احسان به دیگرانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:احسان، نیکی، خوبی به مردم، حق الناس.
پرسش :نظر اسلام در ارتباط با احسان و نیکی به دیگران چیست؟
پاسخ :


مقدمه

[ویرایش]

نظر اسلام در مسئله احسان و نیکی به مردم روشن‌تر از آن است که نیاز دلیل و برهان داشته باشد؛ زیرا با مراجعه به منابع دینی مشاهده می‌شود که در آیات قرآن و روایات وارده از سوی پیشوایان دین، فراوان به این موضوع سفارش شده است. این اهمیت تا جایی است که در منابع حدیثی سرفصل‌هایی با عنوان «استحباب نیکی به برادران» را به خود اختصاص داده که در ذیل آنها روایات زیادی در اهمیت و جایگاه احسان و نیکی، تجلیل از افراد نیکوکار، آثار و برکات کارهای نیک در حق دیگران و... جمع‌آوری شده است. علاوه بر اینها سیره و منش پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) و ائمه(علیهم السلام) سرشار از این کار پسندیده است. در عین حال در این فرصت به عنوان نمونه تعدادی از آیات و روایات بیان خواهد شد.

نیکی به دیگران درآیات قرآن

[ویرایش]

قرآن کریم در مورد جایگاه نیکی نزد خداوند می‌فرماید:«وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنین»؛ و نیکی کنید! که خداوند، نیکوکاران را دوست می‌دارد.
همچنین در آیه‌ای دیگر می‌فرماید:«إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ»؛ اگر نیکی کنید، به خودتان نیکی می‌کنید؛ یعنی نیکی و احسانی که انسان به برادران دینی و هم‌نوعان خود می‌کند، در حقیقت بازگشتش به خود انسان است؛ زیرا فرد نیکوکار با احسان و نیکوکاری ، شخصیت خود را کامل می‌گرداند و در تحقق تکامل وجودی خویش می‌کوشد. اگر انجام اعمال پسندیده و نیک، انسان را از خسران رهایی می‌بخشد و مصداق انسان پیروز و سعادت‌مند می‌شود، به این معنا است که انسان در یک فرآیندی خود را از نقص به کمال می‌رساند.
احسان و نیکی به مردم از جمله ابزاری است که نزدیکی به خدا را سرعت می‌بخشد، مانع نزول بلا و موجب برطرف ‌شدن سختی‌ها و مشکلات می‌شود، و از همه مهم‌تر محبوبیت در پیشگاه خداوند متعال را که منشأ رحمت‌های بی‌کران او است به ارمغان می‌آورد.

نیکی به دیگران در روایات

[ویرایش]

روایات در این موضوع گسترده‌تر از آن است که بتوان آنها را در این مقال برشمرد؛ از این‌رو برخی از آنها به عنوان نمونه ذکر می‌شود.
۱. «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلیالله علیه وآله)‌ الْبِرُّ مَا طَابَتْ بِهِ النَّفْسُ وَ اطْمَأَنَّ إِلَیْهِ الْقَلْبُ»؛
[۳] ابن اشعث، محمد بن محمد، الجعفریات (الأشعثیات)، ص ۱۴۸، تهران، مکتبة النینوی الحدیثة، چاپ اول، بی‌تا.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود نیکی آن است که موجب رضایت نفس انسان و اطمینان قلبش شود.
۲. «سَهْلُ بْنُ زِیَادٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیهالسلام) یَقُولُ خِیَارُکُمْ سُمَحَاؤُکُمْ وَ شِرَارُکُمْ بُخَلَاؤُکُمْ وَ مِنْ خَالِصِ الْإِیمَانِ الْبِرُّ بِالْإِخْوَانِ وَ السَّعْیُ فِی حَوَائِجِهِمْ وَ إِنَّ الْبَارَّ بِالْإِخْوَانِ لَیُحِبُّهُ الرَّحْمَنُ وَ فِی ذَلِکَ مَرْغَمَةٌ لِلشَّیْطَانِ وَ تَزَحْزُحٌ عَنِ النِّیرَانِ وَ دُخُولُ الْجِنَان‌»؛ راوی می‌گوید شنیدم که امام صادق (علیه السلام) می‌فرمود بهترین افراد شما افراد با گذشت‌اند و بدترین شما بخیلان شما هستند. از ایمان خالص نیکی در حق برادران و کوشش در انجام احتیاجات آنان است؛ چرا که نیکی به برادران محبوبیت خداوند را موجب می‌شود که نتیجه این کار دوری شیطان و برکنار شدن از آتش و وارد شدن به بهشت است.‌
۳. «قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) خِیَارُکُمْ سُمَحَاؤُکُمْ وَ شِرَارُکُمْ بُخَلَاؤُکُمْ وَ مِنْ صَالِحِ الْأَعْمَالِ الْبِرُّ بِالْإِخْوَانِ وَ السَّعْیُ فِی حَوَائِجِهِمْ وَ فِی ذَلِکَ مَرْغَمَةٌ لِلشَّیْطَان وَ تَزَحْزُحٌ عَنِ النِّیرَانِ «وَ دُخُولُ الْجِنَان‌»؛‌ امام صادق(علیه السلام) فرمود:بهترین افراد شما افراد با گذشت‌اند و بدترین شما بخیلان شما هستند و از کارهای شایسته، نیکی در حق برادران و کوشش در انجام احتیاجات آنان است که نتیجه این کار دوری شیطان و برکنار شدن از آتش و وارد شدن به بهشت است‌.
۴. «اِنَّ خَواتیمَ أعمالِکُم قَضاءُ حَوائجِ إخوانِکُم والإحسانِ إلیهِمْ ما قَدَرْتُم و الاّ لَمْ یُقْبَلْ مِنْکُم عَمَلٌ»؛ امام کاظم (علیه السلام) فرمود همانا مُهر قبولی اعمال شما، برآوردن نیازهای برادرانتان و نیکی کردن به آنان در حد توانتان است و گرنه هیچ عملی از شما پذیرفته نمی‌شود.
۵. «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ:الْبِرُّ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ یَعْمُرَانِ الدِّیَارَ وَ یَزِیدَانِ فِی الْأَعْمَارِ»؛ نیکوکاری و خوش اخلاقی ، خانه‌ها را آباد و عمرها را طولانی می‌کند.

تذکر

[ویرایش]

گفتنی است؛ با توجه به تأکید ویژه اسلام به مسئله احسان و نیکی، روشن است که نیکی هر انسانی نسبت به برادران دینی خود، به تناسب موقعیت، درآمد و جایگاه اجتماعی فرد باز می‌گردد و هر کسی در هر موقعیت و جایگاهی که قرار دارد می‌تواند به دیگران احسان کند، حتی افرادی که از حداقل‌های زندگی برخوردارند و توان کمک مالی به دیگران را ندارند، می‌توانند با اخلاق و رفتار نیکو، نسبت به این مهم اقدام نمایند.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. سوره بقره/۲، آیه۱۹۵.    
۲. سوره اسراء/۱۷، آیه۷.    
۳. ابن اشعث، محمد بن محمد، الجعفریات (الأشعثیات)، ص ۱۴۸، تهران، مکتبة النینوی الحدیثة، چاپ اول، بی‌تا.
۴. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‌۴، ص ۴۱، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
۵. ابن بابویه، محمد بن علی، خصال، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج ‌۱، ص ۹۶، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.    
۶. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ‌۷۲، ص ۳۷۹، بیروت، مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.    
۷. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‌۲، ص ۱۰۰، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    


منبع

[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست    






جعبه ابزار
جعبه‌ابزار