تدبر و تفسیرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: تدبر در قرآن، تفسیر قرآن، امام خمینی رحمه‌الله، سفره الهی.
پرسش: از نظر امام‌ خمینی ـ رحمه‌الله ـ تفاوت بین حوزه تفسیر قرآن با حوزه تدبر در قرآن چیست؟
پاسخ: عبارات پراکنده‌ای در میان آثار و سخنان امام خمینی ـ رحمه‌الله ـ در مورد تدبر در قرآن وجود دارد که محققان و پژوهشگران قرآن به تحقیق و بررسی آن پرداخته‌اند. در این‌جا به‌طور خلاصه نگاه امام خمینی به قرآن و تدبر و تفسیر آن بیان می‌شود.


قرآن کریم

[ویرایش]

قرآن کتاب هدایت است و آموزه‌های آن رهگشای برترین، استوارترین و مطمئن‌ترین مقصدها و مقصودها.

← حدیثی از رسول خدا


رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در کلامی لطیف فرموده‌اند: «الْقُرْآنُ مَأْدُبَةُ اللَّهِ فَتَعَلَّمُوا مَأْدُبَتَه الْقُرْآنِ مَا اسْتَطَعْتُم‌»؛ قرآن طعام آماده خداوند است، آن‌چه می‌توانید از آن فرا گیرید.

نگاه امام خمینی به قرآن کریم

[ویرایش]

حضرت امام خمینی رحمه‌الله این ویژگی را بدین‌سان تبیین کرده‌اند: «قرآن یک سفره پهنی است که همه از آن استفاده می‌کنند؛ مثل این‌که دنیا هم یک سفره پهنی است که همه استفاده می‌کنند: یکی علفش را از آن استفاده می‌کند، یکی میوه را از آن‌ استفاده می‌کند، یکی مسائل دیگر را استفاده می‌کند... هر یک یک‌طور استفاده می‌کند... انسان یک‌طور... حیوان یک‌طور... قرآن هم این‌طوری است یک سفره پهنی است برای همه، هر‌کس به اندازه آن اشتهایی که دارد و آن راهی که پیدا بکند به قرآن استفاده می‌کند».
[۳] امام خمینی(ره)، تفسیر سوره حمد، ص ۱۷۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.‌


بدین‌سان امام خمینی ـ رحمه‌الله ـ از یک‌سو به جایگاه والای کتاب الهی و آموزه‌های شگرف و بس گسترده آن اشاره می‌کند و از سوی دیگر به چگونگی بهره‌گیری از آن و مقدمات فهم آن.

تدبر و تفسیر از نگاه امام خمینی

[ویرایش]

امام خمینی با این‌که قرآن و معارف آن‌ را در جایگاهی بس رفیع می‌داند، تدبر و تأمل در آن‌ را بر همگان لازم دانسته و از جمله حجاب‌های فهم قرآن را این باور می‌داند که افزون از آنچه مفسران گفته‌اند نمی‌توان از قرآن دریافت؛ یعنی عملاً بستن راه تدبر و تفکر.
[۴] مهدوی راد، محمدعلی، آفاق تفسیر مقالات و مقولاتی در تفسیر پژوهی‌، ص ۳۷۵، تهران، هستی نما، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.


← کلام امام خمینی


کلام امام خمینی چنین است: «یکی دیگر از "حُجُب" که مانع از استفاده از این صحیفه نورانیه است، اعتقاد به آن است که جز آن‌که مفسرین نوشته و یا فهمیده‌اند، کسی را حق استفاده از قرآن شریف نیست و تفکر و تدبر در آیات شریفه را به تفسیر به رأی ممنوع اشتباه نموده‌اند...».
[۵] امام خمینی(ره)، آداب الصلاة، ص ۱۹۹، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، چاپ هفتم، ۱۳۷۰ش.


بدین‌سان قرآن از نگاه امام خمینی، کتاب هدایت است و دعوت؛ دعوت به «تهذیب نفوس و تطهیر بواطن از ارجاس طبیعت و تحصیل سعادت»، هدایت است برای ساخته شدن انسان برای این‌که «انسان بالقوة را انسان بالفعل کند» و «انسان را به همه ابعادی که انسان دارد بسازد» و «دعوت به معنویات الی حدّی که بشر می‌تواند به او برسد و فوق او و بعد هم اقامه عدل و...».
[۶] مهدوی راد، محمدعلی، آفاق تفسیر مقالات و مقولاتی در تفسیر پژوهی‌، ص ۳۷۵، تهران، هستی نما، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.


تفسیر

[ویرایش]

تفسیر به لحاظ واژه‌شناسی و از نگاه لغویان چه مشتق «فسر» باشد و چه از «سفر»، به‌ معنای پرده‌برگیری از ناپیدا و هویدا کردن نا آشکار و روشن ساختن مبهم‌هاست.
[۸] طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق:حسینی‌، سید احمد، ج ‌۳، ص ۴۳۷ ـ ۴۳۸، کتابفروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.


مفسر

[ویرایش]

مفسر می‌کوشد تا آیات الهی را با این عنوان که کلامی الهی است، تبیین کند و مراد خداوند را از آن بنمایاند.

تفسیر در کلام امام خمینی

[ویرایش]

حضرت امام خمینی ـ رحمه‌الله ـ در تعریف تفسیر نوشته‌اند: «به‌طور کلی معنای "تفسیر" کتاب آن است که شرح مقاصد آن کتاب را بنماید، و نظر مهم به آن، بیان منظور صاحب کتاب باشد».
[۹] امام خمینی(ره)، آداب الصلاة، ص ۱۹۲، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، چاپ هفتم، ۱۳۷۰ش.
و «مفسر وقتی "مقصد" از نزول را به ما بفهماند، مفسر است».
[۱۰] امام خمینی(ره)، آداب الصلاة، ص ۱۹۳، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، چاپ هفتم، ۱۳۷۰ش.


نتیجه بحث

[ویرایش]

خلاصه این‌که حضرت امام خمینی، موضوع تدبر را خارج از بحث تفسیر برشمرده‌اند. بر این اساس از آیه شریفه «أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآن...»‌ استفاده می‌شود که قرآن برای مردمی که آشنا به زبان قرآن باشند، قابل فهم است و ازاین‌رو می‌توانند در آن تدبر کنند؛ ولی لازمه‌ این سخن آن نیست که تمام مردم بدون مراجعه به پیامبر و معصومان و اندیشمندان دینی قادرند مشکلات و ابهام‌هایی که احیاناً با آن برخورد می‌کنند، حل کنند.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. علم الهدی، علی بن حسین‌، أمالی المرتضی‌، محقق، مصحح، ابراهیم، محمد ابوالفضل‌، ج ‌۱، ص ۳۵۴، قاهره، دارالفکر العربی‌، چاپ اول، ۱۹۹۸م.    
۲. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج ‌۶، ص ۱۶۸، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.    
۳. امام خمینی(ره)، تفسیر سوره حمد، ص ۱۷۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.‌
۴. مهدوی راد، محمدعلی، آفاق تفسیر مقالات و مقولاتی در تفسیر پژوهی‌، ص ۳۷۵، تهران، هستی نما، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
۵. امام خمینی(ره)، آداب الصلاة، ص ۱۹۹، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، چاپ هفتم، ۱۳۷۰ش.
۶. مهدوی راد، محمدعلی، آفاق تفسیر مقالات و مقولاتی در تفسیر پژوهی‌، ص ۳۷۵، تهران، هستی نما، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
۷. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، محقق، مصحح، مخزومی، مهدی، سامرائی، ابراهیم، ج ‌۷، ص ۲۴۷، قم، انتشارات هجرت، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.    
۸. طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق:حسینی‌، سید احمد، ج ‌۳، ص ۴۳۷ ـ ۴۳۸، کتابفروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
۹. امام خمینی(ره)، آداب الصلاة، ص ۱۹۲، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، چاپ هفتم، ۱۳۷۰ش.
۱۰. امام خمینی(ره)، آداب الصلاة، ص ۱۹۳، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، چاپ هفتم، ۱۳۷۰ش.
۱۱. نساء (۴)، آیه ۸۲.    


منبع

[ویرایش]

[]



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار