آداب صدقهذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کليدواژه: آداب، اموال، فقیر، صدقه، خویشاوندان.


پرسش : صدقه دادن چه آدابی دارد؟


پاسخ: یکی از کارهای ارزشمند اجتماعی، دادن صدقه است. صدقه دارای آدابی است که رعایت آنها در افزایش ثواب صدقه، نقش بسزایی دارد.
برخی از آداب صدقه عبارت‌اند از: صدقه از بهترین و پاک‌ترین اموال، اولویت نسبت به خویشاوندان، درخواست دعا از فقیر ، منت نگذاشتن، صدقه دادن قبل از درخواست، و نگاه نکردن به چهره فقیر.
گفتنی است در کنار این آداب که برخی از آنها ذکر شد، آداب دیگری نیز وجود دارد که دلیل شرعی ندارند؛ مانند چرخاندن صدقه دور سر افراد. این نوع اعمال با این که دلیل شرعی ندارند، اما از کارهایی نمادینی هستند که نشانگر دفع بلا از خانواده است و به خودی خود اشکال ندارد، مگر این که به عنوان عملی دینی انجام گیرد که در این صورت، بدعت خواهد بود.



نمونه‌هایی از آداب صدقه[ویرایش]

برپایه آموزه‌های دینی؛ یکی از کارهای ارزشمند اجتماعی، صدقه دادن است که البته دارای آدابی می‌باشد و رعایت آنها در افزایش ثواب صدقه، نقش بسزایی دارد. در این جا به نمونه‌هایی از این آداب اشاره می‌شود.

← پاک‌ترین اموال
صدقه ؛ از محبوب‌ترین و پاک‌ترین اموال: بنابر آیات قرآن ، بهتر است صدقه از پاک‌ترین و محبوب‌ترین اموال باشد:
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از قسمت‌های پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت) به دست آورده‌اید، و از آنچه از زمین برای شما خارج ساخته‌ایم، انفاق کنید». [۱] «هرگز به(حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر این که از آنچه دوست می‌دارید،(در راه خدا) انفاق کنید و آنچه انفاق می‌کنید، خداوند از آن آگاه است». [۲]

← صدقه به خویشاوندان نزدیک
اولویت صدقه دادن به خویشاوندان نزدیک: رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در سخنانی فرمودند:
«در حالی که اقوام نزدیک انسان محتاج باشند؛ جای صدقه دادن به دیگران نیست». [۳] پس اگر کسی چنین کاری را انجام دهد و با وجود بودن خویشاوند نیازمند، به دیگران صدقه دهد، فضیلت و ثواب کامل صدقه را از دست داده است. [۴] [۵]
«صدقه بر خویشان نزدیک، ثواب صدقه را دوبرابر می‌کند». [۶]

← درخواست دعا از فقیر
امام علی (علیه‌السّلام) : «زمانی که به فقیران، چیزی می‌دهید از آنها بخواهید که برای شما دعا کنند؛ زیرا دعای ایشان در حق شما مستجاب می‌شود...» . [۷] [۸]
امام سجاد (علیه‌السّلام) : «هر کسی بر بینوای ناتوانی صدقه بدهد و آن بینوا در آن حال برای او دعا نماید؛ دعایش مستجاب می‌شود». [۹]

← منت نگذاردن بر صدقه
رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) : «همانا خداوند عزّوجلّ شش خصلت را بر من روا ندانسته و همان‌ها را برای جانشینان من از فرزندانم و برای پیروانشان روا نشمرد: ... منت نهادن پس از صدقه دادن...» [۱۰]
امام علی (علیه‌السّلام) در سفارش خود به مالک اشتر فرمودند: «مبادا هرگز با خدمت‌هایی که انجام دادی بر مردم منت گذاری، یا آنچه را انجام داده‌ای بزرگ شماری، یا مردم را وعده‌ای داده، سپس خلف وعده نمایی. منت نهادن، پاداش نیکوکاری را از بین می‌برد، و کاری را بزرگ شمردن، نور حق را خاموش گرداند.» [۱۱]

← صدقه دادن قبل از درخواست فقیر
امام صادق (علیه‌السّلام) : «کار نیک بخشش، پیش از درخواست است. اما آنچه پس از سؤال و خواهش داده می‌شود، پاداش آبرویی است که(درخواست کننده) در برابر تو ریخته است؛ تمام شب را به بیداری و ناراحتی گذرانده، و میان امید و نومیدی به سر برده است، بی آن که بداند برای نیاز خود به کجا رو کند؛ سپس عزم جزم کرده و با قلبی تپنده، و دست و پایی لرزان، و گونه‌ای افروخته از شرم، رو به تو آورده است، بی آن که بداند با افسردگی از پیش تو باز خواهد گشت یا با شادی؟» [۱۲]
البته روشن است که این عمل، برای افراد مستحقی است که نیاز به کمک پیدا کرده‌اند، ولی آنان که گدایی تبدیل به شغلشان شده، از این عمل مستثنا هستند.

← نگاه نکردن در صورت فقیر
یسع بن حمزه می‌گوید: در خدمت امام رضا (علیه‌السّلام) بودم و با ایشان سخن می‌گفتم. گروه فراوانی در خدمت ایشان بودند و از ایشان درباره حلال و حرام می‌پرسیدند که مردی بلندقامت و گندم گون وارد شد و گفت: سلام بر تو، ‌ای فرزند پیامبر خدا! مردی از دوست داران تو و دوست داران پدران و نیاکان تو هستم. از حج باز می‌گردم. خرجی خود را گم کرده‌ام و چیزی ندارم تا خود را با آن به جایی برسانم. اگر صلاح می‌دانی، مرا به شهرم برسان. از فضل خدا توانگر هستم و هرگاه به شهر خود رسیدم، آن مقدار که به من داده‌ای، به عوض تو صدقه می‌دهم؛ چرا که به من صدقه تعلق نمی‌گیرد. امام رضا (علیه‌السّلام) فرمود: «بنشین. رحمت خدا بر تو باد! » و به مردم رو کرد و با آنها سخن گفت تا همه پراکنده شدند و آن مرد ماند به همراه سلیمان جعفری ، خیثمه و من. امام (علیه‌السّلام) فرمود: «آیا به من اجازه می‌دهید به اندرونی بروم؟». ... امام داخل اتاق شد و اندکی باقی ماند و بیرون آمد و در را بست و دستش را از بالای در بیرون آورد و فرمود: «آن خراسانی کجا است؟». گفت: این جا هستم. امام فرمود: «این دویست دینار را بگیر و آن را کمک خرج خود کن و با آن، برکت بجوی و از سوی من صدقه نده و برو تا نه من تو را نبینم و نه تو مرا ببینی». آن مرد رفت. سلیمان به امام گفت: ... چرا چهره‌ات را از او پوشاندی؟ امام فرمود: «از ترس این که خواری خواهش را به سبب این که آن را بر آوردم، در چهره‌اش ببینم».

افزون شدن اجر صدقه[ویرایش]

در برخی از روایات جزئیاتی برای صدقه ذکر شده است که هم نشان از اهمیت صدقه دارد و هم اجر صدقه را افزون می‌کند:

← واسطه در صدقه دادن
پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) : «... و کسی که مال صدقه را از شخصی گرفته و به نیازمندی برساند همان پاداش صدقه دهنده را خواهد داشت؛ و اگر صدقه چهل هزار دست بگردد تا به مستمند برسد، همه آنان (که در این کار خیر شرکت داشته‌اند) پاداش کامل صدقه را خواهند برد...» [۱۳]

← عبور از محله فقرا
انتخاب مسیری که در آن فقرا وجود دارند : احمد بن محمد بزنطی نقل می‌کند: نامه‌ای از امام رضا (علیه‌السّلام) به فرزندش را دیدم که در آن نوشته بود: «ای فرزند! شنیده‌ام هنگامی که سوار می‌شوی و قصد بیرون رفتن داری، غلامان از روی بخل ، تو را از درب کوچک بیرون می‌برند که مبادا کسی از تو خیری بیند، به حقی که من بر تو دارم از تو می‌خواهم که رفت و آمدت جز از درب اصلی نباشد، و هرگاه قصد سوار شدن و بیرون رفتن داری با تو کیسه‌های درهم و دینار باشد که کسی چیزی از تو نخواهد مگر این که به او عطا کنی.» [۱۴]

چرخاندن صدقه دور سر[ویرایش]

در کنار این آداب که برخی از آنها ذکر شد و برخی دیگر ذکر نشد؛ آداب دیگری نیز وجود دارد که دلیل شرعی ندارند؛ مانند چرخاندن صدقه دور سر افراد. این نوع اعمال با این که دلیل شرعی ندارند، اما از کارهایی نمادینی هستند که نشانگر دفع بلا از خانواده است و فی نفسه اشکالی ندارد، مگر این که به عنوان عملی دینی انجام گیرد که در این صورت، بدعت خواهد بود.

پانویس[ویرایش]
 
۱. بقره/سوره۲، آیه۲۶۷.    
۲. آل عمران/سوره۳، آیه۹۲.    
۳. شیخ مفید، الاختصاص، ص۲۱۹، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، محرمی زرندی، محمود، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.    
۴. سیدمرتضی، علی بن حسین، الانتصار فی انفرادات الامامیة، ص۱۸۲، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.    
۵. نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج۲۸، ص۱۳۳، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.    
۶. متقی هندی، علی بن حسام الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، ج۶، ص۳۹۵، محقق، بکری حیانی، صفوة السقا، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ پنجم، ۱۴۰۱ق.    
۷. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۹، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.    
۸. لیثی واسطی، علی، عیون الحکم و المواعظ، ص۱۳۸، محقق، مصحح، حسنی بیرجندی، حسین، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.    
۹. شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص۱۴۵، قم، دارالشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.    
۱۰. شیخ صدوق، الخصال، ج۱، ص۳۲۷، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
۱۱. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، ص۴۴۴، محقق، صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
۱۲. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۲۳، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
۱۳. شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص۲۹۰، قم، دارالشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.    
۱۴. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۱۱.    


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست برگرفته از مقاله «آداب صدقه»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۴/۹/۳۰.    



جعبه‌ابزار