دیه زنان سرپرست خانوارذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: دیه زن، دیه مرد.

پرسش: آیا قانون دیه در مورد زنانی که سرپرست خانواده هستند، عادلانه است؟

پاسخ:



دیه زن در قتل[ویرایش]

براساس آنچه که از آثار مکتوب فقیهان گذشته و معاصر به دست می‌آید، دیه زن در قتل، نصف دیه مرد است و اتفاق‌نظر در این مسئله به ‌اندازه‌ای است که از مسائل اتفاقی بین شیعه و سنی و از مسلّمات اسلامی شمرده می‌شود. (به این منبع رجوع شود: [۱]) [۲] [۳] [۴] [۵]

← دیدگاه فقهای اسلام
یکی از فقیهان بزرگوار عصر حاضر در این مورد می‌گوید: «حکم دیه زن از دیدگاه فقهای اسلام ـ اعم از شیعه و سنی ـ قطعی و معین است و تمام فقیهان اسلام اتفاق‌نظر دارند که دیه زن، نصف دیه مرد است و هیچ‌کس در این مسئله ادعای خلاف نکرده است». [۶]

← دیه در قرآن
اما از نظر آیات قرآنی باید گفت که در مورد میزان دیه در قرآن آیه‌ای وارد نشده است و فقط در آیه شریفه ۹۲ سوره نساء تنها به اصل پرداخت دیه در مورد قتل خطایی اشاره شده است نه میزان آن. پس لازم است که حکم مربوط به میزان دیه زن و مرد از روایات رسیده از اهل بیت (علیهم‌السلام) استنباط و بیان شود.

← روایات
روایات وارده در این زمینه در کتاب شریف وسائل الشیعه تحت عنوان باب «دیه زن نصف دیه مرد است» بیان شده است. از آن جمله روایت زیر است:
«عن یونس، عن عبدالله بن مسکان، عن ابی‌عبدالله (علیه‌السّلام) فی حدیث قال: دیة المراة نصف دیة الرجل؛ [۷] امام صادق (علیه‌السّلام) فرمودند که دیه زن نصف دیه مرد است».

ماهیت دیه[ویرایش]

در مورد ماهیت دیه در کتب فقهی و حقوقی بحث‌های مفصلی بیان شده است و دیدگاه‌های مطرح‌شده، عبارت‌اند از:
۱. ماهیت دیه مجازات است؛ ۲. دیه نوعی جبران خسارت است؛ ۳. دیه از ماهیتی دوگانه برخوردار است.
در این باره لازم است پرسشگر محترم به کتاب‌های نوشته شده در این زمینه مراجعه کنند.

← دوگانه بودن ماهیت دیه
آنچه به نظر ما صحیح است، آن است که دیه از ماهیتی دوگانه برخوردار است؛ یعنی در عین آن‌که نوعی مجازات برای قاتل محسوب می‌شود، یک نوع جبران خسارت نیز است؛ یعنی با جعل دیه بخشی از خسارات ناشی از فقدان شخص مقتول نیز جبران می‌شود.

ادله نصف بودن دیه زن[ویرایش]

فقهای بزرگ در پاسخ به این سؤال که چرا دیه زن کمتر از دیه مرد است و با توجه به این‌که اسلام، دین عدل الهی است و پیامبر اسلام نیز خون‌های مسلمین را برابر دانسته است، چرا چنین حکمی وجود دارد؟ پاسخ داده‌اند:

← خون‌بها نبودن دیه
اولاً که دیه به‌هیچ‌وجه بهای خون انسان نیست؛ زیرا قرآن کریم برای خون انسان حرمت فوق‌العاده‌ای قائل است؛ به گونه‌ای که خون انسان مظلوم معادل خون تمام افراد جامعه بشری است. [۸] بنابراین تفسیر نمودن دیه به خون‌بها به‌هیچ‌وجه تفسیر صحیحی نخواهد بود.

برجسته بودن نقش اقتصادی مردان[ویرایش]

ثانیاً: دیه از رویکرد دیگر، نوعی جبران خسارت است؛ و از آنجا که مرد مسئولیت اقتصادی دارد و زن مصرف‌کننده است نه مولّد، ضرر اقتصادی ناشی از فقدان یک زن در جامعه یا خانواده کمتر از ضرر اقتصادی ناشی از فقدان یک مرد است، بر همین اساس، دیه زن نصف دیه مرد است. [۹] [۱۰]

البته این را هم اضافه می‌کنیم که حتی در جوامع امروزی نیز به رغم شتاب فزاینده حضور زنان در جوامع و عرصه‌های اقتصادی، هنوز نقش اقتصادی مرد برجسته‌تر از نقش اقتصادی زن در جامعه است و تعیین دیه بیش‌تر برای مرد، به خاطر جبران خسارت وارده بیش‌تری که فقدان یک مرد در خانواده دارد، امری غیر معقول نیست.

نقش مسائل اقتصادی در تعیین دیه[ویرایش]

و باید گفت که مسائل اقتصادی هم در تعیین دیه بی‌تأثیر نیست؛ افزون بر این با گسترش صنعت بیمه و پرداخت دیه از سوی آن و نهادهای مشابه، بدون اینکه نیاز به حکم حکومتی یا حکم ثانوی باشد، با تغییرات آیین‌نامه این قبیل شرکت‌ها پرداخت دیه مرد و زن یکسان انجام پذیرد؛ چنان‌که اخیراً چنین قانونی در مجلس تصویب شد که براساس آن شرکت‌های بیمه‌گر دیه زن و مرد را یکسان می‌پردازند؛ زیرا بیمه‌گزار میزان یکسانی حق بیمه می‌پردازد، حال چه مقتول در قتلِ خطایی احتمالی زن باشد یا مرد و این شرکت بیمه‌گر بودکه مبلغ کمتری را در مواردی که مقتول زن بود، می‌پرداخت و از این طریق نفع بیش‌تری عاید آن می‌شد.

معرفی منابع[ویرایش]

۱. بازپژوهی حقوق زن، ناصر قربان نیا و همکاران، انتشارات روز نو.
۲. شهید مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام.
۳. آیت‌الله عبدالله جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال.
۴. سیدمحمد موسوی بجنوردی، تعامل و تعارض بین فقه و حقوق بشر، مجله فرزانه، دوره سوم.
۵. عباس ظهیری، حقوق زن از دیدگاه فقه جواهری، روزنامه اطلاعات، ۲۷/۱۰/۷۶.

پانویس[ویرایش]
 
۱. شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، کتاب الدیات، مسئله ۶۳.    
۲. شیخ مفید، محمد بن نعمان، المقنعة فی الاصول و الفروع، به نقل از علی‌اصغر مروارید، سلسلة ینابیع الفقهیه، ج۲۴، ص۳۸.    
۳. نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، ج۴۳، ص۳۲.    
۴. نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، ج۴۲۳، ص۳۲.
۵. الجزیری، عبدالرحمن، الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۵، ص۳۷۰ و ۳۷۱.
۶. مکارم شیرازی، ناصر، بحوث فقیهة‌ هامة، ص۱۴۰.    
۷. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج۱۹، ص۱۵۱، باب ۵، ابواب دیات النفس.    
۸. مائده/سوره۵، آیه۳۳.    
۹. مکارم شیرازی، ناصر، بحوث فقیهة‌ هامة، ص۱۴۷ به بعد.    
۱۰. جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، ص۴۰۰ به بعد.


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «دیه زنان سرپرست خانوار»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۰۲/۲۴.    



رده‌های این صفحه : فقه | فلسفه احکام | دیات | دیه زن | زنان | حقوق زن




جعبه‌ابزار