بیان قصه‌ها در قرآنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قصه‌های قرآن.

پرسش: آیا بیان قصه‌ها در قرآن برای تنوع است؟

پاسخ: قرآن اصلاً کتاب تاریخ نیست و منظورش از نقل داستان‌ها، قصه‌سرایی مانند کتب تاریخ و بیان تاریخ و سرگذشت نیست؛ بلکه کلامی است الهی که در قالب وحی ریخته شده و منظور آن هدایت خلق به سوی رضوان خدا و راه‌های سلامت است و به همین جهت است که می‌بینیم هیچ قصه‌ای را با تمام جزئیات آن نقل نکرده و از هر داستان، آن نکات متفرقه که مایه‌ عبرت و تأمل و دقت است و یا آموزنده‌ حکمت و موعظه است و یا سودی دیگر از این قبیل دارد».


قصه‌های قرآن[ویرایش]

قصه‌های قرآن، که شرح زندگی پیشینیان و پیغمبران و اقوام مختلف است، اگرچه برای عده‌ای که دچار نوعی ملال خاطرند، سبب تسلی می‌گردد و نقل آن قصه‌ها باعث تفریح و تنوع شمرده شده است، ولیکن در حقیقت این قصه‌ها نه برای تفریح و نه برای سرگرمی و تنوع است؛ بلکه اگر با دقت و معرفت به این قصه‌ها بنگریم، مشاهده می‌کنیم که بیان این قصه‌ها برای عموم مردم، باعث عبرت و درس‌آموزی فراوانی است. قصه‌های قرآنی، دنیایی از مطالب تربیتی و درس‌های آموزنده‌ تلخ و شیرین را در بر دارد، که بیان پیام‌های تربیتی و عبرت‌آموز همه این داستان‌ها، مجالی بیش‌تر را می‌طلبد.

پیام‌های تربیتی قصه‌ها[ویرایش]

در این‌جا تنها به چند نمونه از پیام‌های تربیتی و درس‌های عبرت‌آموز این قصه‌ها اشاره کوتاهی داریم.

← قصه‌ آدم ابوالبشر
درس بی‌تجربگی و اثرات سوء نداشتن الگو اشاره دارد. [۱]

← قصه ‌هابیل و قابیل
عبرت از حسد ورزیدن، که انگیزه‌ اقدام قابیل برای قتل برادرش ‌هابیل شد. [۲]

← قصه یوسف
درس پاکی و طهارت و مبارزه با نفس اماره را می‌آموزاند. [۳]

← قصه ابراهیم
ابراهیم خلیل الله (علیه‌السلام) و استدلال او بر یکتاپرستی، [۴] و ایثار و گذشت او در راه خدا، [۵] و فدا نمودن فرزند برای رضای خدا و حضرت دوست بود. [۶]

← قصه ایوب
او که مظهر صبر و استقامت بود [۷] و پس از ابتلا به بلا و گرفتاری دعا نمود و استجابت دعایش توسط حق تعالی، [۸] درس صبر و استقامت و دعا را به ما می‌آموزاند.

← قصه موسی
قصه موسی کلیم الله (علیه‌السلام) درس قدرت الهی است؛ زیرا او در زمانی می‌زیست که همه کودکان را به دستور فرعون در شکم مادرانشان می‌کشتند و خداوند در خانه‌ فرعون او را در ناز و نعمت قرار داد تا بفهماند وعده‌ الهی حق است. [۹]

← قصه طغیان قوم بنی‌اسرائیل
با آن همه معجزات [۱۰] و نجات از دست فرعونیان، [۱۱] [۱۲] [۱۳] [۱۴] و نعمت‌های الهی، [۱۵] درس عبرت‌آموز سرانجام پیروی ننمودن از رهبر و عاقبت نافرجام آن را بیان می‌کند. [۱۶] [۱۷]

← قصه نوح
عمر نوح، [۱۸] فرزند ناخلف نوح [۱۹] و همه و همه قدرت لایزال و مطلق الهی را به ما می‌آموزاند.

← قصه قوم لوط [۲۰] سرانجام غمبار همجنس‌بازی [۲۱] در آن عصر و عاقبت آن را در عصر جدید به نمایش می‌گذارد.

← قصه اصحاب کهف [۲۲]
قصه خداجویی و خداخواهی عده‌ای از جوانان است و خواب سیصد و نه ساله‌شان و بیداری آنان پس از آن همه سال، دلیل محکمی بر زنده شدن انسان‌ها در روز قیامت است. [۲۳]

← قصه مریم مقدس
درس پاکی و عفاف و فضیلت [۲۴] [۲۵] زنی پاکدامن، [۲۶] و در عین حال قدرت الهی را بازگو می‌کند که خدای تبارک تعالی می‌تواند برخلاف نظام طبیعی عالم از دختری باکره، که هیچ مردی او را لمس [۲۷] ننموده، فرزندی همچون مسیح (علیه‌السلام) را به دنیا آورد، [۲۸]که در گهواره سخن می‌گوید. [۲۹]

← قصه پیامبر
زندگانی حضرت محمد مصطفی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم)، که در جای جای قرآن مجید می‌بینیم، درس عبرت‌آموز صبر و استقامت و یگانه‌پرستی و عشق به معبود و یک عمر تلاش با برکت و پاکی و درستی و در راه خدا بودن را به ما می‌آموزاند.

احسن القصص بودن داستان‌ها[ویرایش]

داستا‌ن‌های قرآنی آیینه‌ مصفایی برای جلوه‌گر نمودن عیب‌ها و کردارهای پسندیده و ناپسند است، آیینه‌ای که در آن درس ایمان و معنویت، ایثار و جان‌بازی و صبر و شکیبایی است و در یک کلام می‌توان ادعا نمود که همه‌ آن‌چه که برای انسان ارزش یا ضد ارزش است، در این قصه‌ها قابل مشاهد است و بهترین راهنمای اخلاقی به حساب می‌آید؛ لذا قرآن کریم، بیش از یک‌سوم از آیات خود را به شرح زندگانی پیشینیان و پیغمبران و اقوام مختلف اختصاص داده است و آن را «احسن القصص» بهترین قصه‌ها نامیده؛ چون ظاهری زیبا و شیرین و باطنی پر محتوا دارد؛ البته تنها صاحبان ‌اندیشه و خرد از این کلاس عالی بشریت درس عبرت می‌گیرند. [۳۰] [۳۱]

هدف قرآن از بیان داستان‌ها[ویرایش]

نکته‌ای که نباید فراموش شود، این است که: «قرآن اصلاً کتاب تاریخ نیست و منظورش از نقل داستان‌ها، قصه‌سرایی مانند کتب تاریخ و بیان تاریخ و سرگذشت نیست؛ بلکه کلامی است الهی که در قالب وحی ریخته شده و منظور آن هدایت خلق به سوی رضوان خدا و راه‌های سلامت است و به همین جهت است که می‌بینیم هیچ قصه‌ای را با تمام جزئیات آن نقل نکرده و از هر داستان، آن نکات متفرقه که مایه‌ عبرت و تأمل و دقت است و یا آموزنده‌ حکمت و موعظه است و یا سودی دیگر از این قبیل دارد». [۳۲] بیان می‌کند.
عبرتست این قصه‌ای جان مر‌ترا تا شوی راضی تو در حکم خدا [۳۳]

← کلامی از امام علی
امام علی (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه دارد: «وَاعتَبِروُا بِما قَد رَایتُمْ مِنْ مَصارِعِ القُروُنِ قَبلکُم؛ [۳۴] و از آن‌چه بر گذشتگان شما رفت، عبرت گیرید».

منابع[ویرایش]

۱. محمدحسین طباطبایی، المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، (قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۳۷۷) ج۱۱، ص۹۵ تا ۱۰۲.
۲. ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، (تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۱) ج۱۰، ص۳ تا ۱۱۸، و ج۱۲، ۴۰۱ و ص۵۳۷.
۳. عبدالله جوادی آملی، تسنیم فی تفسیر القرآن الکریم، (قم، اسراء ۱۳۷۹) ج۲، ص۳۱۶ تا ۳۳۴.
۴. محسن قرائتی، تفسیر نور، (قم، سلمان فارسی، ۱۳۷۶) ج۱، ص۹۴ تا ۹۷.

پانویس[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۳۷-۳۱.    
۲. مائده/سوره۵، آیه۳۷-۳۲.    
۳. یوسف/سوره۱۲، آیه۵۳.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۲۵۸-۲۶۰.    
۵. انبیاء/سوره۲۱، آیه۶۰-۶۲.    
۶. صافات/سوره۳۷، آیه۱۰۱-۱۱۰.    
۷. ص/سوره۳۸، آیه۴۱-۴۴.    
۸. انبیاء/سوره۲۱، آیه۸۳-۸۴.    
۹. قصص/سوره۲۸، آیه۷-۱۴.    
۱۰. طه/سوره۲۰، آیه۷۰.    
۱۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۱.    
۱۲. یونس/سوره۱۰، آیه۹۰.    
۱۳. طه/سوره۲۰، آیه۸۰.    
۱۴. دخان/سوره۴۴، آیه۳۰.    
۱۵. بقره/سوره۲، آیه۴۰-۴۷.    
۱۶. اعراف/سوره۷، آیه۱۴۲.    
۱۷. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۰-۱۵۴.    
۱۸. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۴.    
۱۹. یونس/سوره۱۰، آیه۴۶.    
۲۰. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۸-۳۵.    
۲۱. اعراف/سوره۷، آیه۸۰.    
۲۲. کهف/سوره۱۸، آیه۹-۲۶.    
۲۳. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۰-۲۲.    
۲۴. آل‌عمران/سوره۳، آیه۴۲.    
۲۵. مریم/سوره۱۹، آیه۲۷.    
۲۶. تحریم/سوره۶۶، آیه۱۲.    
۲۷. مریم/سوره۱۹، آیه۲۰.    
۲۸. آل‌عمران/سوره۳، آیه۴۵.    
۲۹. مریم/سوره۱۹، آیه۳۰.    
۳۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۹، ص۲۹۸، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۱.    
۳۱. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۹، ص۴۱۵-۴۱۸، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۱.    
۳۲. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، ج۱، ص۴۶۳، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۳۷۷.    
۳۳. مولوی، جلال‌الدین، مثنوی، دفتر سوم، ص۸۷.
۳۴. امام علی (علیه‌السلام)، نهج‌البلاغه، ص۳۵۲، خطبه ۱۶۱.    


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «بیان قصه‌ها در قرآن»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۱/۰۹.    



جعبه‌ابزار