رابطه ایمان با هجرت و جهادذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:ایمان، هجرت، جهاد، مؤمنین.

پرسش: نکات و ظرایفی که در ترتیب سه کلمه «ایمان، هجرت، جهاد» در آیات مختلف وجود دارد، چیست؟

پاسخ: ایمان پایه و مبنای تمام عمل‌کردهای دینی است؛ چنان‌که جهاد و هجرت نیز بر آن مترتب است؛ به طوری که وجود هجرت و جهاد بدون داشتن ایمان بی‌معناست. نه‌تنها در این دو مورد، بلکه شامل همه موارد معنوی می‌شود. آیا روزه و خمس و زکات بدون اعتقاد و ایمان امکان‌پذیر است؟ هجرت نیز در مرتبه دوم، بیانگر نکته‌ای است؛ هجرت چه در بعد جغرافیایی و چه در بعد معنوی، مقدمه جهاد است؛ شخص پس از طی این مرحله، موفق به مبارزه می‌شود. اگر جهاد اصغر است، طی مسافت تا صحنه نبرد و اگر جهاد اکبر است، دورخیز از ناپاکی‌ها و مبارزه جانانه با هوا و هوس.


نکته مقدماتی

[ویرایش]

این سه واژه (ایمان، هجرت، جهاد) به ترتیب در سوره‌های مبارکه بقره آیه ۲۱۸، انفال آیه‌های ۷۲ و ۷۴، توبه آیه ۲۰، ذکر شده است. هر چند نکاتی در رابطه با این کلمات در ذیل این آیات آمده است، ولی برای تمرکز بر موضوع، منحصراً به یک آیه بسنده و پس از مقدمه‌ای کوتاه، به نکات و ظرایف آن‌ها اشاره می‌گردد.

جهاد از دیدگاه امام علی

[ویرایش]

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) درباره جهاد می‌فرماید: «بهترین چیزی که انسان‌ها می‌توانند با آن به خدای سبحان نزدیک شوند، ایمان به خدا و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) جهاد در راه خداست. جهاد، قله بلند اسلام و یکتا دانستن خدا بر اساس فطرت انسانی است».
[۵] دشتی، محمد، نهج البلاغه، ص۱۸۹، قم، انتشارات پارسایان، چاپ دوم، ۱۳۷۹.


دیدگاه امام علی درباره هجرت

[ویرایش]

و هم‌چنین درباره هجرت می‌فرماید: «هجرت بر جایگاه ارزشی خود قرار دارد. خدا را به ایمان اهل زمین نیازی نیست، چه ایمان خود را پنهان دارند یا آشکار کنند. نام مهاجر را بر کسی نمی‌توان گذاشت، جز آن کس که حجت خدا بر روی زمین را بشناسد، هر کس حجت خدا را شناخت و به امامت او اقرار کرد، مهاجر است».
[۶] دشتی، محمد، نهج البلاغه، خطبه ۱۱۰، ص۲۱۱، قم، انتشارات پارسایان، چاپ دوم، ۱۳۷۹.


رابطه ایمان با جهاد

[ویرایش]

هم‌چنان‌که ایمان، شناخت قلبی، اقرار به زبان و عمل با جوارح است، جهاد نیز گاهی در شکل کم‌اهمیت و کوچک آن تبلور می‌یابد و آن جهاد اصغر و جهاد با دشمنان دین است: «یَا اَیُّهَا النَّبِیُّ جَاهِدِ الْکُفَّارَ وَالْمُنَافِقِینَ...».
و گاه جهاد اکبر است: «وَ مَنْ جَاهَدَ فَاِنَّمَا یُجَاهِدُ لِنَفْسِهِ اِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ».
و حقیقتاً همین جهاد است که در وصف آن فرموده‌اند: «جهاد الهوی ثمن الجنّة؛ مبارزه با نفس بهای بهشت است».

انواع هجرت

[ویرایش]

هجرت نیز گاهی در محدوده جغرافیایی است؛ چنان‌که آیه شریفه اشاره می‌کند: «وَ اصْبِرْ عَلَی مَا یَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِیلا؛ و در برابر آن‌چه (دشمنان) می‌گویند شکیبا باش و به گونه‌ای شایسته از آنان دوری کن».
و گاه در راستای دوری از ناپاکی‌ها است: «وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ؛ و از پلید‌ی‌ها دوری گزین».

← برترین هجرت


برترین هجرت آن است که شخص از بدی‌ها و زشتی‌ها دوری گزیند».
هر چهار آیه مورد سؤال (سوره بقره آیه ۲۱۸، سوره انفال آیه‌های ۷۲ و ۷۴، سوره توبه آیه ۲۰،) در رابطه با افرادی است که در مکه به رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) ایمان آورده و پس از چندی به مدینه مهاجرت نموده و در جنگ‌های متعدد با مال و جان از حریم دین الهی دفاع کرده‌اند:

«اِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ اُولَئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ؛ کسانی که ایمان آورده و کسانی که هجرت کرده و در راه خدا جهاد کرده‌اند، آنان امید به رحمت پروردگار دارند و خداوند آمرزنده و مهربان است».

ارتباط ایمان با جهاد و هجرت

[ویرایش]

اکنون به نکات و ظرایفی درباره ایمان، جهاد و هجرت اشاره می‌کنیم.

← مقدم بودن ایمان بر عمل


ایمان اساس همه چیز و مقام و مرتبه آن مقدم بر عمل است، شاید به همین دلیل در آیات متعدد با کلمه «الذین» بین ایمان و هجرت و جهاد فاصله ‌انداخته است.
[۱۷] قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج۱، ص۴۳۶، قم، انتشارات در راه حق، اول، ۱۳۷۴ش.


← تفاوت ایمان با هجرت و جهاد


سه عنوان ذکر شده، از حیث اجتماع و انفراد با هم تفاوت دارند. ایمان اگرچه هجرت و جهاد با او نباشد، باعث سعادت و نجات می‌شود، ولی هجرت و جهاد بدون ایمان باعث سعادت و رستگاری نمی‌ شوند. هجرت و جهاد مشروط به یکدیگر نیستند؛ ولی ایمان شرط صحت همه عبادات است.
[۱۸] طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۴۲، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.


← گشایش راه هجرت و جهاد


تکرار و فصل «الذین» و عطف «جاهدوا» در آیات متعدد اشاره به این است، که با استواری ایمان و روشن شدن هدف‌های آن، راه هجرت و جهاد گشوده می‌شود.
[۱۹] طالقانی، سیدمحمود، پرتویی از قرآن، ج۲، ص۱۲۲، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۵۸ش.


← معنای مجاهد


آیه پس از تأکید بر ایمان و هجرت، به طور مطلق فرموده است: «والذین ... جاهدوا» بنابراین شرط جهاد این نیست که باید در جنگ کشته شوند؛ بلکه همین که در جبهه جنگ و مبارزه شرکت کنند، اطلاق مجاهد بر آنان می‌شود. خواه کشته شوند یا بکشند، یا به مجاهدین کمک کنند، یا بدون کشتار، دشمن را از حریم اسلام دور سازند.
[۲۰] طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۴۳، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.


← جهاد فی سبیل الله


در تمام آیات مورد نظر پس از ذکر این سه کلمه جهاد را با قید فی سبیل الله ... آورده است، تا کسانی که در راه شیطان و طاغوت جنگ و مبارزه می‌کنند، خارج کند.
[۲۱] طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۴۳، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.


← عمومیت جهاد


جهاد ـ اعم از جهاد و جهاد با خون و جان ـ است.
[۲۲] هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، ج۶، ص۵۸۱، قم، دفتر تبلیغات، اول، ۱۳۷۵ش.


← بهره‌مندی مؤمنان از کمال


هر چند آیات مورد نظر در بیان احوال مؤمنان مهاجر و مجاهد، در صدر اسلام است، اما عمومیت آیه شامل تمام کسانی که در هر دوره و زمانی متصف به این صفات باشند می‌شوند، از پی‌آمد آن، کمال دین و امیدواری به رحمت الهی است، بهره‌مند خواهند شد.
[۲۳] حسین بن احمد، تفسیر اثنی عشری، ج۱، ص۳۸۸، تهران، انتشارات میقات، اول، ۱۳۶۳ش.


← درجات گوناگون مؤمنان


اگر شخصی فقط به خدا و رسول ایمان آورده است، ولی با این‌که قادر به هجرت و جهاد در راه خدا می‌باشد، از اقدام به آن‌ها خودداری کرده است، شکی نیست که درجه وی نزد خدا به درجه مؤمنین دارای خصلت‌های مذکور در آیات، نخواهد رسید.

←← بیان یک نمونه


کامل‌ترین مصداق آیات مورد اشاره حضرت علی (علیه‌السلام) است که: مؤمن مبارز و مهاجر بوده است و شرکت در جهادهای مهم احزاب، احد، خیبر و... و هجرت با رسول خدا، از ویژگی‌های این امام همام بوده است.
[۲۴] طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۶، ص۱۹۵، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.


نتیجه‌ بحث

[ویرایش]

از نکات آیات و ترتیب موجود در کلمات که در مرتبه اول ایمان و بعد هجرت و جهاد را متذکر شده، به دست می‌آید که ایمان پایه و مبنای تمام عمل‌کردهای دینی است؛ چنان‌که جهاد و هجرت نیز بر آن مترتب است؛ به طوری که وجود هجرت و جهاد بدون داشتن ایمان بی‌معناست. نه تنها در این دو مورد، بلکه شامل همه موارد معنوی می‌شود. آیا روزه و خمس و زکات بدون اعتقاد و ایمان امکان‌پذیر است؟ هجرت نیز در مرتبه دوم، بیانگر نکته‌ای است؛ هجرت چه در بعد جغرافیایی و چه در بعد معنوی، مقدمة جهاد است؛ شخص پس از طی این مرحله، موفق به مبارزه می‌شود. اگر جهاد اصغر است، طی مسافت تا صحنه نبرد و اگر جهاد اکبر است، دورخیز از ناپاکی‌ها و مبارزه جانانه با هوا و هوس.

منابع

[ویرایش]

۱. تفسیر نور، ذیل آیات انفال/۷۲ و ۷۴، توبه/۲۰.
۲. تفسیر اطیب البیان، ذیل آیات مورد اشاره.
۳. تفسیر نمونه، آیت‌الله مکارم شیرازی و دیگران، تهران، دارالکتب اسلامیه، ذیل آیات مورد اشاره.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۲۱۸.    
۲. انفال/سوره۸، آیه۷۲.    
۳. انفال/سوره۸، آیه۷۴.    
۴. توبه/سوره۹، آیه۲۰.    
۵. دشتی، محمد، نهج البلاغه، ص۱۸۹، قم، انتشارات پارسایان، چاپ دوم، ۱۳۷۹.
۶. دشتی، محمد، نهج البلاغه، خطبه ۱۱۰، ص۲۱۱، قم، انتشارات پارسایان، چاپ دوم، ۱۳۷۹.
۷. تحریم/سوره۶۶، آیه۹.    
۸. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶.    
۹. محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۲، ص۱۳۹، انتشارات مکتب اعلام اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۶۷.    
۱۰. مزمل/سوره۷۳، آیه۱۰.    
۱۱. مدثر/سوره۷۴، آیه۵.    
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۲۱۸.    
۱۳. انفال/سوره۸، آیه۷۲.    
۱۴. انفال/سوره۸، آیه۷۴.    
۱۵. توبه/سوره۹، آیه۲۰.    
۱۶. بقره/سوره۲، آیه۲۱۸.    
۱۷. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج۱، ص۴۳۶، قم، انتشارات در راه حق، اول، ۱۳۷۴ش.
۱۸. طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۴۲، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.
۱۹. طالقانی، سیدمحمود، پرتویی از قرآن، ج۲، ص۱۲۲، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۵۸ش.
۲۰. طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۴۳، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.
۲۱. طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۲، ص۴۳، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.
۲۲. هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، ج۶، ص۵۸۱، قم، دفتر تبلیغات، اول، ۱۳۷۵ش.
۲۳. حسین بن احمد، تفسیر اثنی عشری، ج۱، ص۳۸۸، تهران، انتشارات میقات، اول، ۱۳۶۳ش.
۲۴. طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، ج۶، ص۱۹۵، تهران، انتشارات اسلامی، سوم، ۱۳۷۴ش.


منبع

[ویرایش]

سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «رابطه ایمان با هجرت و جهاد»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۰/۲۵.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار