تدفین شبانه و سیره پیامبرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: حضرت زهرا، دفن شبانه، امام علی، سیره نبوی.

پرسش: ‌آیا دفن مخفیانه و شبانه حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) توسط علی (علیه‌ السلام) مخالفت با سیره پیامبر است؟

پاسخ اجمالی: حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) بعد از رحلت پدر گرامیشان مدت اندکی در قید حیات بودند و در این مدت به اهل بیت پیامبر (علیهم‌السّلام) ظلم‌های فراوانی روا داشته شد که منجر به ناراحتی فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) نسبت به خلیفه اول و همراهانش شد، لذا حضرت در روزهای آخر عمر به همسر خویش وصیت می‌کند که بعد از شهادت، او را شبانه دفن کنند. در کتب فقهی اسلامی چه از اهل تشیع و چه از اهل تسنن موردی که دلالت بر منع از دفن شبانه میّت شده باشد، وارد نشده و دلایلی بر اینکه دفن شبانه جسد مطهر حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) توسط علی (علیه‌السّلام) خلاف سنت و سیره نبوی نبوده ذکر شده از قبیل: نماز خواندن پیامبر بر میت، تعجیل در تدفین میت، عمل به وصیت‌نامه.


مقدمه

[ویرایش]

حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) بعد از رحلت پدر گرامیشان مدت‌ اندکی در قید حیات بودند که مورخین با اختلاف این مدت را از ۷۵ روز تا هشت ماه ذکر کرده‌اند. در این مدت درباره اهل بیت پیامبر (علیهم‌السّلام) و مخصوصاً نسبت به حضرت علی (علیه‌السّلام) و خانم فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) ظلم‌های فراوانی روا داشته شد، از جمله غصب حق خلافت علی (علیه‌السلام) و هجوم به درب خانه فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)
[۱] ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۲۵، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵.
و موارد دیگر که منجر به ناراحتی فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) نسبت به خلیفه اول و دار و دسته‌اش شد و لذا در روزهای آخر عمرش به شوهر خویش وصیت می‌کند که بعد از شهادت آن حضرت جنازه‌اش را شبانه دفن کند.

دلایل مشروعیت تدفین شبانه

[ویرایش]

با توجه به سؤال فوق که این عمل را بدون توجیه و مخالف سیره پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قلمداد کرده باید دید که آیا اصولاً در شرع مقدس اسلام از دفن شبانه میّت منع شده؟ و یا اینکه آیا در عصر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) دفن شبانه انجام نگرفته؟ و آیا هیچ یک از صحابه پیامبر شبانه دفن نشده‌اند؟
در کتب فقهی اسلامی چه از اهل تشیع و چه از اهل تسنن موردی که دلالت بر منع از دفن شبانه میّت شده باشد، وارد نشده و دلایلی بر این مطلب ذکر شده است.

← نماز خواندن پیامبر بر میت


در کتب فقهی اهل تسنن و تشیع نقل شده که برخی از صحابه از جمله ابی‌بکر را هنگام شب دفن کرده‌اند و همچنین از کتاب صحیح بخاری از ابن عباس نقل شده که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بر مردی که در شب دفن کرده بودند همراه صحابه نماز میت خواندند. یعنی اینکه پیامبر با نماز خواندن بر میّتی که شب دفن کرده‌اند و صحابه هم حضور داشته‌اند این عمل (دفن شبانه) را منع نکردند، چرا که اگر این عمل مخالف اسلام و روش پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌بود حتماً پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از این کار منع می‌نمودند.
پس منع نکردن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و خواندن نماز بر آن میت و دفن شبانه میت مذکور در عصر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) همه دلالت بر این مطلب دارد که دفن شبانه خلاف شرع نبوده و حتی مورد تایید پیامبر بوده است. و بعد از پیامبر چنانچه گفته شد ابی‌بکر (خلیفه اول) را نیز شبانه دفن کردند، پس دفن شبانه جسد حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) توسط علی (علیه‌السلام) خلاف سیره پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نبوده و این ادعا بی‌مورد و باطل است.

← تعجیل در تدفین میت


دلیل دیگر بر عدم مغایرت کار حضرت علی (علیه‌السلام) در دفن حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) در شب هنگام این است که از پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در کتب شیعه و سنی نقل شده که در تجهیز و تدفین میت باید عجله کرد و هیچ قیدی هم ندارد که باید در روز برای دفن میت عجله کرد؛ پس روایت مطلق است و شب را هم شامل می‌شود.

← عمل به وصیت‌نامه


دلیل دیگر بر اینکه دفن شبانه جسد حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) توسط علی (علیه‌السّلام) خلاف سنت و سیره نبوی نبوده، این است که علی (علیه‌السلام) بر وصیت حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) عمل نموده و در اسلام هم به وصیت کردن و عمل به آن سفارش فراوان شده و در قرآن کریم در موارد متعدد به وصیت کردن اشاره شده و از پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نقل شده است که مؤمن هنگام مرگ باید وصیت‌نامه‌اش همراهش باشد
[۸] دینوری، ابن قتیبه، الإمامة و السياسة، ص۱۲، قم، راضی، ۱۳۸۸ ق.
و وصیت هم دو گونه است، یک وصیت مالیه است که مربوط به ماترک اموال و دارایی‌ انسان بعد از مرگش می‌باشد و دیگری وصیت عهدیه است که مربوط به کارهایی می‌شود که وصیت‌کننده انجام آنها را از وصی خود می‌خواهد، مثل دفن جنازه در اماکن مقدس و یا استفاده از کفن مخصوص که مشخصات منحصره دارد.
در اسلام و سیره پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نه تنها از این گونه وصیت منعی نشده بلکه ما در موارد متعدد این گونه وصیتها را شاهد هستیماگر این‌کار خلاف شرع و سیره‌ی نبوی است، هرگز فاطمه چنین وصیتی نکرده و علی (علیه‌السّلام) که در حفظ سنت و سیره‌ی رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) جان‌نثاری می‌کرد آنرا عملی نمی‌نمود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر

[ویرایش]

۱. محمدکاظم موسوی، فاطمه از مهد تا لحد.
۲. دکتر جعفر شهیدی، زندگانی حضرت زهرا.
۳. رحمانی همدانی، ترجمه‌ سید حسن افتخارزاده، ترجمه‌ کتاب فاطمه الزهرا بهجه قلب المصطفی.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۲۵، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، چاپ دوم، ۱۳۷۵.
۲. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۳، ص۲۱۴، بیروت، انتشارات مؤسسه وفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳.    
۳. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج۲، ص۹۰، دار طوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲.    
۴. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج۲، ص۹۰، دار طوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲.    
۵. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج۲، ص۸۶، دار طوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۱۸۰-۱۸۲.    
۷. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج۴، ص۲، دار طوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲.    
۸. دینوری، ابن قتیبه، الإمامة و السياسة، ص۱۲، قم، راضی، ۱۳۸۸ ق.
۹. ر.ک:شهید ثانی، زین الدین، شرح لمعه، ج۳، ص۱۴۵، کتاب وصیه.    


منبع

[ویرایش]

سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله " تدفین شبانه و سیره رسول اکرم"، تاریخ بازیابی ۱۳۹۹/۰۸/۲۳.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار