اولوا الالبابذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: اولوا الالباب.

پرسش: مصداق اولوا الالباب چه کسانی هستند و امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در این ارتباط چه می‌فرمایند؟

پاسخ: «اولوا الالباب» یعنی صاحبان عقل، اندیشه، درک و دارای بینایی جان، در مقابل جاهلان، نادانان و کوردلان در پذیرش حق. بنا بر روایتی که از امام صادق ـ علیه‌السلام ـ نقل شده است، مصداق روشن و آشکار اولوا الالباب، شیعیانی هستند که به ولایت امامان به‌طور عموم و امام علی علیه‌السلام به‌طور ویژه ایمان آورده و با آن‌حضرت بیعت نموده و بر بیعت خویش باقی مانده‌اند.



اولوا الألباب

[ویرایش]


← ریشه و معنای اولوا


کلمه «اولوا» اسم جمع است؛ یعنی مفردی است که دلالت بر معنای جمع دارد؛ چون مفردش «ذو» به معنای صاحب است. اولوا نیز به معنای صاحبان می‌باشد.
[۱] مصطفوی، حسن، تفسیر روشن، ج ۱۲، ص ۱۶۷، مرکز نشر کتاب، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.


← معنای الباب


«الباب» به معنای عقول، جمع لُبّ است.
[۲] طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تحقیق، حسینی‌، سید احمد، ج ۲، ص ۱۶۵، کتاب‌فروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
و لب یعنی عقل خالص و ناآلوده ... بنابراین هر لب، عقل است ولی هر عقل لب نیست.

← استعمال در قرآن


این کلمه ۱۶ بار در قرآن کریم به کار رفته است.

آیه ۱۹ سوره رعد

[ویرایش]

خداوند چهار بار در قرآن، انسان‌های متفکر را مورد خطاب قرار داده که یکی از آن چهار مورد در آیه «أَ فَمَنْ یَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمی‌ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»؛ ( آیا کسی که می‌داند آن‌چه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده حق است، همانند کسی است که نابیناست؟! تنها صاحبان اندیشه متذکر می‌شوند) است.
[۲۱] قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ۶، ص ۱۷۶ ـ ۱۷۷، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.


برای شناخت بهتر اولوا الالباب از نگاه قرآن مجید، آیه ذکر شده را بررسی می‌کنیم.


بررسی آیه مذکور

[ویرایش]

استفهام در این آیه استفهام انکاری است پروردگار حکیم می‌خواهد با این کلام مساوی نبودن عالم به حق با جاهل به آن را بیان نماید؛ یعنی کسی که علم به حق در دلش جای گرفته با کسی که نسبت به حق جاهل است، برابر نیستند.

معنای اولوا الالباب

[ویرایش]

پس اولوا الالباب یعنی صاحبان عقل، اندیشه، درک و دارای بینایی دل و جان، در مقابل اهل جهالت و نادانی و کوردلان در پذیرش حق.

ویژگی‌های اولوا الالباب در قرآن

[ویرایش]

پروردگار متعال برای شناخت اولوا الالباب صفات و ویژگی‌هایی را در آیات بعدی همراه با جایگاه معنوی آنان بیان فرموده است که عبارت است از:

← وفای به عهد با خداوند



«الَّذِینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لَا یَنقُضُونَ الْمِیثَاقَ»؛ آنها که به عهد الهی وفا می‌کنند، و پیمان را نمی‌شکنند. بدین توضیح که آنان کسانی هستند که به عهد و پیمانی که با خداوند متعال در روز الست، بر پذیرش ولایت امام علی و امامان معصوم علیهم‌السلام بسته‌اند وفادار هستند و آن‌ را نمی‌شکنند.

← برقراری پیوند



«وَ الَّذِینَ یَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ»؛ و آنها پیوندهایی را که خدا دستور به برقراری آن داده، برقرار می‌دارند. یعنی هم به‌صورت مطلق اهل صله رحم هستند، و هم با نگاهی ویژه هرگز با پیامبر و آل‌پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ در عمل و رفتار و گفتار قطع رابطه نمی‌کنند، بلکه هم در گفتار با آنان مرتبط بوده، محبت خود را اعلام می‌دارند و هم در اعتقاد و در رفتار با آنان دوستی و پیوند دارند.

← ترس از خداوند



«وَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ‌»؛ از پروردگارشان می‌ترسند. یعنی از تمام وعده‌های عذاب پروردگار خود می‌ترسند و نسبت به پروردگار خود خشوع دارند.

← ترس از حساب روز قیامت



«وَ یَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ»؛ و از بدی حساب (روز قیامت) بیم دارند. یعنی علاوه بر ترس از مطلق وعده‌های عذاب پروردگار، نسبت به سختی عذاب روز قیامت هنگام حساب‌رسی نیز هراس دارند.

← شکیبایی



«وَ الَّذینَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ»؛ و آنها که به خاطر ذات (پاک) پروردگارشان شکیبایی می‌کنند.

این صبر و شکیبایی برای رضای پروردگار می‌تواند در برابر مشکلات و سختی‌های دنیوی و هم‌چنین در مقابل دشمنان بیرونی و یا در برابر مکر و حیله نفس و هواهای نفسانی باشد.

← اقامه نماز



«وَ أَقامُوا الصَّلاةَ»؛ و نمازهای واجب را بر پا داشتند.

← انقاف کردن



«وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً»؛ و از آن‌چه به آنها روزی داده‌ایم، در پنهان و آشکار، انفاق می‌کنند.

← از بین بردن سیئات با انجام حسنات



«وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ »؛ و با حسنات، سیئات را از میان می‌برند؛ یعنی با انجام کارهای نیک، کارهای بد و گناه را دفع می‌کنند و یا به نیکویی بدی را دفع می‌کنند.
[۳۱] شریف لاهیجی، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، تحقیق: حسینی ارموی (محدث)، میر جلال الدین، ج ۲، ص ۵۹۵ ـ ۵۹۸، دفتر نشر داد، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.


اولوا الالباب از نگاه امام صادق

[ویرایش]

مهم‌ترین مصداق اولوا الالباب بنابر سخن امام صادق ـ علیه‌السلام ـ شیعیان هستند.

← روایتی از عقبة بن خالد



عقبة بن خالد قال: دخلت أنا و المعلّی (ن خنیس‌) علی أبی عبداللّه ـ علیه‌السلام ـ فی مجلسه و لیس هو فیه، ثم خرج‌ علینا من‌ جانب‌ البیت‌ من عند ساریة، فجلس، ثم قال: أنتم اولو الالباب فی کتاب اللّه، قال تعالی: «إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ» • فأبشروا، فأنتم علی إحدی الحسنیین من اللّه‌.

عقبة بن خالد می‌گوید: «من و معلّی (بن خنیس‌) خدمت امام صادق علیه‌السلام رسیدیم که حضرت در مجلس حضور نداشتند، سپس از جانب خانه به‌سوی ما آمدند، نشستند و فرمودند: شما مصداق اولوا الالباب در کتاب خدا می‌باشید، پس بشارت بدهید که شما بر یکی از دو نیکی از جانب پروردگار هستید».
[۳۲] ابن حیون، نعمان بن محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار علیهم السلام‌، محقق، مصحح: حسینی جلالی، محمدحسین‌، ج ۳، ص ۴۷۳، جامعه مدرسین‌، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.


← علت تفسیر اولوا الالباب به شیعه


راز سخن امام صادق ـ علیه‌السلام ـ که اولوا الالباب را به شیعه تفسیر نموده‌اند این است که: «عقل مادام که به صاحب عقل متصل نباشد از وهم و خیال خالص نمی‌شود، و اتصال اگر با بیعت عام نبوی باشد موجب خالص شدن عقل نمی‌گردد؛ زیرا که پیامبر اسلام ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ با بیعتش احکام عقل را با کمک وهم و خیال تأسیس می‌کند.

پس شأن رسول، خالص گردانیدن عقل نیست؛ بلکه مخلوط کردن آن با قشر و پوسته‌ خیال است، به خلاف اتصال به بیعت خاص ولایتی، چه شأن صاحب بیعت خاص از جهت اصل ایمان خالص گردانیدن عقل از شوب خیال است، و به این اعتبار بر کسی که متصل به اوست، صدق می‌کند که او صاحب عقل و خرد است، اگر چه هنوز برای او عقل و خرد حاصل نشده باشد. هم‌چنین صاحب ولایت به اعتبار ولایتش عقل و مغز است، و صاحب رسالت به اعتبار رسالتش مانند پوست است، و متصل به ولایت مظهر صاحب ولایت است و در نتیجه او به همین اعتبار نیز صاحب عقل و خرد است. علاوه بر مطلب بالا تحقیق مطلب این است که انسان بدون تلقیح ولایت مانند گردویی است که از مغز خالی باشد، و مغز آن بسته نمی‌شود مگر به سبب ولایت؛ زیرا در بیعت با ولیّ، کیفیت و حالتی از ولیّ امر در قلب بیعت‌کننده داخل می‌شود که همان موجب تحقق پدری و فرزندی بین آن‌ دو می‌شود، و آن حالت، همان ایمان است که در قلب داخل می‌شود».
[۳۳] . گنابادی سلطان محمد، تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج ۲، ص ۳۸۲، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۸ ق.



پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصطفوی، حسن، تفسیر روشن، ج ۱۲، ص ۱۶۷، مرکز نشر کتاب، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
۲. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تحقیق، حسینی‌، سید احمد، ج ۲، ص ۱۶۵، کتاب‌فروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
۳. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق:داودی، صفوان عدنان، ص ۷۳۳، دارالقلم‌، الدار الشامیة، دمشق، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.    
۴. رعد (۱۳)، آیه ۱۹.    
۵. بقره (۲)، آیه ۱۷۹.    
۶. بقره (۲)، آیه ۱۹۷.    
۷. بقره (۲)، آیه ۲۶۹.    
۸. آل‌عمران (۳)، آیه ۷.    
۹. آل‌عمران (۳)، آیه ۱۹۷.    
۱۰. مائده (۵)، آیه ۱۰۰.    
۱۱. یوسف (۱۲)، آیه ۱۱۱.    
۱۲. ابراهیم (۱۴)، آیه ۵۲.    
۱۳. صاد (۳۸)، آیه ۲۹.    
۱۴. صاد (۳۸)، آیه ۴۳.    
۱۵. زمر (۳۹)، آیه ۹.    
۱۶. زمر (۳۹)، آیه ۱۸.    
۱۷. زمر (۳۹)، آیه ۲۱.    
۱۸. غافر (۴۰)، آیه ۵۴.    
۱۹. طلاق (۶۵)، آیه ۱۰.    
۲۰. رعد (۱۳)، آیه ۱۹.    
۲۱. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ۶، ص ۱۷۶ ـ ۱۷۷، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
۲۲. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۱، ص ۳۴۲، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.    
۲۳. رعد (۱۳)، آیه ۲۰.    
۲۴. رعد (۱۳)، آیه ۲۱.    
۲۵. رعد (۱۳)، آیه ۲۱.    
۲۶. رعد (۱۳)، آیه ۲۱.    
۲۷. رعد (۱۳)، آیه ۲۲.    
۲۸. رعد (۱۳)، آیه ۲۲.    
۲۹. رعد (۱۳)، آیه ۲۲.    
۳۰. رعد (۱۳)، آیه ۲۲.    
۳۱. شریف لاهیجی، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، تحقیق: حسینی ارموی (محدث)، میر جلال الدین، ج ۲، ص ۵۹۵ ـ ۵۹۸، دفتر نشر داد، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
۳۲. ابن حیون، نعمان بن محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار علیهم السلام‌، محقق، مصحح: حسینی جلالی، محمدحسین‌، ج ۳، ص ۴۷۳، جامعه مدرسین‌، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.
۳۳. . گنابادی سلطان محمد، تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج ۲، ص ۳۸۲، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۸ ق.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار