آداب نشستنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:نشستن، سیره پیامبر صلی الله علیه وآله، آداب اسلامی.
پرسش :در تعالیم و آموزه‌های اسلام برای نشستن چه آدابی وجود دارد؟
پاسخ :


مقدمه[ویرایش]

در تعالیم و آموزه‌های تربیتی اسلام، برای تمام حرکات و رفتارهای مسلمانان دستور و آدابی در نظر گرفته شده است. این آموزه‌ها یا در قالب بیان رفتار و منش معصومان(علیهم السلام) است، و یا در ضمن توصیه و سفارش قرآن و احادیث وارد شده است. [۱] البته ذکر این نوع آداب عموماً در مقام بیان استحباب بوده و انجام ندادن آنها گناه نیست. به‌علاوه؛ این موارد برای شرایط عادی است؛ یعنی اگر فردی دچار بیماری و یا مشکل خاصی است که نمی‌تواند این آداب را انجام دهد و یا برای او مشقت و ضرر دارد،‌ موظف به رعایت این آداب نیست.

آداب نشستن در روایات[ویرایش]

با توجه به این مقدمه؛ در این‌جا تعدادی از روایات مرتبط با آداب نشستن را ذکر می‌کنیم:

← نحوه نشستن
نقل شده است:« پیامبر (صلی الله علیه وآله) به سه حالت می‌نشست:الف. سرپا می‌نشست؛ یعنی ساق‌های پا را از زمین بلند کرده و دو زانو را در میان دو دست خود حلقه‌وار گرفته -و ران‌ها را به شکم می‌چسباند- و به وسیله دست و شانه، پاها را می‌بست. ب. گاهی دو زانو می‌نشست. ج. گاهی یک پا را خم می‌کرد و پای دیگر را روی آن می‌انداخت، و هرگز دیده نشد که آن‌حضرت(صلی الله علیه وآله) چهار زانو بنشیند». [۲]
ابوحمزه ثمالی می‌گوید:«دیدم علی بن حسین (علیهماالسلام) نشسته و یکی از دو پا را روی ران دیگر نهاده، گفتم:مردم از این نوع نشستن بدشان آید و گویند:این نشستن پروردگاری است، در پاسخ فرمود:من خود از دلتنگی چنین نشستم و پروردگار را دلتنگی نیست و خواب او را فرانگیرد». [۳] [۴] منظور از تعبیر (این نشستن پروردگاری است) اعتقاد گروهی است که خدا را دارای جسم می‌دانند و این نوع نشستن را به او استناد می‌دهند. [۵]

← نشستن رو به قبله
رو به قبله بودن در حالات مختلف، سفارش شده که از جمله آنها نشستن رو به قبله است. امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید:« رسول خدا (صلی الله علیه وآله) بیشتر اوقات که می‌نشست رو به قبله بود». [۶] [۷] [۸] راوی می‌گوید:« امام صادق (علیه السلام) را دیدم که در منزل خود رو به قبله کنار در ورودی می‌نشیند». [۹]

← ذکر نشستن در مجالس
در روایتی ذکر خاصی برای نشستن در مجالس، توصیه شده است. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) فرمود:«زمانی که یکی از شماها در مجلسی نشست؛ از آن‌جا خارج نشود مگر این‌که سه مرتبه بگوید:"سبحانک و بحمدک لا إله إلا أنت اغفر لی و تب علی" اگر مجلس خیر بود این ذکر مانند مُهری است برای تأیید آن، و اگر مجلس موعظه بود کفاره‌ای است‌...». [۱۰]

← ننشستن درمکانی خاص
توصیه‌هایی برای نشستن در جلسه عمومی وجود دارد. از مجموع روایات در این مقام، استفاده می‌شود که انسان نباید دارای کبر و غرور بوده و خود را تنها شایسته‌ی قسمت خاصی بداند. در این‌جا تعدادی از روایات این باب را ذکر می‌کنیم:
امام صادق(علیه السلام): « رسول خدا (صلی الله علیه وآله) این‌گونه بود که در هر منزلی که وارد می‌شد همان دم در می‌نشست». [۱۱]
و از همان امام:«هر کس وارد مجلسی شد و بدون در نظر گرفتن مقام و اعتبار در جایی نشست، تا وقتی که از جایش برخیزد خداوند و فرشتگان بر او درود می‌فرستند». [۱۲]
«پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:وقتی کسی وارد مجلسی شد هر جا که خالی است بنشیند». [۱۳]

← جا باز کردن برای دیگران
رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود:«زمانی که مجلسی برپا گردید؛ اگر کسی که در مجلس است، از برادر خود دعوت کرد و برای او جا باز کرد، دعوتش را اجابت کند. این احترامی است که به او نهاده و اگر کسی برایش جا باز نکرد هر کجا که جا بود،‌ در آن‌جا بنشیند». [۱۴] «زمانی که در نزد معلم و یا در جلسه کلاس و مجالس علم می‌نشینید،‌ نزدیک به هم نشسته و برخی در پشت برخی دیگر بنشینید و جدا جدا و دور از یکدیگر ننشینید». [۱۵] و «در مجالس فقط برای سه گروه باید جا باز کرد:سالخوردگان به حرمت سن و سال ایشان، برای دانشمند و برای افراد حاکمان عادل به سبب مقام ایشان». [۱۶]

پانویس[ویرایش]
 
۱. سوره حجرات/۴۹، آیه۲.     همان‌گونه که قرآن کریم می‌فرماید:«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! صدای خود را فراتر از صدای پیامبر نکنید، و در برابر او بلند سخن مگویید (و داد و فریاد نزنید)»
۲. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۲، ص ۶۶۱، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.     «کان النبی(ص) یجلس ثلاثا القرفصا و هو أن یقیم ساقیه و یستقبلهما بیدیه و یشد یده فی ذراعه و کان یجثو علی رکبتیه و کان یثنی رجلا واحدة و یبسط علیها الأخری و لم یر ص متربعا قط»
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۲، ص ۶۶۱، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.     أبی حمزة الثمالی قال:رأیت علی بن الحسین قاعدا واضعا إحدی رجلیه علی فخذه‌ فقلت إن الناس یکرهون هذه الجلسة و یقولون إنها جلسة الرب- فقال إنی إنما جلست هذه الجلسة للملالة و الرب لا یمل‌ و لا تأخذه سنة و لا نوم‌»
۴. مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، محقق، مصحح، رسولی، سید هاشم، ‌ج ۱۲، ص ۵۶۳ – ۵۶۴، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
۵. . سروی مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی (الاصول و الروضة)، محقق، مصحح، شعرانی، ابو الحسن، ج ۱۱، ص ۱۱۸، تهران، ‌المکتبة الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
۶. طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص ۲۶، قم، شریف رضی، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق.     «أبی عبد الله(ع) قال:کان رسول الله أکثر ما یجلس تجاه القبلة»
۷. بحرانی، سید هاشم، حلیة الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار(ع)، ج ۱، ص ۳۳۴، قم،‌ مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.    
۸. طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص ۳۵۷.    
۹. طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص ۳۵۷.     «رأیت أبا عبد الله(ع) یجلس فی بیته عند باب بیته قبالة القبلة»
۱۰. طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص ۳۵۹.     «إذا جلس أحدکم فی مجلس فلا یبرحن منه حتی یقول ثلاث مرات سبحانک‌ و بحمدک‌ لا إله‌ إلا أنت‌ اغفر لی‌ و تب‌ علی‌ فإن کان فی خیر فکان کالطابع علیه و إن کان مجلس الوعظ کان کفارة لما کان‌...»
۱۱. شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج ۱۲، ص ۱۰۸، قم،‌ مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.     «أبی عبد الله(ع):کان رسول الله ص إذا دخل منزلا قعد فی أدنی المجلس إلیه حین یدخل‌»
۱۲. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیه و آله، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص ۴۸۶، قم،‌دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.     «من رضی بدون الشرف من المجلس لم یزل یصلی الله عز و جل و ملائکته علیه حتی یقوم‌»
۱۳. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ‌۱۶، ص ۲۴۰، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.     «أن رسول الله ص قال:إذا أتی أحدکم مجلسا فلیجلس حیث ما انتهی مجلسه»
۱۴. ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورّام، ج ۲، ص ۱۷۲، مکتبة الفقیه، چاپ اول، ۱۴۱۰ق. «قال رسول الله(ص)‌ إذا أخذ القوم مجالسهم فإن دعا رجل أخاه و أوسع له فی مجلسه فلیأته فإنما هی کرامة أکرمه بها أخوه و إن لم يوسع له أخوه فلینظر أوسع مکان یجده فلیجلس فیه‌»
۱۵. طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص ۳۵۸.     «إذا جلستم إلی المعلم أو جلستم فی مجالس العلم فادنوا و لیجلس بعضکم خلف بعض و لا تجلسوا متفرقین کما یجلس أهل الجاهلیة»
۱۶. فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج ۲، ص ۴۷۶، انتشارات رضی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.     «لا یوسع المجلس إلا لثلاث لذی سن لسنه و لذی علم لعلمه و لذی سلطان لسلطانه‌»


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست    



جعبه‌ابزار