حقیقت علم از منظر ابن سیناذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: ابن سینا، حقیقت، علم، کیف نفسانی.

پرسش: حقیقت علم از نظر ابن سینا چیست؟ و این سخن که علم کیف نفسانی است، به چه معنا است؟

پاسخ: ابن سینا دو تعریف برای علم آورده است. یک: علم عبارت است از هیئتی که در نفس در اثر مواجهه بین عالم و معلوم پدید می‌گردد. دو: علم حصول و وجود حقیقت شیء مدرک نزد مدرک تعریف کرده است.



تعریف علم

[ویرایش]

یکی از مباحث مهم و به تعبیر خواجه نصیر طوسی از امور پیچیده این عالم، شناخت حقیقت علم است. علاوه بر این که حقیقت علم دارای جهات و ابعاد مختلف است؛ به همین جهت گاهی یک دانشمند تعریف‌های متعددی از ان ارائه می‌کند.

نظر ابن سینا

[ویرایش]

از ابن سینا نیز تعاریف متعددی از علم به جا مانده است:

← تعریف اول


وی گاهی علم را این گونه معرفی می‌کند: علم عبارت است از هیئتی که در نفس در اثر مواجهه بین عالم و معلوم پدید می‌گردد. «و العلم هیاه تحصل فی العالم توجد مع وجود المعلوم و تبطل مع عدمه. فبطلان العلم مع عدم ذات الشی ء المعلوم یعنی الامر الذی له المعلوم صفه، و هو الذی من خارج، بل العالمیه امر زائد علی التضایف الذی بینهما. ا لا تری ان المعدوم ایضا معلوم و لا ذات له من خارج؟ فللعالم مع کل معلوم هیاه خاصه، فالعلم لیس هو وجود المعلوم فی ذاته؛ اذ لیس وجود الشی ء فی ذاته سببا لحصول العلم، و الا لم یکن علم بالمعدوم، بل العلم وجود هیاه فی ذات العالم: فالشی ء اذا کان معلوما ثم یصیر لا معلوما فالحاله تتغیر فی العالم، لا النفس الاضافه مطلقه». برخی به این جهت به ابن سینا نسبت می‌دهند که علم در نظر وی امر اضافی است (منظور از اضافه یکی از مقولات عرضی است).

← تعریف دوم


گاهی نیز علم را به معنای حصول و وجود حقیقت شیء مدرک نزد مدرک تعریف کرده است. «ادراک الشی ء - هو ان تکون حقیقته متمثله عند المدرک - یشاهدها ما به یدرک - فاما ان تکون تلک الحقیقه نفس حقیقه الشی ء - الخارج عن المدرک - اذا ادرک - فیکون حقیقه ما لا وجود له بالفعل فی الاعیان - الخارجه مثل کثیر من الاشکال الهندسیه -بل کثیر من المفروضات - التی لا تمکن اذا فرضت فی الهندسه - مما لا یتحقق اصلا- او یکون مثال حقیقته مرتسما فی ذات المدرک- غیر مباین له و هو الباقی»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طوسی، خواجه نصیر الدین، اجوبه المسائل النصیریه (۲۰ رساله)، ص۷۸، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.    
۲. ابن سینا، التعلیقات، ص۱۲، بیروت، مکتبه الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.    
۳. طوسی، خواجه نصیر الدین، شرح الاشارات و التنبیهات، ج۲، ص۳۰۸، قم، نشر البلاغه، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست، برگرفته از مقاله «حقیقت علم از منظر ابن سینا»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱/۱۷.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار