              ۱.۸.۴ - دیدگاه ابن کثیر
              ۱.۸.۵ - دیدگاهی در قاموس
              ۱.۸.۶ - نتیجه
       ۱.۹ - معنای لغوی خمار
              ۱.۹.۱ - دیدگاه طبرسی
              ۱.۹.۲ - دیدگاه راغب
       ۱.۱۰ - معنای ثیاب از دیدگاه مفسران
۲ - نتیجه کلی بحث
۳ - پانویس
۴ - منبع

بررسی آیه ۶۰ سوره نور

[ویرایش]


← استثناء در حجاب زنان سالخورده


آیۀ « وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِی لا یَرْجُونَ نِکاحاً فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُناحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِینَةٍ »، استثنایی است از عموم حکم حجاب، و معنایش این است که بر هر زنی حجاب واجب است، مگر زنان مسن و سالخورده که می‌توانند بی‌حجاب باشند؛ البته در صورتی که کرشمه و تبرج نداشته باشند. این استثنا ( بی‌حجابی زنان سالمند)، در واقع دارای دو شرط است:

←← شرط اول


نخست این‌که به سن و سالی برسند که معمولاً امیدی به ازدواج ندارند و به تعبیر دیگر جاذبه جنسی را کاملاً از دست داده باشند.

←← شرط دوم


دیگر این‌که در حال برداشتن حجاب، خود را زینت ننمایند.

← علت برداشتن حکم حجاب


روشن است که با این دو قید، مفاسد کشف حجاب در مورد آنان وجود نخواهد داشت و به همین دلیل اسلام این حکم را از آنان برداشته است.

← مراد از بی‌حجابی


این نکته نیز روشن است که منظور از بی‌حجابی، برهنه شدن و بیرون آوردن همه لباس‌ها نیست؛ بلکه تنها کنار گذاشتن لباس‌های رو است که بعضی روایات از آن تعبیر به جلباب و خمار کرده است.
اصل استثنای این گروه، از حکم حجاب در میان علما ی اسلام محل بحث و گفت‌و‌گو نیست؛ چرا‌که قرآن کریم به آن تصریح دارد؛ ولی در خصوصیات آن گفت‌و‌گوهایی وجود دارد.
حال با بهره‌گیری از روایات اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ و نظر مفسران و اهل لغت به بررسی معنا و مفهوم دقیق این آیه می‌پردازیم.

← معنای لغوی قواعد


کلمۀ "قواعد" جمع "قاعده" است و در لغت به معنای زنی است که از حیض و نکاح بازنشسته است.
[۷] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، صفوان عدنان داودی، ج ۱، ص ۶۷۹ ؟؟؟، دارالعلم الدار الشامیة، دمشق ـ بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق.


← حکم قواعد در روایات


اما در روایات در مورد سن این زنان و این‌که تا چه سنی برسند حکم "قواعد" را دارند، تعابیر مختلف است.

←← زنان سالخورده


در بعضی از روایات تعبیر به "مسنه" شده ( زنان سالخورده

←← بازنشستگی از ازدواج


درحالی‌که در بعضی دیگر، تعبیر به "قعود از نکاح" (بازنشستگی از ازدواج) آمده است.

← حکم قواعد از نظر فقها و مفسران


در کلمات فقها و مفسران نیز تعابیر متفاوت است.

←← دیدگاه اول


برخی از فقها و مفسران، قواعد را به معنای رسیدن به‌حدی که از ازدواج بازنشسته باشند و دیگر کسی به‌خاطر زیادی سن آنها رغبت به ازدواج و میل به آنها نکند، دانسته‌اند.
[۱۰] طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۹، ص ۵۶۱، چاپ دوم، انتشارات اسلام، تهران، ۱۳۷۸ ش.


←← دیدگاه دوم


و برخی دیگر آن را به معنای پایان دوران قاعدگی و رسیدن به حد نازایی و عدم میل و رغبت کسی به ازدواج با آنها و عدم میل آنها به ازدواج با کسی دانسته‌اند.
[۱۲] مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۴۴۰، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۲۴ ق.


←← دیدگاه سوم


البته برخی از مفسران گفته‌اند: تمام این تعابیر مختلف به یک واقعیت اشاره می‌کند و آن این‌که به سن و سالی برسند که معمولاً در آن سن و سال کسی ازدواج نمی‌کند؛ هرچند ممکن است به‌طور نادر چنین زنانی اقدام به ازدواج بنمایند.

← تفسیر ثیاب در روایات


همچنین در روایات در تفسیر ثیاب، تعابیر مختلف آمده؛

←← خمار و جلباب


مثلاً از امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در ذیل همین آیه می‌خوانیم که فرمود:"منظور از ثیاب، خمار و جلباب است، راوی می‌گوید: از امام پرسیدم: در برابر هرکس که باشد؟ فرمود: در برابر هرکس باشد؛ اما خودآرایی و زینت نکند".
[۱۴] کلینی‌، الکافی، محقق/ مصحح: پژوهشگران مرکز تحقیقات دار الحدیث، ج ۱۱ ؟؟؟، ص ۱۹۸،‌ دار الحدیث للطباعة و النشر، قم ـ ایران، چاپ اول‌، ۱۴۲۹ ق.


←← جلباب


و در برخی دیگر از روایات، بیان شده منظور از ثیاب، جلباب است.

←← جمع بین دو روایت بالا


برخی از علما این دو گروه از روایات را نیز چنین جمع کرده‌اند که روایات دستۀ اول حمل بر جواز می‌شوند؛ ولی روایات دستۀ دوم حمل بر استحباب ،
[۱۶] فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضی‌، الوافی، ‌ج ۲۲، ص ۸۲۴، کتابخانه امام أمیر‌المؤمنین علی علیه‌السلام‌، اصفهان‌، چاپ اول‌، ۱۴۰۶ ق‌.
یعنی برای زنان مورد خطاب در آیه، جایز است لباس‌های رویی خود را بردارند؛ اما بهتر این است که فقط آن لباس‌های رویی، همانند چادر، رداء و قطیفه را بردارند؛ ولی آنچه را که با آن سر خود را می‌پوشانند ـ همانند روسری و مقنعه ـ را برندارند.
با عنایت به این‌که در روایات معصومان ـ علیهم‌السلام ـ بیان شده که مراد از ثیاب، در آیه جلباب و خمار است، برای روشن شدن معنای این دو کلمه، ابتدا به لغت و سپس به کلمات مفسران، مراجعه می‌کنیم:

← معنای لغوی جلباب


جلباب، مفرد است و جمع آن جلابیب است و در معنای آن بین اهل لغت، اختلاف است.

←← دیدگاه راغب


راغب آن را پیراهن و روسری گفته (قمیص و خمار).

←← سخنی در مجمع البیان


مجمع البیان در لغت فرموده: روسری زن که وقت خروج از منزل سر و صورتش را با آن می‌پوشاند.

←← دیدگاهی در صحاح


صحاح آن را ملحفه (چادر مانند) گفته.

←← دیدگاه ابن کثیر


ابن اثیر در نهایه آن را چادر و رداء معنا کرده و می‌گوید: گفته شده مانند چارقد و مانند ملحفه است.

←← دیدگاهی در قاموس


در قاموس است که آن پیراهن و لباس گشاد کوچک‌تر از ملحفه یا چیزی است مثل ملحفه که زن لباس‌های خود را به آن می‌پوشاند یا آن ملحفه است.

←← نتیجه


با این قراین و آنچه از نهایه و صحاح و قاموس نقل شد، می‌شود گفت: جلباب ملحفه و لباس بالایی و چادر مانند است نه فقط روسری و خمار معنای آیه این است: ای پیغمبر به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو لباس‌های چادر مانند خود را به خود نزدیک کنند و خود را با آن جمع و جور کنند و جلباب را طوری از خود دور نگاه ندارند و بدن خود را از آن بیرون نکنند که پوشیدن آن مانند نپوشیدن باشد.
[۱۷] قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ۲، ص ۴۱ و ۴۲، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۱ ش.


← معنای لغوی خمار


خمار از خمر مشتق است در لغت، به معنای پوشاندن است.

←← دیدگاه طبرسی


طبرسی گوید: اصل خمر به معنای ستر و پوشاندن است.

←← دیدگاه راغب


راغب می‌گوید: اصل خمر به معنای پوشانیدن شی‌ء است و به آنچه با آن چیزی را می‌پوشانند، خمار گویند؛ ولی در تعارف، خمار مخصوص شده به آنچه زن سر خود را با آن می‌پوشاند و جمع آن خمر (بر وزن عنق) است.
[۱۸] قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ۲، ص ۲۹۹، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۱ ش.


← معنای ثیاب از دیدگاه مفسران


مراد از ثیاب که در روایات از آن به جلباب و خمار تعبیر شده بنابر نظر اکثر مفسران: لباس‌های ظاهری و رویی است؛ مانند ملحفه، رداء، چادر و... نه لباس‌های زیرین.
[۲۱] حسینی شیرازی، سیدمحمد، تبیین القرآن، ج ۱، ص۳۷۰، دار العلوم، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۳ ق.


نتیجه کلی بحث

[ویرایش]

پس با عنایت به روایات وارده از معصومین ـ علیهم‌السلام ـ در مورد این آیه، و جست‌و‌جو در لغت و کلمات مفسران می‌توان آیه را این‌گونه معنا کرد:
آن دسته از زنانی که به سن و سالی برسند که معمولاً و به‌طور متعارف، در آن سن و سال کسی ازدواج نمی‌کند، می‌توانند لباس‌های رویین خود را بر زمین بگذارند، به شرط این‌که در برابر نامحرم خودآرایی و عشوه‌گری نکنند. البته اگر در این سن و سال هم احتیاط کنند و خود را همانند دوران جوانی بپوشانند، بهتر است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. نور (۲۴)، آیه ۶۰؛ «و زنان از کارافتاده‌ای که امید به ازدواج ندارند، گناهی بر آنان نیست که لباس‌های (رویین) خود را بر زمین بگذارند، به‌ شرط اینکه در برابر مردم خودآرایی نکنند و اگر خود را بپوشانند برای آنان بهتر است و خداوند شنوا و داناست».    
۲. نور (۲۴)، آیه ۳۱؛ "وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی‌ جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی‌ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی‌ أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلی‌ عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ".    
۳. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۵، ص ۱۶۴، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۷ ق.    
۴. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، محقق:غفاری، علی‌اکبر، آخوندی، محمد، ج ۵، ص ۵۲۲، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص ۵۴۲ ۵۴۳، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش.    
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص ۵۴۶، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش.    
۷. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، صفوان عدنان داودی، ج ۱، ص ۶۷۹ ؟؟؟، دارالعلم الدار الشامیة، دمشق ـ بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق.
۸. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، محقق، مصحح، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ج ۲۰، ص ۲۰۳، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام، قم‌، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.    
۹. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، محقق، مصحح، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ج ۲۰، ص ۲۰۳، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام، قم‌، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.    
۱۰. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۹، ص ۵۶۱، چاپ دوم، انتشارات اسلام، تهران، ۱۳۷۸ ش.
۱۱. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۵، ص ۱۶۴، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۷ ق.    
۱۲. مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۴۴۰، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۲۴ ق.
۱۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص ۵۴۶ و ۵۴۷، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش.    
۱۴. کلینی‌، الکافی، محقق/ مصحح: پژوهشگران مرکز تحقیقات دار الحدیث، ج ۱۱ ؟؟؟، ص ۱۹۸،‌ دار الحدیث للطباعة و النشر، قم ـ ایران، چاپ اول‌، ۱۴۲۹ ق.
۱۵. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، محقق، مصحح، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ج ۲۰، ص ۲۰۳، مؤسسة آل البیت علیهم‌لسلام، قم‌، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.    
۱۶. فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضی‌، الوافی، ‌ج ۲۲، ص ۸۲۴، کتابخانه امام أمیر‌المؤمنین علی علیه‌السلام‌، اصفهان‌، چاپ اول‌، ۱۴۰۶ ق‌.
۱۷. قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ۲، ص ۴۱ و ۴۲، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۱ ش.
۱۸. قرشی، سید‌علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج ۲، ص ۲۹۹، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۱ ش.
۱۹. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص ۵۴۳، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ ش.    
۲۰. طبرسی فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، ج ۳، ص ۱۱۹، انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم، تهران، چاپ اول،۱۳۷۷ ش.    
۲۱. حسینی شیرازی، سیدمحمد، تبیین القرآن، ج ۱، ص۳۷۰، دار العلوم، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۳ ق.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    


رده‌های این صفحه : تفسیر | حجاب | زنان | قرآن شناسی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار