خلقتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پرسش: آیا در قرآن کریم به وضعیت قبل از خلقت کل موجودات و عوالم هستی، یعنی آن گاه که تنها خدا بوده و دیگر هیچ، اشاره شده است؟ همچنین به نحوة آغازین خلقت و چگونگی پیدایش مخلوقات مادی و معنوی از عدم تا عرصة حیات و ظهور، سخنی به میان آمده است؟


منشاء آفرینش[ویرایش]

پاسخ:
گرچه قرآن کریم به صراحت بحث خلقت و جهان هستی و کیفیت و جزئیات آن را مطرح نکرده؛ ولی خداوند تبارک و تعالی دربارة منشأ آفرینش و مخلوقات عالم هستی می‌فرماید: «او کسی است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز (شش دوران) آفرید و عرش (قدرت) او بر آب قرار داشت (به خاطر این آفرید) تا شما را آزمایش کند تا کدام یک عملتان بهتر است و اگر بگویی شما بعد از مرگ برانگیخته می‌شوید، مسلماً کافران می‌گویند این سحر آشکاری است.» [۱]

معنای عرش[ویرایش]

«عرش» به معنای سقف یا شیء سقف‌دار است و به تخت‌های بلند مانند تخت‌های سلاطین نیز گفته می‌شود؛ ولی این کلمه در قرآن شریف به معنای قدرت به کار رفته است؛ چنانکه واژة تخت نیز در فارسی به معنای قدرت به کار می‌رود. کلمة «عرش» گاهی نیز به معنای مجموعه جهان هستی است؛ زیرا تخت و قدرت خداوند، تمام جهان را فرا می‌گیرد.

معنای استوی[ویرایش]

راغب اصفهانی می‌گوید: کلمة «استوی» وقتی با «الی» متعددی شود به معنای استیلاء و تسلط است. [۲]

معنای ماء[ویرایش]

کلمة «ماء» به معنای آب است و گاهی نیز به هر شیء مایع، «ماء» گفته می‌شود.

چگونگی خلقت هستی[ویرایش]

بنابراین، از معانی واژة «عرش» و «ماء»، چنین به دست می‌آید که در آغاز آفرینش، جهان هستی به صورت مواد مذابی بوده (یا گازهای فوق‌العاده فشرده که شکل مواد مذاب و مایع را داشت) سپس در این توده آب گونه، حرکات شدید و انفجارهای عظیمی رخ داد و قسمت‌هایی از سطح آن پی در پی بخارج پرتاب شد، این اتصال و به هم پیوستگی، به انفصال و جدایی گرایید و سیارات و ستارگان یکی بعد از دیگری شکل یافتند. در برخی آیات، قرآن کریم اشاره دارد که آسمان و زمین و به طور کلی تمام هستی و خلقت بدون نیاز به وجود مادة قبلی، توسط خداوند متعال و به وسیلة قدرت نامتناهی و بی‌پایان او خلق شده‌اند، چنان که خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید: «بدیع السموات والارض و اذا قضی امراً فانما یقول له کن فیکون؛ [۳]هستی بخش آسمان‌ها و زمین او است، و هنگامی که فرمان وجود چیزی را صادر می‌کند، می‌گوید: موجود باش و آن فوراً موجود می‌شود. [۴]
خداوند تبارک و تعالی همچنین می‌فرماید: «اولم یرالذین کفروا آن السماوات والارض کانتا رتقاً ففتقناهما و جعلنا من الماء کل شیء حی...» [۵]آیا کافران ندیدند که آسمان‌ها و زمین به هم پیوسته بودند و ما آنها را از یکدیگر بازکردیم؟ و هر چیز زنده‌ای را از آب قرار دادیم...»
از آیة مذکور به دست می آید که به هم پیوستگی آسمان و زمین، اشاره به ‌آغاز خلقت است که بر اساس نظرهای دانشمندان، مجموعه این جهان به صورت تودة واحد عظیمی از بخار سوزان بود که بر اثر انفجارهای درونی و حرکت، به تدریج تجزیه شد و کواکب و ستارگان از جمله منظومة شمسی و کرة زمین به وجود آمد و باز هم جهان در حال گسترش است. شخصی از آیة مذکور از محضر امام صادق ـ علیه السّلام ـ سؤال کرد که منظور از «رتقهما» و «فتقهما» چیست؟ امام ـ علیه السّلام ـ در پاسخ فرمود: «...عرش خداوند تبارک و تعالی بر آب بود و آب بر هوا قرار داشت و هوا نیز حدی ندارد و در آن هنگام، خلقتی به غیر از این دو (آب و هوا) نبود و آب نیز در آن موقع چشمة گوارای فرات بود، پس وقتی خداوند اراده کرد که زمین را خلق کند، بر باد دستور داد تا آب را به هم کوبید و به صورت موجی فشرده درآمد و در محل خانة کعبه جمع گردید؛ سپس آن را همانند کوهی فشرده قرار داد؛ سپس زمین از زیر آن به وجود آمد... وقتی خداوند اراده کرد که آسمان را خلق کند بادها را امر کرد که دریاها را به هم فشردند تا از آن موجی همراه با فشردگی به وجود آمد و از وسط آن بخار سوزانی پدید آمد؛ سپس از این بخار سوزان آسمان را خلق کرد و در آن کواکب و ستارگان و منظومة شمسی و ماه و... قرار داد... و به تدریج از آسمان باران بارید و گیاهان و موجودات را خلق نمود...» [۶]
آن چه در پایان قابل بیان است، این است که: در روایات آمده: «الف الف عالم» وجود دارد. یعنی هزاران عالم وجود دارد و بسیاری از مسایل آسمانی و زمینی، هنوز به بشر پنهان مانده است و با گذشت زمان یکی پس از دیگری روشن و نمایان می گردد و این با گذشت زمان صورت می گیرد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر[ویرایش]

۱. مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش فلسفه، (قم، سازمان تبلیغات اسلامی، ج ۱۳۷۵ هـ ش، در ۲ مجلد فارسی).
۲. مصباح یزدی. محمد تقی، معارف قرآن (قم، مؤسسة در راه حق)، چ اول ۱۳۶۷، ج ۱ ـ ۳، ص ۱۷ ـ ۱۷۹.
۳. مطهری، مرتضی، توحید، قم، انتشارات صدرا، چ اول، ۱۳۶۰، ص ۱۵۸، ۲۰۰.
۴. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، (تهران، دارالکتب الاسلامیه)، چ پنجم، ۱۳۷۷، ج ۴، ص ۱۹۵.
۵. رضوی، مرتضی، تبیین جهان و انسان.

پانویس[ویرایش]
 
۱. هود/سوره۱۱، آیه۷.    
۲. راغب اصفهانی، المفردات لالفاظ القرآن الکریم، قاهره، دارالکاتب العربی، ۱۳۹۲ هـ ق، ص۳۴۱.
۳. بقره/سوره۲، آیه۱۱۷.    
۴. تفسیر نمونه، ج۱، ص۴۱۶.    
۵. انبیاء/سوره۲۱، آیه۳۰.    
۶. العروسی الحویزی، نورالثقلین، ج۴، ص۵۴۰.    


منبع[ویرایش]

اندیشه قم.    


رده‌های این صفحه : کلام | خدا شناسی | آفرینش




جعبه‌ابزار