آخرت در قرآن و حدیثذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: آخرت، قرآن، حدیث.

پرسش: آخرت در لغت و قرآن و حدیث چگونه توضیح داده شده است؟


آخرت در لغت[ویرایش]

واژه «آخرة» مؤنث «آخِر» (بر وزن فاعل) و مقابل «اوّل» و «متقدِّم» است.
در العین آمده است:
«الآخِرُ و الآخِرَةُ: نَقیضُ المُتَقَدِّمُ وَ المُتَقَدِّمَةُ، و مُقَدَّمُ الشَّیءِ و مُؤَخَّرُهُ؛ [۱]آخِر و آخرة، نقیض متقدّم و متقدّمه هستند، و [گفته می‌شود:] مقدَّم (جلوی) یک چیز و مؤخَّر (عقب/ آخر) آن.»

← نظر ابن فارس
در المقاییس نیز می‌خوانیم:
«الهَمزَةُ وَ الخاءُ وَ الرّاءُ اصلٌ واحِدٌ الَیهِ تَرجعُ فُروعُهُ، و هُوَ خِلافُ التَّقَدُّمِ. و هذا قِیاسٌ اخَذناهُ مِنَ الخَلیلِ...؛ [۲] همزه و خا و را، یک اصل را تشکیل می‌دهند و فروعش به آن باز می‌گردند. و آن، خلاف «تقدّم» است. این قیاس را ما از خلیل گرفته‌ایم.»

آخرت در قرآن و حدیث[ویرایش]

قرآن کریم، زندگیِ پیش از مرگ را زندگی اوّل و زندگیِ پس از مرگ را زندگیِ آخِر نامیده است، مانند:
«لَهُ الْحَمْدُ فِی الاْءُولَی وَ الاْآخِرَةِ؛ [۳]در این [سرای] نخستین و در آخرت، ستایش، از آنِ اوست».
«وَ اِنَّ لَنَا لَلاْآخِرَةَ وَ الاْءُولَی؛ [۴]و در حقیقت، دنیا و آخرت، از آنِ ماست».
«وَ لَلاْآخِرَةُ خَیْرٌ لَّکَ مِنَ الاْءُولَی؛ [۵]و آخرت، برای تو، بهتر از سرای نخستین است».
در واقع، قرآن کریم و نیز احادیث اسلامی، کلمه «آخرة» را در یکی از بارزترین مصادیق لغوی آن به‌کار می‌برند. از این‌رو، هنگامی که یزید بن سلام از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌پرسد: «چرا آخرت را آخرت نامیده‌اند؟»، ایشان در جواب می‌فرماید:
«لاِءَنَّها مُتَاَخِّرَةٌ تَجیءُ مِن بَعدِ الدُّنیا، لا توصَفُ سِنینُها، و لا تُحصی ایّامُها، و لا یَموتُ سُکّانُها؛ [۶]چون آن متأخّر است و پس از دنیا می‌آید. سال‌های آن وصف ناشدنی، و روزهایش ناشمردنی هستند و ساکنان آن، هیچ‌گاه نمی‌میرند.»
و از امام علی (علیه‌السّلام) در وجه تسمیه آخرت نقل شده که:
«سُمِّیَتِ الآخِرَةُ آخِرَةً، لاِءَنَّ فیهَا الجَزاءَ وَ الثَّوابَ؛ [۷]آخرت، آخرت نامیده شده است؛ چون سزا و پاداش در آن جاست.»

← نظر علامه مجلسی
همان‌طور که علامه مجلسی توضیح داده، [۸]مقصود، آن است که چون در آخرت، سزا و ثواب است و جزا متأخّر از عمل است، زندگی پس از مرگ، آخرت نامیده شده است.
این واژه در قرآن، گاه صفت «النشاة» است (مانند: «ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْاَةَ الاْآخِرَةَ؛ [۹] پس خداوند است که نشاه آخرت را پدید می‌آورد.») گاه صفت «الدار» (مانند: «وَ اِنَّ الدَّارَ الاْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ؛ [۱۰] [۱۱]و زندگی حقیقی همان سرای آخرت است.») گاه مضاف‌الیه «دار» (مانند: «وَ لَدَارُ الاْءَخِرَةِ خَیْرٌ؛ [۱۲] و سرای آخرت بهتر است.») و گاه صفت «الیوم» (مانند: «مِنَ النَّاسِ مَن یَقُولُ ءَامَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْیَوْمِ الاْآخِرِ؛ [۱۳] و برخی از مردم می‌گویند که به خدا و روز واپسین ایمان آوردیم.») قرار گرفته است. البتّه در بیشتر موارد، موصوف، حذف گردیده و کلمه «آخرت» در مقابل «دنیا» و درباره زندگی پس از مرگ به‌کار رفته است.

← کلمه آخرت در قرآن
در قرآن کریم، این کلمه در مجموع، ۱۴۳ بار تکرار شده است: چهار بار به معنای لغوی آن و ۱۳۹ بار به معنای «زندگی پس از مرگ»، و از این تعداد، ۸۸ بار به صورت «الآخرة» و ۲۲ بار به صورت «بالآخرة» و سه بار به صورت «لَلآخرة» و ۲۶ بار به صورت «الآخِر» (که صفت «الیوم» قرار گرفته است).

نکته[ویرایش]

نکته قابل توجّه، این‌که: در نگاه ابتدایی، ممکن است تصوّر شود که کلمه «آخرت» معادل کلمه قیامت (یوم الحساب) است؛ امّا دقّت در ریشه لغوی و کاربردهای آن در قرآن و حدیث به‌روشنی نشان می‌دهد که مقصود از کلمه آخرت، مقابل «دنیا» ست و شامل همه منازل و مواقف پس از مرگ می‌شود. پس، قیامت، تنها یکی از منازل آخرت محسوب می‌گردد، چنان‌که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قبر را نخستین منزل آخرت معرّفی می‌کند:
«القَبرُ اوَّلُ مَنازِلِ الآخِرَةِ؛ فَاِن یَنجُ مِنهُ فَما بَعدَهُ ایسَرُ مِنهُ، و ان لَم یَنجُ مِنهُ فَما بَعدَهُ اشَدُّ مِنهُ؛ [۱۴]گور، نخستین منزلگاه آخرت است. اگر [انسان] از آن به سلامت برَهَد، منزلگاه‌های پس از آن، آسان‌تر از آن است و اگر به سلامت نرَهَد، منزلگاه‌های پس از آن، سخت‌تر از آن خواهد بود.

پانویس[ویرایش]
 
۱. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۴، ص۳۰۳.    
۲. ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۷۰.    
۳. قصص/سوره۲۸، آیه۷۰.    
۴. لیل/سوره۹۲، آیه۱۳.    
۵. ضحی/سوره۹۳، آیه۴.    
۶. ر. ک:محمدی ری‌شهری، محمد، دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث، ج۲، ص۲۵۶، ح۱۱۹۹.    
۷. ر. ک:محمدی ری‌شهری، محمد، دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث، ج۲، ص۲۵۶، ح۱۲۰۰.    
۸. ر. ک:مجلسی، محمد باقر، بحار‌الانوار، ج۱۰، ص۱۳.    
۹. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۰.    
۱۰. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۴.    
۱۱. قصص/سوره۲۸، آیه۸۳.    
۱۲. یوسف/سوره۱۲، آیه۱۰۹.    
۱۳. بقره/سوره۲، آیه۸.    
۱۴. ر. ک:محمدی ری‌شهری، محمد، دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث، ج۲، ص۲۵۶ ح ۱۲۰۱.    


منبع[ویرایش]

حدیث‌نت، برگرفته از مقاله «آخرت در قرآن و حدیث» تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۱/۱۸.    



جعبه‌ابزار