الفاظ در وحیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: الفاظ، قرآن ، وحی ، مراتب وجودی .
پرسش: جایگاه الفاظ در وحی الاهی کجاست؟
پاسخ:


مراتب وجودی

[ویرایش]

برای هر چیزی چهار نحوه وجود است: وجود لفظی، وجود کتبی، وجود ذهنی و وجود خارجی.

مراتب وجودی قرآن

[ویرایش]

وحی نیز همین چهارگونه وجود را داراست:

← أ. وجود کتبی


وجود کتبی قرآن همان است که ظاهر و هویداست.

← ب. وجود لفظی


وجود لفظی آن قرائت قرائت‌کنندگان از معصومان و ملائکه گرفته تا عموم مردم است.

← ج. وجود ذهنی و علمی


وجود ذهنی و علمی قرآن نیز چند قسم است:

←← اقسام وجود ذهنی و علمی قرآن


وجودی در لوح نفس ، وجودی که از عالم امر بامر حق تعالی تنزل نموده در قلب رسول (ص)؛ چنان‌که می‌فرماید:« نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ عَلی‌ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ ».
یا آن معانی غیبی که هنگام قرائت به قلب قاری القاء می‌گردد؛ چنان‌که می‌فرماید:«بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ».


← د. وجود عینی اجمالی


وجود عینی اجمالی که اصل قرآن و حقیقت آن است که از مصدر جلال احدی صادر گشته، چنان‌که می‌فرماید:« کِتابٌ أُحْکِمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ».
[۴] داور پناه ابوالفضل‌، انوار العرفان فی تفسیر القرآن، ج‌۱، ص ۱۳، ناشر انتشارات صدر، مکان چاپ: تهران‌، سال چاپ ۱۳۷۵ ش‌، نوبت چاپ اول، با اندکی تصرف.

این وجود عینی (خارجی) قرآن همان است که در قبر به‌صورت نیکو انیس مؤمن می‌گردد و در آخرت مجسم می‌شود و تکلم می‌کند و شفاعت می‌نماید.

← دیدگاه بانوی اصفهانی در رد استبعاد


بانوی اصفهانی در رد استبعاد این نکته می‌گوید: گمان مکن این اخبار ی از شفاعت قرآن و... حکایت می‌کند، ضرب‌المثل باشد و باید آن را تأویل کنی و بر غیر ظاهرش حمل نمایی‌؛ زیرا قرآن در هر مرتبه‌ای از مراتب موجودات طوری تظاهر می‌نماید و در محل خود مبرهن گردیده که عوالم وجود در طول یکدیگرند و هر مرتبه پستی، نمود و ظهوری از مراتب فوق خود می‌باشد و در پرتو وی نشو و نما می‌کند؛ دنیای ما که فعلاً در آن نشو و نما می‌کنیم، پست‌ترین و نازل‌ترین مراتب عوالم موجودات است و عالم مجاز و عالم قشر است و موجودات این عالم یک نمودی و یک تظاهری از عالم بالا بیش نیستند. فوق این عالم عالمی که در قوس صعود ماست، عالم برزخ است که واسطه بین عالم دنیا و عالم قیامت است عالم برزخ عالم صورت و عالم معناست و فوق آن نسبت به بشر عالم قیامت است که عالم جمع و عالم حقیقت و عالم حیات است و آن سر حد و منتهای سیر بشر است. یکی از اسمای قیامت ( الحاقه ) است؛ یعنی حاق حقیقت و عین واقع و روزی است که باطن و اسرار هر چیزی ظاهر می‌گردد:« یَوْمَ تُبْلَی السَّرائِرُ » قیامت روزی است که باطن‌ها ظاهر می‌گردد. و نیز عالم حیات است:« وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ »؛ به‌درستی که عالم آخرت هر آینه عالم حیات است اگر شما می‌دانستید که آخرت چه عالمی است. پس از این جا معلوم می شود که استبعادی ندارد قرآن در قبر و در عالم برزخ که عالم صورت و معناست به‌صورت معنوی خود و به وجه نیکو انیس قاری گردد. نیز در قیامت که عالم حقیقت و حاق واقع است وجود عینی و حقیقی‌ قرآن که از عالم حقیقت تنزل نموده و در این عالم به صورت حروف و کلمه در آمده ظاهر گردد و تکلم نماید و شفاعت کند و توهین نماید کسانی را که به وی توهین نموده‌اند و چون قیامت، عالم جمع و عالم حقیقت است آنچه در این عالم از عوارض به‌شمار می‌رود در قیامت به حقیقت جوهری خود هویدا می‌گردد؛ مثل این‌که در این عالم اعمال و افعال بشر از قبیل عوارضی بیش به نظر نمی‌آید، لکن در عالم برزخ به‌صورت مناسب ظاهر می‌گردد و در قیامت به عین جوهری هویدا می‌گردد و آثار جوهری از آنها پدید می‌شود. شاهد بر این مطلب آیات و اخبار چندی است که از مجموع آنها چنین استفاده می‌شود که اعمال بشر در قبر ، صورت می گیرد، اگر عمل نیک است به‌صورت نیکو تظاهر می‌نماید و اگر بد است به‌صورت زشت و موذی پدید می گردد و تا قیامت صاحبش را اذیت می‌کند و ادله عقلی نیز تأیید می‌نماید آنچه را انبیا و پیشوایان بشر خبر به وقوع آن داده‌اند.
[۶] بانوی اصفهانی سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج‌ ۱، ص ۱۵ ـ ۱۷، ناشر:نهضت زنان مسلمان‌، مکان چاپ:تهران‌، سال چاپ:۱۳۶۱ ش، با اندکی تصرف.


اصل و حقیقت قرآن

[ویرایش]

پس این قرآن از اصل و حقیقتی برخوردار است که همان وجود عینی و اجمالی قرآن است.

← ویژگی وجود عینی و اجمالی


این نوع از وجود عاری از کلمه، حرف و آیه است و آن‌گاه که همین حقیقت به مرحله تفصیل در‌می‌آید، دارای الفاظ، حدود و اشکال می‌شود.

← اقسام مرحله تفصیل


این مرحله تفصیل خود دو‌گونه است: گونه یک‌پارچه که در شب قدر اتفاق افتاده است و گونه تدریج که در مدت ۲۳ سال رسالت پیامبر اسلام روی داده است.

← مراحل امور برحسب قضای الهی


توضیح این‌که امور به حسب قضای الاهی دارای دو مرحله‌اند:أ. احکام، ب. تفصیل ، باید توجه داشت که امور محکم در شب قدر به مرحله تفصیل بیرون می‌آیند. یکی از این امور قرآن است که در شب قدر از مرحله احکام در آمده و نازل می‌گردد و در‌خور فهم بشر می‌شود؛ یعنی قرآن دو مرتبه به تفصیل نازل شده است. یک‌بار به‌صورت یک‌پارچه که در شب قدر اتفاق افتاده و یک بار هم به‌صورت تدریجی که به مدت ۲۳ سال در مناسبت‌های مختلف نازل گشته است. در هر صورت آن‌گاه که به تفصیل نازل گردیده با همین الفاظ از طریق وحی توسط پیامبر (ص) دریافت شده است. در مرحله احکام که همان مرحله اجمال و ابهام است کلمه، حرف و آیه نیست، این مرحله مانند آن است که خود‌نویس از جوهر پر شود، اما مرحله تفصیل همان است که آن پر شده به‌صورت کلمات و الفاظ در‌می‌آید. در شب قدر چیزهایی که از احکام و بساطت و وحدت برخوردار بود از یکدیگر جدا می‌شوند و تنزل پیدا می‌کنند و به‌صورت حدود و اشکال و خصوصیات در‌می‌آیند.

مراتب نزول قرآن

[ویرایش]

از آنچه گفته شد روشن گردید که، مراتب نزول قرآن عبارت‌اند از:مرحله احکام ، مرحله تفصیل دفعی و مرحله تفصیل تدریجی.

← دیدگاه برخی مفسران


البته بعضی از مفسران بیانی دیگری دارند که توجه به آن خالی از فایده نیست. آنان می‌گویند:مرتبه اولی؛ عین این الفاظ قرآن از بای بسم اللَّه تا سین و الناس بایجاد حق تعالی موجود شده که نامش کلام اللَّه است. سپس توسط قلم در لوح محفوظ نوشته شد که می‌فرماید:« بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِیدٌ فِی لَوْحٍ مَحْفُوظٍ ». مرتبه سوم بر نور مقدس پیغمبر در عالم انوار که می‌فرماید:« إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ فِی کِتابٍ مَکْنُونٍ لا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ تَنْزِیلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِینَ ». سپس ملائکه در لیلة القدر در بیت المعمور یا در آسمان اول نازل کردند، سپس جبرئیل در مدت رسالت حضرت رسول مدت ۲۳ سال سوره به سوره و آیه به آیه بر قلب مطهر حضرت رسالت نازل نمود که می‌فرماید:« وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعالَمِینَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ عَلی‌ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ ».
[۱۵] طیب سیدعبدالحسین‌، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‌ ۱۳، ص ۱۷۷، انتشارات اسلام‌، تهران‌، ۱۳۷۸ ش‌، چاپ دوم.
[۱۶] طیب سیدعبدالحسین‌، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‌ ۱، ص ۶۸ ـ ۷۰، انتشارات اسلام‌، تهران‌، ۱۳۷۸ ش‌، چاپ دوم.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. شعرا (۲۶)، آیه ۱۹۳؛ نزول نمود روح الامین (جبرئیل) با قرآن بر قلب تو ای رسول اکرم تا آن‌که بوده باشی از تهدید کنندگان و بترسانی مردم را از عذاب خدا.    
۲. عنکبوت (۲۹)، آیه ۴۸؛ بلکه قرآن آیاتی است ظاهر و هویدا در سینه کسانی که بآنها علم عطا شده.    
۳. هود (۱۱)، آیه ۱؛ قرآن کتابی است که آیات آن محکم است؛پس به‌تفصیل بیان شده.    
۴. داور پناه ابوالفضل‌، انوار العرفان فی تفسیر القرآن، ج‌۱، ص ۱۳، ناشر انتشارات صدر، مکان چاپ: تهران‌، سال چاپ ۱۳۷۵ ش‌، نوبت چاپ اول، با اندکی تصرف.
۵. عنکبوت (۲۹)، آیه ۶۴.    
۶. بانوی اصفهانی سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج‌ ۱، ص ۱۵ ـ ۱۷، ناشر:نهضت زنان مسلمان‌، مکان چاپ:تهران‌، سال چاپ:۱۳۶۱ ش، با اندکی تصرف.
۷. دخان (۴۴)، آیه ۴؛ فیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکیمٍ؛ (امر حکیم یعنی امری که الفاظش از یکدیگر متمایز نباشد).    
۸. هود (۱۱)، آیه ۱؛ «الر کِتابٌ أُحْکِمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکیمٍ خَبیرٍ».    
۹. مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، ج ۵، ص ۱۰۱ ۱۰۵.    
۱۰. علامه طباطبایی، المیزان، (ترجمه فارسی)، ج ۲۰، ص ۵۵۹ ۵۶۹.    
۱۱. علامه طباطبایی، المیزان، (ترجمه فارسی)، ج ۱۸، ص ۱۹۶ به بعد.    
۱۲. بروج (۸۵)، آیه ۲۱ و ۲۲.    
۱۳. واقعه (۵۶)، آیه ۷۶ ۷۹.    
۱۴. شعرا (۲۶)، آیه ۱۹۲ ۱۹۴.    
۱۵. طیب سیدعبدالحسین‌، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‌ ۱۳، ص ۱۷۷، انتشارات اسلام‌، تهران‌، ۱۳۷۸ ش‌، چاپ دوم.
۱۶. طیب سیدعبدالحسین‌، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‌ ۱، ص ۶۸ ـ ۷۰، انتشارات اسلام‌، تهران‌، ۱۳۷۸ ش‌، چاپ دوم.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    
قرآن شناسی



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار