تاویل شجره طیبهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: شجره طیبه، قرآن، تاویل، اهل‌بیت.

پرسش: آیا «شجره طیبه» در قرآن، قابل تاویل به اهل بیت (علیه‌السّلام) است؟


آیه شجره طیبه

[ویرایش]

خداوند متعال در سوره ابراهیم، آیه ۲۴ـ۲۵ می‌فرماید:
«اَ لَمْ تَرَ کَیفَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ اَصْلُهَا ثَابِتٌ وَ فَرْعُهَا فِی السَّمَاءِ• تُؤْتی اُکُلَهَا کُلَّ حِینٍ بِاِذْنِ رَبِّهَا وَ یَضْرِبُ اللهُ الْاَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یتَذَکَّرُونَ؛ آیا ندیدی خداوند، چگونه مثل زده است؟ سخن پاک را مانند درختی پاک که ریشه‌اش استوار و شاخه‌اش در آسمان است، قرار داده است. هر دم به اراده الهی، میوه‌اش را می‌دهد و خداوند برای مردم، نمونه‌ها را یادآور می‌شود، شاید که پند گیرند.»
خداوند، کلمه ایمان و اعتقاد حق را به درختی پاکیزه، ریشه‌دار (استوار)، بلند و باشکوه و پُر بار و برکت، تشبیه کرده است تا ماهیت پاکیزه، استوار و ثمربخش «ایمان» برای مسلمانان، ملموس شود.
امّا در بسیاری از احادیث، تاکید شده که منظور از «شجره طیبه»، اهل بیت پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است و این سخن، بدان معناست که خاندان قرآنی ایشان، ریشه‌دارترین، پایدارترین، خدمت‌گزارترین و مفیدترین خانواده‌های جامعه بشر هستند. در این‌جا به برخی از این روایات، اشاره می‌کنیم:

← روایات امام صادق


۱. امام صادق (علیه‌السّلام) در پاسخ به پرسشی در باره معنای آیه مورد بحث، فرموده است:
«رَسولُ اللّهِ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) اصلُها، و امیرُ المُؤمِنینَ (علیه‌السّلام) فَرعُها، وَ الاَئِمَّةُ مِن ذُریَّتِهِما اغصانُها، وَ عِلمُ الاَئِمَّةِ ثَمَرَتُها، وَ شیعَتُهُمُ المُؤمِنونَ وَرَقُها.
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، پی و بنیاد آن، امیر مؤمنان [علی] (علیه‌السّلام) تنه آن، و امامان از نژاد آن دو، شاخه‌های آن هستند.دانش امامان، میوه‌اش و شیعیان مؤمن [به آنها]، برگ‌هایش به شمار می‌روند.
آن‌گاه فرمود:
وَ اللّهِ! انَّ المُؤمِنَ لَیولَدُ فَتُورَقُ ورقةٌ فیها، و انَّ المُؤمِنَ لَیَموتُ فَتَسقُطُ وَرَقَةٌ مِنها؛
سوگند به خدا، هرگاه مؤمن به دنیا بیاید، بر این درخت، برگی افزوده می‌شود و زمانی که بمیرد، برگی از آن فرو می‌افتد.»
۲. عمر بن یزید می‌گوید از امام صادق (علیه‌السّلام) در باره این سخن خداوند که می‌فرماید: (کَشَجَرَةٍ طَیبَةٍ اَصْلُهَا ثَابِتٌ وَ فَرْعُهَا فِی ٱلسَّمَاءِ) پرسیدم. ایشان در پاسخ فرمود:
«[قالَ] رَسولُ اللّهِ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم): [وَ اللّهِ!] انا جَذرُها [اصلُها]، و امیرُ المُؤمِنینَ فَرعُها، و شیعَتُهُ وَرَقُها.
پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) [فرمود]: «[سوگند به خداوند که] من، ریشه آن، امیر مؤمنان [علی بن ابی‌طالب]، شاخه و شیعیان او، برگ‌های آن هستند.»
۳. همچنین امام صادق (علیه‌السّلام) در سخنی دیگر فرمود:
«هٰذا مَثَلٌ ضَرَبَهُ اللّهُ لِاهلِ بَیتِ نَبِیِّهِ وَ لِمَن عاداهُم؛ این، مَثَلی است که خداوند برای اهل‌بیت و دشمنان آنها آورده است.»
۴.نیز از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده که فرمود:
«اصلُها رَسولُ اللّهِ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و فَرعُها امیرُ المُؤمِنینَ (علیه‌السّلام)، وَ الحَسَنُ وَ الحُسَینُ ثَمرُها، وَ تِسعَةٌ مِن وُلدِ الحُسَینِ اغصانُها، وَ الشّیعَةُ وَرَقُها؛ پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، ریشه آن، امیر مؤمنان، تنه آن، حسن و حسین، میوه آن، نُه نفر از فرزندان حسین، شاخه‌های آن و شیعیان، برگ‌های آن هستند.»

← روایات اهل سنّت


در کتاب‌های اهل سنّت نیز روایاتی همانند احادیث پیش گفته، ذکر شده است که برای نمونه به یکی از آنها اشاره می‌شود:

←← ابو‌امامه باهلی


ابو اُمامه باهِلی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نقل می‌کند که فرمود:
«انَّ اللّهَ خَلَقَ الانبِیاءَ مِن اشجارٍ شَتَّیٰ وَ خُلِقتُ انا وَ عَلِیٌّ مِن شَجَرةٍ واحِدَةٍ، فَانَا اصلُها، وَ عَلِیٌّ فرعُها، وَ الحَسَنُ وَ الحُسَینُ ثِمارُها، و اشیاعُنا اوراقُها؛ به درستی که خداوند، پیامبران را از درختان گوناگونی آفرید، ولی من و علی، از یک درخت پدید آمده‌ایم. پس من، ریشه درخت و علی، تنه آن و حسین و حسن، میوه‌های آن و پیروان ما، برگ‌هایش هستند.»

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۴.    
۲. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۲۸.    
۳. کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، ص۲۱۹.    
۴. عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی، ج۲، ص۲۲۵.    
۵. صدوق، محمد بن علی‌، کمال الدّین وتمام النّعمه، ص۳۴۵.    
۶. حاکم حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۲۰۳.    


منبع

[ویرایش]

حدیث‌نت، برگرفته از مقاله «تاویل شجره طیبه» تاریخ بازیابی۱۳۹۸/۱۲/۷.    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار