پدران امتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:

پدران امت، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، امام علی (عليه‌السلام).

پرسش:

در روایتی از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آمده: من و علی پدران این امت هستیم، حدیث را مقداری توضیح دهید، آیا سند حدیث معتبر است؟

پاسخ:

امت در حدیث مذکور، معنی «پدر» و تفاوت آن را با پدر جسمانی کاملاً روشن می‌کند. قرآن کریم پدریِ جسمانی پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) را نفی می‌کند.


متن حدیث

[ویرایش]

پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند: «اَنَا وَ عَلِی اَبَوَا هَذِهِ الْاُمَّه؛ من و علی پدران این امت هستیم».

سند حدیث

[ویرایش]

این حدیث مشهور در مصادر شیعه و سنی آمده است. در بحار الانوار دو باب برای همین عنوان باز شده است.
[۴] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۲۷۵، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.
و به جز روایات وارده از اهل سنت،
[۷] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۲۳، ص۲۵۷، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.
بیش از بیست حدیث از انواع روایت (مرسل و مسند) در آن گرد آمده است و بنا بر این سند آن از تواتر معنایی برخوردار است (مراد از تواتر آن است که تعداد راویان در هر طبقه به‌ اندازه‌ای برسد که از تبانی آن‌ها بر کذب ایمن باشد و مراد از تواتر معنایی آن است که الفاظ متن روایات با هم اختلاف‌هایی دارند؛ لیکن همه آن‌ها در دلالت بر معنای مورد نظر (همچون پدر امت بودن پیامبر و علی) مشترک هستند).
[۸] شیخ بهایی، وجیزه در خلاصه علم درایه، جزوه تایپی.


شرح حدیث

[ویرایش]

درباره معنی لغوی «اب» دو دیدگاه بیان می‌کنیم:

← دیدگاه طریحی


در کتب لغت مجمع البحرین اب را «پدر» معنی کرده و گفته است: عرب، گاهی به عمو هم پدر می‌گوید.
[۹] طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، ماده اب.


← دیدگاه راغب


راغب اصفهانی با توجه به استعمال در موارد اضافه به اسم‌ها و وصف‌ها، مثل ابوالحرب، ابوالاضیاف، می‌گوید: «الاب الوالد، و یسمّی کل من کان سببا فی ایجاد شیء او اصلاحه او ظهوره ابا...؛ اب، پدر است و هر کس که سبب ایجاد یا اصلاح یا بروز چیزی باشد، پدر آن چیز خوانده می‌شود...».
سپس به همین حدیث اشاره می‌کند:

←← روایتی از پیامبر


«و روی انه (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) قال لعلیّ (عليه‌السلام) انا و انت ابوا هذه الامّة»؛ روایت شده که پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) به علی (عليه‌السلام) فرمود: «من و تو پدران این امتیم» و بعد می‌گوید: ابوالحرب به برافروزنده جنگ، و ابوالاضیاف به رسیدگی‌کننده به امور میهمانان گفته می‌شود.

←← مراد از امت


توضیح لغوی، نکات خوبی را بیان کرد؛ به ویژه این‌که بسیاری از اوقات مضافٌ‌الیه معنی مضاف را مقید به خود می‌کند. امت در حدیث فوق، معنی «پدر» و تفاوت آن را با پدر جسمانی کاملاً روشن می‌کند. قرآن کریم پدری جسمانی پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) را نفی می‌کند.
امت، نقطه شروعی در تکوّن خود دارد و باید کسی سنگ بنای امت را بنهد. درباره پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) و نقش اولیه ایشان در این تکوّن مطلب بسیار روشن است.

←← روایتی از امام علی


امیر مؤمنان (علیه‌السلام) درباره همین جلوداری می‌فرماید: کسی از من پیش‌تر و متقدم نیست، مگر احمد.

←← سخن پیامبر و نقش امام علی


مهم بیان پیامبر در نقش امیرالمؤمنین (عليه‌السلام) است. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) در این تعبیر محبت‌آمیز و سرشار از عطوفت ناگفته، اشاره می‌کنند که اگر علی (عليه‌السلام) در لیلة المبیت نبود، اگر علی (عليه‌السلام) در جنگ احد و خیبر و احزاب نبود، این امت واحده شکل نمی‌گرفت.

←← روایتی از رسول خدا


پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) می‌فرماید: حق علی بر مسلمانان مانند حق پدر بر فرزندانش است.

نقش پدری بر امت

[ویرایش]

این نکته اجتماعی و سیاسی در نقش پدری بر امت ظاهر می‌شود که در آخرت هم به شفاعت و... منتهی می‌شود. نکته‌های عاطفی و فردی دیگری هم در پدری پیامبر و امیرمؤمنان (عليه‌السلام) هست که به برخی اشاره می‌گردد.

← کاربردهای پدر بودن


پدری از چند جهت مورد کاربرد است که به برخی اشاره می‌شود:

←← شناسایی


‌می‌گویند فلانی پدر فلانی است، تا افراد و قبایل و نژادها و... شناسایی شوند. پیامبر و امیرمؤمنان (علیهما‌السلام) هم اسباب شناسایی‌ مایند و ما در دنیا و آخرت به وسیله ایشان شناخته می‌شویم.

←← حقوقی


بیانگر حقوقی است که پدر و مادر و فرزندان بر یک‌دیگر دارند و نیز مسئولیت‌های متقابل، که پیداست که آن دو بزرگوار حق اطاعت دارند و وظیفه هدایت ما هم از طرف خدای متعال به عهده ایشان است و ما هم در صورت انجام وظیفه پیروی استحقاق شفاعت و حمایت از سوی ایشان را پیدا می‌کنیم.

←← عاطفی


که بسیار پرواضح است، حتی بیش از پدر و مادر به ما عطوفت دارند و اَولی بالمؤمنین هستند.

← احساس وظیفه در برابر پیامبر


از آن‌جا که ما بالفطرة، معنی پدر و مادری را می‌فهمیم و وظایفمان را به گردن می‌گیریم، این تعبیر کمک می‌کند که نحوه ارتباط شخصیت خودمان را با پیامبر و امامان بفهمیم و از نزدیک‌ترین راه (راه فطرت) در برابر ایشان احساس وظیفه کنیم.

← اطاعت از پیامبر


اساساً احترام و احسان به پدر و مادر جسمانی، خود بهترین تمرین برای اطاعت از پیامبر و امام (علیهم‌السلام) است و حتی کوتاهی در امر پدر و مادر، باعث غضب و ناراحتی ایشان می‌گردد و برای تقویت روحیه احسان به پدر و مادر تأمل در سیره و گفتار معصومان (علیهم‌السلام) لازم است.

← منابع


۱. بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، ج۳۶، ص۵.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۱۱، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.    
۲. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۱۱، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.    
۳. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۵، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.    
۴. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۲۷۵، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.
۵. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۱۱، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.    
۶. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۵، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.    
۷. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۲۳، ص۲۵۷، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.
۸. شیخ بهایی، وجیزه در خلاصه علم درایه، جزوه تایپی.
۹. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، ماده اب.
۱۰. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ج۱، ص۷، ماده اب.    
۱۱. احزاب/سوره۳۳، آیه۴۰.    
۱۲. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۱۹۸، تهران، اسلامیه.    
۱۳. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۳۶، ص۵، ‌تهران، اسلامیه، چاپ بیست و سوم، ۱۳۸۵ق.    


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «پدران امت»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۰۲/۲۱.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار