اختیارات زنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: زنان، اسلام، اختیارات زنان، خانواده.

پرسش: با توجه به اینکه انسان آزاد آفریده شده، زن مسلمان در زندگی چه اختیاری از خودش دارد؟

پاسخ: خانواده واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است و توافق عقیدتی و آرمانی در تشکیل خانواده که زمینه‌ساز اصلی حرکت تکاملی و رشد یابنده انسان است، اصل اساسی بوده و فراهم کردن امکانات جهت نیل به این مقصود از وظایف حکومت اسلامی است؛ زن در چنین برداشتی از واحد خانواده از حالت (شیئی بودن) یا (ابزار کار بودن) در خدمت اشاعه مصرف‌زدگی و استثمار خارج شده و ضمن بازیافتن وظیفه خطیر و پر‌ارج مادری در پرورش انسان‌های مکتبی پیش‌آهنگ و خود هم‌رزم مردان در میدان‌های فعال حیات است و در نتیجه پذیرای مسئولیتی خطیرتر و در دیدگاه اسلامی برخوردار از ارزش و کرامتی والاتر خواهد بود.

در پایان باید گفت که تفاوت‌های تکوینی زن و مرد که مؤید عقل و نقل و وجدان عمومی و تحقیقات علمی و روان‌شناسی است و نیز فطری بودن این تفاوت‌ها که ریشه در خلقت و آفرینش دارد، با توجه به تلازم حق و تکلیف به دلیل این‌که تکالیف بیش‌تری بر عهده مردان گذاشته است؛ لذا اختیارات بیش‌تری نیز برای آنها گذاشته شده است که لازمه تکالیف مربوطه است؛ پس در اسلام تساوی اختیارات زن و مرد وجود دارد؛ هر چند که تشابه و یک‌نواختی میان آنها نیست؛ و بهترین کار در رعایت اختیارات زن در جامعه این است که از زندگی بزرگان دین همچون حضرت علی (علیه‌السلام) و فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) الگو بگیریم و هر روز در جهت بالا بردن شناخت و عمل به دانستنی‌ها گام بردارند؛ زیرا هر چه که انسان بداند و عمل کند، باز هم پیشرفت به مراحل بالاتر نیاز است.


نقش اسلام در شخصیت زن

[ویرایش]

با ظهور اسلام، تفکر جامعه درباره زن تغییر کرد و او دارای شخصیت حقوقی شد و حقوقی همچون مردان به زن اعطا و به عنوان شریک زندگی مرد مطرح شد و عدم مداخله در برخی کارهای مردان به خاطر جنسیت پست یا نداشتن شخصیت لازم نیست؛ بلکه قاعده تقسیم کار و تخصص و مسائل خاص زنان (مانند بارداری، زایمان و ...) دوری از آن کارها را اقتضا می‌کرد.
[۱] گروه نویسندگان، حقوق بشر از دیدگاه اسلام آرا و دانشمندان اسلامی، ص۲۶۲، تهران، بین‌المللی الهدی، چ۱، ۱۳۸۰ش.

اگر نگرش‌های اسلام نسبت به مسائل زنان به‌خوبی مورد پژوهش و اجرا قرار گیرد، زنان به حقوق مطلوب و آرمانی خویش خواهند رسید. نگرش مثبت دین به زنان در بارور کردن آنان و بسترسازی جهت رشد و پرورش علم و ایمان آنان و تغییر نگرش برخی مردان نسبت به زنان و هم‌چنین تغییرات اساسی در ساختار فرهنگ‌ها و سنت‌های غیر اسلامی می‌تواند زمینه‌های احقاق حقوق زنان را فراهم سازد.
[۲] پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده (۷)، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ص۲۲۶، قم، پارسایان، ۱۳۸۰ش.


تساوی حقوق زن و مرد

[ویرایش]

اسلام برای زنان و مردان در حقوق اولیه انسانی تساوی قائل است که برخی از آنان عبارت‌اند از:

← ماهیت انسانی


تساوی در ماهیت انسانی و لوازم آن، یکی از موارد تساوی حقوق زن و مرد است.

← عبودیت و قرب به خدا


تساوی در راه تکامل و قرب به خدا و عبودیت.

← انتخاب حق و باطل، و کفر و ایمان


تساوی در امکان انتخاب حق و باطل، و کفر و ایمان.

← اشتراک در تکالیف و مسئولیت‌ها


اشتراک در اکثر قریب به اتفاق تکالیف و مسئولیت‌ها، مورد دیگر تساوی حقوق زن و مرد است.

← استقلال و حق مشارکت


مورد دیگر، استقلال اجتماعی، سیاسی و اعتقادی زنان و حق مشارکت زنان است.

← برخورداری مادران از حقوق خانوادگی


برخورداری مادران، مانند پدران از حقوق خانوادگی، نظیر احسانوَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً»)، احترام، اکرام، توجه و قدردانی از آنها؛ بلکه حق مادر با توجه به زحمات و تکالیف و مسئولیت‌هایش بیش‌تر تأکید شده است.
[۲۸] پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده (۷)، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ص۲۳۰-۲۳۱، قم، پارسایان، ۱۳۸۰ش.


← آزادی عقیده


خداوند مسئله ایمان را به زور و اجبار و اکراه استوار نساخته؛ بلکه آن را بر انتخاب و اراده و اختیار بنا کرده است؛ زیرا اجبار و اکراه در دین به بطلان فلسفه ابتلا و آزمایش الهی می‌انجامد؛
[۲۹] غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۲۲، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
لذا زنان هم مثل مردان در عقیده آزادند.

← آزادی بیان


اسلام، ‌اندیشه و آزادی انسان را آن‌چنان ارجمند دانسته که‌ اندیشیدن را یک واجب قلمداد کرده است؛ از همین روی آیات کتاب الهی پیاپی و پیوسته انسان را به تفکر فرا می‌خواند.
[۳۲] غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۲۲، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
(اصول ۲۶ و ۲۷ قانون اساسی).

← آزادی اقتصاد و مالکیت


در قوانین بشری حق فرد در تملک به عنوان حقی طبیعی به رسمیت شناخته شده است. در اسلام نیز ملکیت انسان به عنوان اعمال نوعی وکالت و جانشینی یا ملکیت انتفاع محترم است؛ زیرا مطابق مکتب اسلام همه چیز از آنِ خداست
[۳۳] غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۳۹، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
و از منظر اسلام زن همچون مرد استقلال مالی دارد و حق هر گونه تصرف در دارایی و اموال خود را دارد (
[۳۵] قانون مدنی، ماده ۳۰.
[۳۶] قانون اساسی، اصل ۳۱.
) نیز برخی اختیارات مالی زن بعد از ازدواج، عبارت‌اند از: اختیار گرفتن مهر
[۳۷] قانون مدنی، ماده ۱۰۷۸.
[۳۸] قانون مدنی، ماده ۱۰۸۲.
و نفقه،
[۳۹] قانون مدنی، ماده ۱۱۰۶.
اختیار در سهیم شدن در نصف اموالی که شوهر در دوران زوجیت به دست آورده است،
[۴۰] براساس مصوبه شورای عالی قضایی در سال ۱۳۶۲ش.
اختیار در اخذ اجرت‌المثل کار زن در خانه شوهر
[۴۱] ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق، مصوب آبان ماه ۱۳۷۱، بند الف تبصره ۶.
و اختیار درخواست طلاق در صورت عدم حسن معاشرت و مواردی که در قباله عقدنامه آمده است.

← حق کار و انتخاب شغل


اسلام، حق بهره‌جویی از دیگران را باطل می‌شمارد و حق کار را مقدس می‌داند؛
[۴۲] غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۴۴، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
لذا اصل ۲۸ قانون اساسی می‌گوید: هر کس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست، برگزیند. دولت موظف است با رعایت نیاز جامعه به مشاغل گوناگون برای همه افراد امکان اشتغال به کار و شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد نماید.

← حق مراقبت‌های بهداشتی


یکی از حقوق شهروندان در حکومت اسلامی، حق برخورداری از تأمین و مراقبت‌های بهداشتی است. در این رابطه اصل ۲۹ قانون اساسی می‌گوید: برخورداری از تأمین اجتماعی از نظر بازنشستگی، بیکاری، پیری، ازکارافتادگی، بی‌سرپرستی، در راه ماندگی، حوادث و سوانح و نیاز به خدمات بهداشتی و درمانی و مراقبت‌های پزشکی به صورت بیمه و غیره حقی است همگانی.

← حق تربیت و آموزش


اسلام مردم را به دانش تشویق فراوانی کرده تا جایی که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرموده: دانش بر هر زن و مرد واجب است و در این ‌باره میان زن و مرد تفاوتی قائل نشده است.
[۴۳] غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۲۲، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
لذا اصل سی‌ام قانون اساسی بیان می‌دارد: دولت موظف است وسایل آموزشی و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم ‌سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.

← تشکیل خانواده


از آنجا که زوجیت یکی از قواعد جهان هستی است، یکی از حقوق اجتماعی انسان نیز حق تشکیل خانواده است
[۴۴] غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۵۱، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
که در اصل دهم قانون اساسی بر اهمیت تشکیل خانواده و ماده ۱۰۷۰ قانون مدنی بر اختیار و حق آن اشاره شده است.

همان‌گونه که مشاهده شد در تمام موارد فوق میان زنان و مردان هیچ‌گونه تبعیضی در حقوق مذکور وجود ندارد؛ لذا همه ملت ـ اعم از زن و مرد ـ یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.
[۴۵] قانون اساسی جمهوری اسلامی، اصل بیستم.


وظایف دولت

[ویرایش]

دولت نیز موظف است حقوق زن را در تمام جهات با رعایت موازین اسلامی تضمین نماید و امور زیر را انجام دهد:
۱. ایجاد زمینه‌های مساعد برای رشد شخصیت زن و احیای حقوق مادی و معنوی او؛
۲. حمایت مادران، به ویژه در دوران بارداری و حضانت فرزند و حمایت از کودکان بی‌سرپرست.
۳. ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان و بقای خانواده.
۴. ایجاد بیمه خاص بیوگان و زنان سال‌خورده و بی‌سرپرست.
۵. اعطای قیمومت فرزندان به مادران شایسته در جهت غبطه آنها در صورت نبودن ولی شرعی.
[۴۶] قانون اساسی جمهوری اسلامی، اصل بیست و یکم.


اهمیت نقش زنان در خانواده

[ویرایش]

به خاطر اهمیت نقش زنان در خانواده لازم است در این حیطه خاص نیز اختصاصاً درباره اختیارات زن بحث کنیم:
خانواده واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است و توافق عقیدتی و آرمانی در تشکیل خانواده که زمینه‌ساز اصلی حرکت تکاملی و رشد یابنده انسان است، اصل اساسی بوده و فراهم کردن امکانات جهت نیل به این مقصود از وظایف حکومت اسلامی است؛ زن در چنین برداشتی از واحد خانواده از حالت (شیئی بودن) یا (ابزار کار بودن) در خدمت اشاعه مصرف‌زدگی و استثمار خارج شده و ضمن بازیافتن وظیفه خطیر و پر‌ارج مادری در پرورش انسان‌های مکتبی پیش‌آهنگ و خود هم‌رزم مردان در میدان‌های فعال حیات است و در نتیجه پذیرای مسئولیتی خطیرتر و در دیدگاه اسلامی برخوردار از ارزش و کرامتی والاتر خواهد بود.
[۴۷] مقدمه قانون اساسی.


علت تفاوت‌های تکوینی و فطری زن و مرد

[ویرایش]

در پایان باید گفت که تفاوت‌های تکوینی زن و مرد که مؤید عقل و نقل و وجدان عمومی و تحقیقات علمی و روان‌شناسی است و نیز فطری بودن این تفاوت‌ها که ریشه در خلقت و آفرینش دارد، با توجه به تلازم حق و تکلیف به دلیل این‌که تکالیف بیش‌تری بر عهده مردان گذاشته است؛
[۴۸] پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده (۷)، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ص۲۳۳، قم، پارسایان، ۱۳۸۰ش.
لذا اختیارات بیش‌تری نیز برای آنها گذاشته شده است که لازمه تکالیف مربوطه است؛ پس در اسلام، تساوی اختیارات زن و مرد وجود دارد؛ هر چند که تشابه و یک‌نواختی میان آنها نیست.
[۵۰] مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، ص۱۱۱-۱۱۳ (با دخل و تصرف).
و بهترین کار در رعایت اختیارات زن در جامعه این است که از زندگی بزرگان دین همچون حضرت علی (علیه‌السلام) و فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) الگو بگیریم و هر روز در جهت بالا بردن شناخت و عمل به دانستنی‌ها گام بردارند؛ زیرا هر چه که انسان بداند و عمل کند، باز هم پیشرفت به مراحل بالاتر نیاز است.

معرفی منابع

[ویرایش]

۱. زن در آیینه جلال و جمال، عبدالله جوادی آملی.
۲. تفاوت حقوق زن و مرد در نظام حقوق ایران (مبادی و مصادیق)، علی کاظم‌زاده، نشر میزان، تهران، ۱۳۸۲ش.
۳. سیمای زن در آیینه‌ فقه شیعه، زهرا گواهی، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، بی‌جا، ۱۳۶۹ش.
۴. همسران زندگی الگوی بالندگی، احمد لقمانی، قم، عطر سعادت، ۱۳۸۰ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. گروه نویسندگان، حقوق بشر از دیدگاه اسلام آرا و دانشمندان اسلامی، ص۲۶۲، تهران، بین‌المللی الهدی، چ۱، ۱۳۸۰ش.
۲. پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده (۷)، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ص۲۲۶، قم، پارسایان، ۱۳۸۰ش.
۳. نساء/سوره۴، آیه۱.    
۴. شوری/سوره۴۲، آیه۱۱.    
۵. حجرات/سوره۴۹، آیه۱۳.    
۶. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۹.    
۷. نساء/سوره۴، آیه۲۴.    
۸. نحل/سوره۱۶، آیه۹۷.    
۹. توبه/سوره۹، آیه۷۲.    
۱۰. احزاب/سوره۳۳، آیه۳۵.    
۱۱. توبه/سوره۹، آیه۶۷-۶۸.    
۱۲. نور/سوره۲۴، آیه۲۶.    
۱۳. آل‌عمران/سوره۳، آیه۴۳.    
۱۴. بقره/سوره۲، آیه۱۸۳.    
۱۵. نور/سوره۲۴، آیه۲.    
۱۶. نور/سوره۲۴، آیه۳۱-۳۲.    
۱۷. مائده/سوره۵، آیه۳۸.    
۱۸. ممتحنه/سوره۶۰، آیه۱۰.    
۱۹. ممتحنه/سوره۶۰، آیه۱۲.    
۲۰. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۸.    
۲۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۳-۲۴.    
۲۲. بقره/سوره۲، آیه۸۳.    
۲۳. مریم/سوره۱۹، آیه۱۴.    
۲۴. انعام/سوره۶، آیه۱۵۱.    
۲۵. نساء/سوره۴، آیه۳۶.    
۲۶. لقمان/سوره۳۱، آیه۱۴-۱۵.    
۲۷. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۵.    
۲۸. پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده (۷)، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ص۲۳۰-۲۳۱، قم، پارسایان، ۱۳۸۰ش.
۲۹. غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۲۲، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
۳۰. کهف/سوره۱۸، آیه۲۹.    
۳۱. بقره/سوره۲، آیه۲۵۶.    
۳۲. غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۲۲، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
۳۳. غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۳۹، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
۳۴. نساء/سوره۴، آیه۳۲.    
۳۵. قانون مدنی، ماده ۳۰.
۳۶. قانون اساسی، اصل ۳۱.
۳۷. قانون مدنی، ماده ۱۰۷۸.
۳۸. قانون مدنی، ماده ۱۰۸۲.
۳۹. قانون مدنی، ماده ۱۱۰۶.
۴۰. براساس مصوبه شورای عالی قضایی در سال ۱۳۶۲ش.
۴۱. ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق، مصوب آبان ماه ۱۳۷۱، بند الف تبصره ۶.
۴۲. غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۴۴، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
۴۳. غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۲۲، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
۴۴. غنوشی، راشد، آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی، ص۵۱، مترجم: حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ۱، ۱۳۸۱ش.
۴۵. قانون اساسی جمهوری اسلامی، اصل بیستم.
۴۶. قانون اساسی جمهوری اسلامی، اصل بیست و یکم.
۴۷. مقدمه قانون اساسی.
۴۸. پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده (۷)، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، ص۲۳۳، قم، پارسایان، ۱۳۸۰ش.
۴۹. مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، ص۱۴۵ (با دخل و تصرف).    
۵۰. مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، ص۱۱۱-۱۱۳ (با دخل و تصرف).


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «اختیارات زن»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۰۳/۱۰.    







جعبه ابزار
جعبه‌ابزار